I CSK 45/07

Sygn. akt I CSK 45/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 maja 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. Spółki z o.o.

przeciwko L.B. i R.B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 maja 2007 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 lipca 2006 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 5 lipca 2006 r. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w W. z dnia 28 lutego 2005 r. w ten sposób, że zasądzoną od

pozwanych L.B. i R.B. na rzecz powoda M. Spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością kwotę 524.419,21 zł zmniejszył do kwoty 270.698 zł.

Z ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika, że strony zawarły dwie umowy

kontraktacji: na produkcję i dostawę pszenicy ozimej oraz produkcję i dostawę

rzepaku. Zgodnie z postanowieniami tych umów pozwani złożyli weksle in blanco

wraz z deklaracjami wekslowymi jako zabezpieczenie.

Powód zawarł umowę ubezpieczenia pól od skutków złego przezimowania,

przymrozków wiosennych, powodzi, gradu, ognia i huraganu, a także dostarczył

pozwanym jako producentom środki chemiczne, nawozy i nasiona na łączną kwotę

500.879,80 zł.

W lipcu 2001 r. gospodarstwo rolne pozwanych dotknęła klęska żywiołowa

w postaci nadmiernych opadów, które spowodowały zalanie pól i zniszczenie

upraw. O powstałej szkodzie nie został powiadomiony ubezpieczyciel. Powód

zażądał od pozwanych zapłaty 551.972,77 zł informując o wypełnieniu weksla in

blanco.

Na żądaną kwotę został wydany nakaz zapłaty, a następnie, w wyniku

wniesienia przez pozwanych zarzutów oraz cofnięcia powództwa co do kwoty

14.771,59 zł, Sąd Okręgowy uchylił nakaz zapłaty i umorzył postępowanie co do tej

ostatniej kwoty, zasądził od pozwanych kwotę 524.419,21 zł oraz oddalił

powództwo co do kwoty 12.781,97 zł i orzekł o kosztach.

Sąd Okręgowy analizując stan faktyczny i zarzuty pozwanych doszedł do

wniosku, że chybiony jest zarzut naruszenia art. 622 k.c., gdyż środki produkcji

dostarczone przez powoda nie stanowiły tzw. świadczenia dodatkowego

w rozumieniu art. 613 § 1 k.c. Świadczeniem takim było jedynie udzielenie

pozwanym pomocy w zaopatrzeniu producenta w takie środki. Dostarczenie

nastąpiło w wyniku odrębnej umowy sprzedaży z odroczonym terminem płatności.

3

Oznacza to obowiązek producenta zapłaty za dostarczone środki mimo

niemożliwości spełnienia świadczenia z umowy kontraktacji.

W wyniku apelacji pozwanych Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok

obniżając zasądzoną kwotę. Wskazał na kontrowersyjny charakter stosunku

prawnego kreowanego umową kontraktacji. W zależności zaś od tego, czy

stosunek ten jest postrzegany jako mający charakter jednolity czy też złożony,

odmiennie kształtuje się ocena tzw. świadczeń dodatkowych. Mogą one bowiem

wchodzić do stosunku prawnego kontraktacji, a mogą być także postrzegane jako

objęte odrębnymi umowami zachowując w takim przypadku odrębność, mimo

związku z umową kontraktacji. Sąd Apelacyjny przyjął, że rozstrzygnięcie

wskazanej kwestii zależy od treści konkretnej umowy. Jeżeli w umowie kontraktacji

kontraktujący zobowiązuje się do spełnienia konkretnych świadczeń na rzecz

producenta, w tym do dostarczenia odpłatnie lub nieodpłatnie środków produkcji, to

obowiązek takiego świadczenia pozostaje w granicach zawartej umowy i nie ma

potrzeby kreowania dodatkowego stosunku prawnego, zwłaszcza przy braku

dodatkowej czynności prawnej stanowiącej jego źródło.

W rozpoznawanej sprawie należy uznać, że, zgodnie z treścią zawartych

umów, obowiązek kontraktującego dostarczenia producentom odpłatnie środków

produkcji był świadczeniem dodatkowym należącym do „trzonu", jak określił to Sąd

Apelacyjny, umowy kontraktacji. Obowiązek uiszczenia zapłaty nie stanowi

o zawarciu dodatkowej umowy sprzedaży. Kontraktujący nie ma obowiązku

spełniania na rzecz producenta świadczeń nieodpłatnie, środki produkcji są

kosztowne i brak jest uzasadnienia dla pozbawienia kontraktującego możliwości

uzyskania za nie zapłaty. Rozliczenie z producentem może przy tym nastąpić

zarówno przez potrącenie, jak i zapłatę w terminie zbieżnym z wymagalnością

świadczenia należnego producentowi za dostarczone produkty. Takie

postanowienie strony zawarły w § 19 umowy.

Przyjęcie, że dostarczenie pozwanym środków produkcji stanowiło

świadczenie dodatkowe, przesądza o konieczności zastosowania art. 622 k.c.,

zgodnie z którym, jeżeli wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi

odpowiedzialności, producent nie może dostarczyć przedmiotu kontraktacji,

4

obowiązany jest on tylko do zwrotu pobranych zaliczek i kredytów bankowych.

Dostarczone środki produkcji nie są zaliczką w rozumieniu art. 622 § 1 k.c.

Niezbędne jest więc dokonanie zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji. Dokonując

tej zmiany Sąd Apelacyjny wskazał, że z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, iż

pozwani nie utracili całości plonów; część została zebrana i dostarczona

kontraktującemu.

Wysokość strat Sąd ustalił na 50%. Oznacza to, że pozwanych obciąża obowiązek

zapłaty połowy należności za otrzymane środki produkcji. Ustalając ostateczną

wysokość zasądzonej należności Sąd Apelacyjny pomniejszył ją o wartość środków

produkcji nie dostarczonych ostatecznie pozwanym, natomiast powiększył ją

o obciążające producentów koszty ubezpieczenia oraz przewidzianej umową

prowizji kontraktującego.

Skarga kasacyjna pozwanych oparta została na obu podstawach. W ramach

naruszenia prawa materialnego wskazuje się art. 622 § 1 k.c. , a w ramach

naruszenia przepisów postępowania - art. 382 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania (art. 3983

§ 1 pkt 2

k.p.c.) skarżący wskazują art. 382 k.p.c. Z uzasadnienia wynika jednak, że w istocie

kwestionowane jest dokonane przez Sąd Apelacyjny ustalenie rozmiaru

niemożliwości świadczenia na 50%. Tymczasem, jak wynika z art. 3983

§ 3 k.p.c.,

podstawy skargi kasacyjnej nie mogą stanowić zarzuty dotyczące ustalenia faktów

lub oceny dowodów. Tym samym zarzut sformułowany w ramach drugiej podstawy

kasacyjnej należy ocenić jako niezasadny.

Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 622 § 1 k.c. Skarżący wskazują

jako postać naruszenia tego przepisu jego niewłaściwe zastosowanie, jednak

uzasadnienie tego zarzutu wyraźnie nawiązuje do nieprawidłowych, zdaniem

skarżących, ustaleń Sądu drugiej instancji prowadzących do niewłaściwego

zastosowania. Tymczasem Sąd przepis ten zastosował prawidłowo, gdyż wystąpiła

określona w nim przesłanka w postaci niemożliwości dostarczenia przedmiotu

kontraktacji na skutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi

odpowiedzialności. Ustalenie przez Sąd rozmiarów tej niemożliwości w sposób

5

niezadowalający pozwanych nie stanowi naruszenia art. 622 § 1 k.c.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu jako pozbawiona

uzasadnionych podstaw (art. 39814

k.p.c.).