I PK 281/06

Sygn. akt I PK 281/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 kwietnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. R.

przeciwko Syndykowi Masy Upadłości Zakładów Przemysłu Bawełnianego im.

A.L."A." w upadłości w Ł., Zakładom Przemysłu Bawełnianego im. A. L."A." w

upadłości w Ł.

o odprawę emerytalną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 kwietnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ł.

z dnia 19 czerwca 2006 r., sygn. akt (...),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 31 marca 2006 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ł. zasądził od pozwanego Syndyka Masy Upadłości

2

Zakładów Przemysłu Bawełnianego im. A. L. ,,A." w upadłości na rzecz powódki E.

R. kwotę 11.300 zł tytułem odprawy emerytalnej na podstawie art. 921

k.p.

Wysokość wyżej wskazanej kwoty Sąd ustalił w myśl postanowień Układu

Zbiorowego Pracy obowiązującego u pozwanego w chwili rozwiązywania umowy o

pracę z powódką. Wysokość odprawy pieniężnej zgodnie z treścią ust. 2 art. 30

Układu uzależniona była od okresu czasu przepracowanego przez pracownika i po

30 latach pracy wynosiła ona 400 % podstawy wymiaru.

Od powyższego rozstrzygnięcia strona pozwana wniosła apelację.

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2006 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ł. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił

powództwo E. R. Mając na uwadze, iż przyczyną rozwiązania stosunku pracy z

powódką było wypowiedzenie umowy o pracę ze skutkiem na dzień 31 marca 2005

r. wobec upadłości pozwanego, a nie kwestia przejścia powódki na emeryturę oraz

okoliczność, iż powódka nabyła prawo do emerytury trzy miesiące po rozwiązaniu

stosunku pracy (po spełnieniu przesłanki wieku uprawniającego do tzw. emerytury

wcześniejszej) – Sąd Okręgowy stwierdził, że zgodnie z art. 921

k.p. nie wystąpił w

niniejszej sprawie związek o charakterze przyczynowym. Ponadto nie wystąpił

również związek czasowy, gdyż co do zasady nie może nabyć prawa do odprawy

emerytalnej pracownik, który spełnił warunki do nabycia prawa do emerytury po

ustaniu stosunku pracy. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu Okręgowego,

nie zostały spełnione przez powódkę przesłanki z art. 921

§ 1 k.p., a tym samym jej

roszczenie w kwestii nabycia prawa do odprawy emerytalnej było niezasadne.

Na powyższe rozstrzygnięcie powódka wniosła skargę kasacyjną powołując

się na naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędna wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie przepisu przepis art. 921

§ 2 k.p. - polegające na

przyjęciu przez Sąd drugiej instancji stanowiska, że pracownik musi w chwili

ustania stosunku pracy spełniać warunki do uzyskania uprawnień emerytalnych lub

rentowych; naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie art. 921

§ 2 k.p. - polegające na przyjęciu przez Sąd

drugiej instancji stanowiska, że związek funkcjonalny między rozwiązaniem

stosunku pracy a przejściem na emeryturę zachodzi gdy wprost przyczyną

rozwiązania stosunku pracy jest zamiar przejścia pracownika na rentę lub

3

emeryturę; oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 233 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona. Po pierwsze, kluczowe

znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miała okoliczność, że stosunek

pracy z powódką został rozwiązany przez syndyka masy upadłości, a przyczyną

wypowiedzenia umowy o pracę była upadłość przedsiębiorstwa – pracodawcy

powódki. Zgodnie z prawem upadłościowym i naprawczym z dniem ogłoszenia

upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu

wierzycieli upadłego. Od tego momentu majątkiem przedsiębiorstwa zarządza

syndyk, który w przeciwieństwie do pracodawcy nie ma na celu prowadzenia

przedsiębiorstwa w celu osiągania zysku. Jego głównym zadaniem jest wywiązanie

się z zobowiązań upadłego przedsiębiorstwa wobec jego wierzycieli. Stan upadłości

przedsiębiorstwa ma szczególny wpływ na stosunki pracownicze. W miejsce

dotychczasowego pracodawcy wstępuje syndyk masy upadłości, jego

odpowiedzialność za zobowiązania ze stosunku pracy łączącego dotychczasowego

pracodawcę z pracownikami z mocy przepisów kodeksu pracy jest ograniczona,

pracownik wobec syndyka masy upadłości nie może powoływać się na przepisy

prawa pracy dotyczące ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub

rozwiązaniem umowy o pracę. Powyższe ograniczenie odpowiedzialności wynika

wprost z treści art. 411

§ 1 k.p., który stanowi, że w razie ogłoszenia upadłości lub

likwidacji pracodawcy, nie stosuje się przepisów art. 38, 39 i 41, ani przepisów

szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub

rozwiązaniem umowy o pracę. Odpowiedzialność syndyka za zobowiązania ze

stosunku pracy podlega także ograniczeniu ze względu na „kondycję” ekonomiczną

upadłego przedsiębiorstwa, syndyk prowadzi likwidację przedsiębiorstwa w ten

sposób, aby z masy upadłości zaspokoić jak największą grupę wierzycieli. Cel ten

realizuje zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo

upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60. poz. 535 ze zm.). Przepis art. 342 ust 1

powyższej ustawy zalicza do wierzytelności i należności podlegających

zaspokojeniu z funduszu masy upadłości „należności ze stosunku pracy”, jednakże

nie precyzuje, co należy rozumieć pod tym określeniem. Niewątpliwie pojęcie to nie

obejmuje należności wynikających z innego stosunku prawnego niż stosunek pracy

4

(np. ze stosunków cywilnoprawnych: zlecenia, umowy o dzieło). Ustalając zakres

owych należności, należy mieć na uwadze treść art. 238 powołanej ustawy, w

świetle którego przepisy dotyczące roszczeń pracowniczych stosuje się

odpowiednio do roszczeń Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o

zwrot z masy świadczeń Funduszu wypłaconych pracownikom upadłego. W tym

stanie rzeczy uzasadnione wydaje się stanowisko, że pojęcie „należności ze

stosunku pracy” należy rozumieć w taki sam sposób, w jaki ujmuje tę kwestię

(roszczeń pracowniczych) ustawa z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń

pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (j.t. - Dz.U. z 2002, Nr 9, poz.

85 ze zm.) - w art. 6, jak również obecnie obowiązująca ustawa z dnia 13 lipca

2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy

(Dz.U. Nr 158, poz. 1122) - w art. 12. Uwzględniając treść wyżej wymienionych

przepisów pod pojęciem „należności ze stosunku pracy” należałoby rozumieć: 1.

wynagrodzenia za pracę, 2. przysługujące pracownikowi na podstawie

powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy:

- wynagrodzenia za czas niezawinionego przez pracownika przestoju, za czas

niewykonywania pracy (zwolnienia od pracy) i za czas innej

usprawiedliwionej nieobecności w pracy,

- wynagrodzenia za czas niezdolności pracownika do pracy wskutek choroby,

o którym mowa w art. 92 k.p.

- wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego,

- odprawy pieniężnej przysługującej na podstawie przepisów o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników,

- ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, o którym mowa w art. 171

§ 1 Kodeksu pracy, należny za rok kalendarzowy, w którym ustał stosunek

pracy,

- odszkodowania, o którym mowa w art. 361

§ 1 k.p.,

- dodatku wyrównawczego, o którym mowa w art. 230 i 231 k.p.

(zob. M. Gersdorf, Niewypłacalność pracodawcy w prawie pracy..., LexisNexis

Warszawa 2002, s. 150 i n). W tym miejscu należy podkreślić, że zarówno ustawa z

1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy,

5

jak i obecnie obowiązująca, nie zalicza do roszczeń podlegających zaspokojeniu ze

środków Funduszu odprawy pieniężnej z art. 921

§ 1 k.p. Zasadne jest także

stanowisko, według którego brak jest podstaw do utożsamiania odpowiedzialności

syndyka w przedmiocie roszczeń wynikających ze stosunku pracy z

odpowiedzialnością pracodawcy. Uznać należy, że wskazana koncepcja

przyjmująca dla należności ze stosunku pracy z art. 342 ust. 1 ustawy prawo

upadłościowe... zakres odpowiedzialności syndyka taki, jak dla roszczeń

pracowniczych zaspokajanych przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy jest uzasadniona. Mogła

przecież w niniejszym stanie faktycznym wystąpić sytuacja, w której należności ze

stosunku pracy nie zostałyby zaspokojone z masy upadłości, a pracownicy

upadłego przedsiębiorstwa mieliby jedynie możliwość dochodzenia tych należność

od Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie ustalonym

art. 12 ust 2 u.o.r.p.

Po drugie, odprawa przewidziana w art. 921

k.p. przysługuje, gdy

rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w związku z przejściem pracownika na

emeryturę. Przesłankami nabycia prawa do odprawy emerytalnej przez pracownika

jest więc ustanie (rozwiązanie, wygaśnięcie) stosunku pracy i pozostające z nim w

związku czasowym uzyskanie „statusu emeryta". Sąd Najwyższy w składzie

rozpoznającym niniejszą sprawę w stosunku do wskazanego zagadnienia

prawnego - czy można uznać za „przechodzącego na emeryturę" pracownika, który

w dacie ustania stosunku pracy nie osiągnął jeszcze wieku emerytalnego, a więc

nie spełniał warunku nabycia prawa do emerytury, a wiek ten osiągnął w czasie

pobierania zasiłku chorobowego po rozwiązaniu stosunku pracy – podziela pogląd

wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2004r., I PK 694/03,

(OSNP 2005, nr 11, poz. 155). Powyższa kwestia nie była jednak głównym

powodem oddalenia niniejszej skargi kasacyjnej. Pobieranie zasiłku chorobowego

po ustaniu stosunku pracy nie jest „substytutem wynagrodzenia za pracę za okres

wypowiedzenia". Inne są przesłanki tego świadczenia i inna jego funkcja. Biorąc

powyższe pod uwagę, w sytuacji, w której w momencie rozwiązania stosunku pracy

pracownik nie spełnia warunku nabycia prawa do emerytury w postaci osiągnięcia

odpowiedniego wieku, pobieranie zasiłku chorobowego nie ma żadnego związku z

6

nabyciem prawa do emerytury, które następuje wprawdzie w pewnym związku

czasowym z rozwiązaniem stosunku pracy, ale jest to związek całkowicie

przypadkowy. Taki przypadkowy związek czasowy między ustaniem stosunku pracy,

a nabyciem prawa do emerytury nie może być potraktowany jako „przejście na

emeryturę" w rozumieniu art. 921

k.p. Podobny pogląd (wprawdzie dotyczący

innego stanu prawnego i dlatego inaczej uzasadniony) przedstawił Sąd Najwyższy

w uchwale z dnia 3 marca 1989 r., III PZP 7/89 (OSNCP 1990 nr 6, poz. 77),

według której rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron przed

osiągnięciem przez pracownika wieku emerytalnego nie jest rozwiązaniem

stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę w zakresie uprawnień

pracownika do odprawy emerytalnej.

Wobec powyższego, na podstawie art. 39814

§ 1 k.p.c., ze względu na brak

uzasadnionych podstaw kasacyjnych oraz fakt, że zaskarżone orzeczenie Sądu

drugiej instancji odpowiada prawu należało oddalić skargę kasacyjną.

7