III CZP 16/07

Uchwała z dnia 19 kwietnia 2007 r., III CZP 16/07

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Antoni Górski (sprawozdawca)

Sędzia SN Marian Kocon

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "P.H.P.P.T." S.A. w R., (...) przeciwko

dłużnikom Jerzemu S. i Janowi S. w przedmiocie nadzoru nad czynnościami

komornika po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 19

kwietnia 2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w

Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 21 listopada 2006 r.:

"Czy w trybie art. 759 § 2 k.p.c. dopuszczalna jest zmiana przez sąd

prawomocnego postanowienia komornika sądowego w przedmiocie orzeczenia o

kosztach postępowania egzekucyjnego w celu usunięcia spostrzeżonych

uchybień?"

podjął uchwałę:

Sąd może na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. z urzędu zmienić prawomocne

postanowienie komornika, którym wadliwie ustalono wysokość opłaty

egzekucyjnej.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Gorzowie Wielkopolskim, w ramach wykonywanych funkcji

nadzoru judykacyjnego nad działalnością komornika, postanowieniem z dnia 24

kwietnia 2006 r. wydanym na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. zmienił prawomocne

postanowienia komornika w przedmiocie kosztów egzekucyjnych przez obniżenie

opłat egzekucyjnych.

Rozpoznając zażalenie komornika, Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim

powziął wątpliwość prawną, czy ingerencja z urzędu Sądu Rejonowego w treść

prawomocnego postanowienia komornika była dopuszczalna i przedstawił to

zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Podstawowym celem i funkcją nadzoru judykacyjnego sprawowanego przez

sąd z urzędu na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. jest zapewnienie legalizmu w

działaniach komornika, który, jako funkcjonariusz publiczny (por. art. 1 ustawy z

dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, jedn. tekst: Dz.U.

2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm.), jest uprawniony do stosowania przewidzianych w

ustawie środków przymusu w celu zapewnienia wykonania orzeczeń sądowych. Z

rozpatrywanego punktu widzenia istotne jest, że chodzi o prawomocne

postanowienie komornika, które nie korzysta ze wszystkich atrybutów

prawomocności, jakie przyznane zostały orzeczeniom sądu, że przedmiotem tego

postanowienia jest ustalenie opłaty egzekucyjnej, czyli opłaty należnej samemu

komornikowi za dokonanie określonych czynności egzekucyjnych, oraz że formuła

art. 759 § 2 k.p.c., uprawniająca sąd do wydawania z urzędu komornikowi

zarządzeń zmierzających do zapewnienia należytego wykonania egzekucji oraz

usuwania spostrzeżonych uchybień jest tak pojemna i ogólna, że nie wyłącza

możliwości podjęcia przez sąd z urzędu ingerencji w treść prawomocnego

postanowienia komornika ustalającego wysokość opłaty egzekucyjnej. Co więcej,

należy przyjąć, że sprawowana przez sąd na podstawie tego przepisu kontrola

legalności działania komornika jest w tym wypadku szczególnie uzasadniona, gdyż

wydane przez niego postanowienie o ustaleniu opłaty egzekucyjnej określa

wysokość należnego mu wynagrodzenia za dokonane czynności egzekucyjne. Już

więc z tej przyczyny nie należy pozostawiać tego rozstrzygnięcia tylko kontroli stron

postępowania egzekucyjnego w drodze skargi na czynność komornika, lecz poddać

je także nadzorowi judykacyjnemu, sprawowanemu przez sąd z urzędu na

podstawie art. 759 § 2 k.p.c. Nie można tolerować sytuacji, w której komornik

dokonuje błędnej wykładni przepisów o kosztach na swoją korzyść i ze szkodą dla

stron, a następnie broni się przed poddaniem tej kwestii nadzorowi sądu zarzutem

prawomocności swojego postanowienia. W tym przedmiocie należy zdecydowanie

dać prymat zasadzie legalności działania komornika przed zasadą vigilantibus iura

scripta sunt, powoływaną przez przeciwników szerokiego rozumienia zakresu

nadzoru judykacyjnego sądu sprawowanego nad komornikiem na podstawie art.

759 § 2 k.p.c.

Nietrafne są zresztą także inne argumenty przeciwko szerokiemu nadzorowi

judykacyjnemu nad komornikiem. W szczególności nie przekonuje to – a niniejsza

sprawa to potwierdza – że strony postępowania mogą, korzystając z przyznanych

im w ustawie instrumentów prawnych, skutecznie zadbać o prawidłowy tok i

legalność czynności komornika. Trudno też zgodzić się ze stwierdzeniem, że

możliwość podważania przez sąd z urzędu prawomocnych orzeczeń komornika o

kosztach godzi w porządek prawny, oparty na respektowaniu prawomocnych

rozstrzygnięć. Jak wspomniano, zasada związania prawomocnymi orzeczeniami

dotyczy orzeczeń sądowych i nie można stosować jej mechanicznie do

postanowień komornika. Zresztą, gdyby przyjąć, że sąd może ingerować z urzędu

w treść orzeczenia komornika tylko do czasu jego uprawomocnienia się, to art. 759

§ 2 k.p.c. byłby w dużej mierze przepisem bezprzedmiotowym, gdyż na ogół sąd

stwierdza uchybienie komornika już po upływie siedmiodniowego terminu

przewidzianego w art. 764 § 4 k.p.c.

Przeciwko ograniczeniu kompetencji sądu przemawia pośrednio art. 7673

k.p.c., dodany przez art. 1 pkt 110 ustawy o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz.U.

Nr 172, poz. 1804), zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli wniesiono ją po

terminie albo nie uzupełniono w terminie jej braków, chyba że zachodzi podstawa

do podjęcia czynności na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. Należy przyjąć, że

przewidziana w tym przepisie możliwość podjęcia przez sąd działań nadzorczych z

urzędu, mimo odrzucenia skargi wniesionej przez stronę, odnosi się także do

sytuacji, w której czynność komornika uprawomocniła się z powodu nieskutecznej

próby jej zaskarżenia.

Z tych względów na podstawie art. 390 k.p.c. orzeczono, jak w uchwale, która

nie przesądza wszystkich kontrowersji łączących się z zakresem stosowania art.

759 § 2 k.p.c., ograniczając się, zgodnie z zakresem przedstawionego zagadnienia

prawnego, do kwestii możliwości wzruszenia przez sąd ustalonych w prawomocnym

postanowieniu komornika opłat egzekucyjnych.