IV CSK 21/07

Sygn. akt IV CSK 21/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 kwietnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej […]

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "S."

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 kwietnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 17 maja 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanej na rzecz

powódki kwotę 1800 zł (jeden tysiąc osiemset złotych) tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powodowa Spółdzielnia, z której – w wyniku podjęcia uchwały o jej podziale

– wyodrębniła się pozwana Spółdzielnia, dochodziła od pozwanej zapłaty za dwa

lokale użytkowe znajdujące się w budynku, do którego prawo własności przeszło na

pozwaną z mocy § 4 pkt 1 uchwały z dnia 23 lutego 2002 r. o podziale Spółdzielni.

Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo uznając, że w postępowaniu

sądowym mającym za przedmiot rozliczenia z tytułu dokonanego podziału

spółdzielni możliwe jest powoływanie się na wady uchwały o podziale jako podjętej

z naruszeniem art. 108 pr. spółdzielczego. Sąd ten uznał, że zapisy wspomnianej

uchwały dotyczące planu podziału składników majątkowych nie mogą być uznane

za wiążące, w tym także zapis o zobowiązaniu pozwanej do spłaty równowartości

dwóch lokali użytkowych.

Sąd drugiej instancji uwzględnił apelację powódki w ten sposób, że wyrokiem

reformatoryjnym zasądził od pozwanej dochodzoną przez powódkę kwotę

78.831 zł wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami postępowania. W ocenie Sądu

odwoławczego niedopuszczalne jest zajmowanie się formalną niezgodnością

z prawem uchwały o podziale w procesie o zapłatę należności uregulowanych w tej

uchwale, zwłaszcza przy braku jakichkolwiek zarzutów pozwanej dotyczących

niezgodności z prawem uchwały o podziale i utworzeniu nowej spółdzielni.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że w postępowaniu rejestrowym nie było

kwestionowane postanowienie zarządzające dokonanie wpisu pozwanej do

rejestru, a zatem nie nastąpiło podważenie mocy dowodowej dokumentu

stanowiącego podstawę wpisu. Zdaniem Sądu drugiej instancji, pozwana nigdy nie

sformułowała zarzutu nieważności uchwały o podziale spółdzielni, podnosząc

jedynie takie okoliczności, jak niedoręczenie jej operatu szacunkowego będącego

podstawą wyceny lokali użytkowych, zawyżoną cenę tych lokali w stosunku do cen

rynkowych, oraz nieodpłatne otrzymanie prawa własności działek. Sąd Apelacyjny

podkreślił, że w uchwale podziałowej uwzględniony został udział pozwanej

w wartości lokali użytkowych i odliczony od ich ogólnej wartości, a pozwana

3

skutecznie nie podważyła dowodów przedstawionych przez powódkę, kwestionując

sposób naliczenia dochodzonej należności i jej wymagalności.

Skarga kasacyjna pozwanej oparta została na obu podstawach kasacyjnych.

Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 108 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo

spółdzielcze przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. uzasadniono przekroczeniem granic

swobodnej oceny dowodów prowadzącej „... do pojawienia się okoliczności z art.

388 § 1 k.p.c...” oraz przepisów art. 111 ustawy Prawo spółdzielcze.

W uzasadnieniu skargi pozwana wywodzi, że uchwała o podziale była

dotknięta istotną wadą polegającą na braku zatwierdzenia sprawozdania

finansowego oraz planu podziału, co skutkuje tym, że zawarty w niej plan podziału

majątku nie może być wiążący i nie może stanowić źródła rozliczeń majątkowych.

Pozwana twierdzi, że w toku sprawy kwestionowała ważność uchwały o podziale,

a odmienne stanowisko Sądu Apelacyjnego jest niezasadne. Wskazuje na

poniesioną szkodę wyrażającą się obowiązkiem zapłaty ceny za lokale użytkowe,

których nie nabyła w drodze umowy sprzedaży, a wyłącznie w drodze podziału

majątku macierzystej spółdzielni.

Powódka w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie skargi

i o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zdaniem powódki brak

zaskarżenia i podważenia we właściwym trybie zarówno uchwały o podziale, jak też

postanowienia zarządzającego dokonanie wpisu przesądza o tym, że nie

podważono mocy dowodowej dokumentu będącego podstawą wpisu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie wobec braku w niej

uzasadnionych podstaw.

Chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. uzasadniony

przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów. Z mocy art. 3983

§ 3 k.p.c.

podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub

oceny dowodów. Wobec powyższego można jedynie ubocznie stwierdzić, że

skarżąca nie wskazała nawet dowodów, które w jej ocenie zostały ocenione przez

Sąd z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów.

4

W tej sytuacji oceny zarzutów mieszczących się w ramach pierwszej

podstawy kasacyjnej należało dokonać z uwzględnieniem ustalonego stanu

faktycznego, będącego podstawą orzekania dla Sądu drugiej instancji.

Nietrafny okazał się zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania

art. 108 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (tj. Dz. U. 2003 r., Nr

188, poz. 1848 ze zm.) określonej dalej skrótem „pr.spółdz.”. Przepis art. 108 pr.

spółdz. składa się z dwóch paragrafów, z których pierwszy określa uprawnienie

spółdzielni do podzielenia się i wskazuje tryb dokonania takiego podziału, natomiast

§ 2 wymienionego artykułu wymienia obligatoryjne elementy uchwały o podziale

spółdzielni. Sąd Apelacyjny nie interpretował przepisów zawartych w żadnym z obu

paragrafów art. 108 pr. spółdz., ponieważ za interpretację tych przepisów – wbrew

stanowisku skarżącej – nie można uznać stwierdzenia Sądu Apelacyjnego, że

niedopuszczalne jest zajmowanie się kwestią formalnej niezgodności z prawem

uchwały podziałowej w procesie o zapłatę należności uregulowanych w tej uchwale.

Stwierdzenie to, nie będąc wprost wykładnią normy zawartej w przepisie objętym

zarzutem naruszenia, jest zresztą samo w sobie trafne, a nadto zgodne

z poglądami prezentowanymi w piśmiennictwie. Zważyć bowiem należy, że

elementem wiążących ustaleń zaskarżonego wyroku jest m.in. ustalenie, że

wydane w postępowaniu rejestrowym postanowienie zarządzające dokonanie

wpisu pozwanej do rejestru, na podstawie uchwały o podziale spółdzielni, nie było

kwestionowane w drodze wniesienia od niego środka zaskarżenia. Sąd Najwyższy

w składzie rozpoznającym skargę aprobuje wyrażony w piśmiennictwie pogląd, że

następstwem konstytutywnego charakteru wpisu spółdzielni do rejestru jest

sanujący skutek tego wpisu, a ewentualne uchybienia natury formalnej, które

wystąpiły przy podjęciu uchwały lub nieprawidłowości dotyczące jej treści nie

pozbawiają skuteczności tej uchwały przez cały czas istnienia wpisu w rejestrze.

Innymi słowy, brak skutecznego podważenia postanowienia zarządzającego

dokonanie wpisu spółdzielni do właściwego rejestru ma ten skutek, że nie zostaje

podważona moc dowodowa uchwały stanowiącej podstawę dokonanego wpisu,

ponieważ rezultat taki mógłby zostać osiągnięty albo na podstawie odpowiedniego

orzeczenia sądu odwoławczego wydanego w postępowaniu rejestrowym, albo w

wyniku uprzedniego uwzględnienia powództwa wytoczonego na podstawie art. 42 §

5

3 i 4 pr. spółdz. (uchwała SN z dnia 8 lipca 1992 r. III CZP 82/92, OSP 1993 r., Nr

7-8, poz. 151).

W konsekwencji powyższego stwierdzić należy, że uchwała o podziale spółdzielni

i utworzeniu w jej wyniku nowej spółdzielni, stanowiąca podstawę dokonanego

wpisu do rejestru, nie może być skutecznie kwestionowana z powodu jej

niezgodności z prawem w drodze zarzutu zgłoszonego w sprawie wszczętej

powództwem spółdzielni która uległa podziałowi przeciwko nowopowstałej

spółdzielni o zapłatę należności określonych w uchwale o podziale

(por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 26 marca 2002 r., III CKN 752/00, niepubl.).

Wbrew stanowisku strony skarżącej, pominięcie w uchwale o podziale

spółdzielni jej obligatoryjnych elementów określonych w art. 108 § 2 pr. spółdz. nie

skutkuje sankcją bezwzględnej nieważności tej uchwały, a wspomniana wadliwość

sprawia, że uchwała nią dotknięta nie jest prawnie skuteczna (uchwała SN z dnia

6 sierpnia 1991 r., III CZP 68/91, OSNCP 1992, nr 3, poz. 46; postanowienie SN

z dnia 7 maja 1992 r., I CRN 59/92, OSNCP 1993, Nr 4, poz. 65; wyrok SN z dnia

16 grudnia 1998 r. III CKN 82/98, niepubl; wyrok SN z dnia 16 kwietnia 1999 r.,

II CKN 275/98, niepubl.). Argumentem przemawiającym za wystąpieniem takiego

właśnie skutku, a nie sankcji bezwzględnej nieważności uchwały, są instrumenty

zmierzające do skorygowania wadliwej uchwały przewidziane przepisami art. 108a

§ 4 i § 6 pr. spółdz. (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 6 grudnia 2006 r., IV SK

222/06, niepubl.).

Wynikający z art. 111 pr. spółdz. skutek dokonanego podziału spółdzielni

w postaci przejścia na powstającą spółdzielnię z chwilą jej zarejestrowania

składników majątkowych oraz praw i zobowiązań nie może być rozumiany - jak to

sugeruje skarżąca – jako wyłącznie nieodpłatne przekazanie, jeżeli uchwała

o podziale zawiera w tej materii odmienne postanowienie, a nie została ona

uprzednio skutecznie podważona we właściwym trybie.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz na podstawie § 6 pkt 6 w zw. z § 12 ust. 4 pkt 2

6

rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat

za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu

(Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).