II PK 277/06

Wyrok z dnia 8 maja 2007 r.

II PK 277/06

W razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o

pracę bez wypowiedzenia, dokonanego z naruszeniem przepisów w okresie

wypowiedzenia, pracownikowi przysługują wyłącznie roszczenia przewidziane

w art. 45 § 1 k.p.

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Zbigniew

Korzeniowski, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 maja

2007 r. sprawy z powództwa Pawła M. przeciwko C.G. SA w S.Ś. o odszkodowanie

w związku z wypowiedzeniem umowy o pracę z naruszeniem przepisów o wypowie-

dzeniu umów o pracę, odszkodowanie umowne, na skutek skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy z

dnia 6 kwietnia 2006 r. [...]

I. o d d a l i ł skargę kasacyjną,

II. zasądził od Pawła M. na rzecz C.G. SA w S.Ś. kwotę 120 złotych tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2005 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Kłodzku za-

sądził od SA „C.G." w S.Ś. na rzecz Pawła M. odszkodowanie umowne w kwocie

28.448,40 zł należne w związku z wypowiedzeniem umowy o pracę oraz oddalił po-

wództwo w zakresie odszkodowania z tytułu wypowiedzenia umowy z naruszeniem

przez stronę pozwaną przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie. Pod-

stawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne.

W dniu 28 kwietnia 2000 r. powód został powołany na prezesa zarządu po-

zwanej Spółki oraz zawarto z nim umowę o pracę na czas nieokreślony na tym sta-

nowisku. Aneksem z dnia 7 stycznia 2002 r. wprowadzono do umowy o pracę posta-

2

nowienie, zgodnie z którym w przypadku wypowiedzenia przez pracodawcę umowy,

pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagro-

dzenia za ostatni miesiąc poprzedzający dzień wypowiedzenia, przy czym odszko-

dowanie to nie przysługuje w przypadku rozwiązania umowy o pracę z przyczyn

upoważniających pracodawcę do jej rozwiązania bez wypowiedzenia. Uchwałą Rady

Nadzorczej pozwanej Spółki z dnia 28 sierpnia 2003 r. powód został odwołany z za-

rządu Spółki i w tym samym dniu strona pozwana wypowiedziała mu umowę o pracę

ze skutkiem na dzień 30 listopada 2003 r. W okresie od 19 do 29 sierpnia 2003 r.

powód korzystać miał z urlopu wypoczynkowego, jednakże uczestniczył w posiedze-

niu Rady Nadzorczej pozwanej Spółki w dniu 28 sierpnia 2003 r. W dniu 1 paździer-

nika 2003 r. pracodawca rozwiązał z powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia z

jego winy. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Kłodzku z dnia

8 lipca 2004 r. zasądzono na rzecz powoda odszkodowanie za niezgodne z prawem

rozwiązanie umowy o pracę w tym trybie.

W ocenie Sądu Rejonowego wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było

uzasadnione odwołaniem go z funkcji prezesa zarządu oraz nie naruszało przepisów

o wypowiadaniu umów o pracę. Zostało ono bowiem dokonane przez osobę upraw-

nioną, a nadto nie został naruszony art. 41 k.p., gdyż w dniu dokonania wypowiedze-

nia umowy o pracę powód, stawiając się na posiedzenie Rady Nadzorczej, przerwał

urlop wypoczynkowy. W tej sytuacji nieuzasadnione jest żądanie odszkodowania, o

którym mowa w art. 45 k.p., natomiast zasadne jest powództwo w zakresie odszko-

dowania umownego z tytułu wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę.

Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2006 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy zmienił powyż-

szy wyrok w ten sposób, że zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda dalsze

odszkodowanie w kwocie 5.528,10 zł z tytułu wypowiedzenia umowy o pracę z naru-

szeniem przepisów, a dalej idącą apelację powoda oddalił.

W ocenie Sądu drugiej instancji w dniu 28 sierpnia 2003 r. powód - jako pra-

cownik - przebywał na urlopie wypoczynkowym i nie doszło do przerwania tego

urlopu przez fakt uczestniczenia powoda - z racji funkcji pełnionej przez niego na

podstawie przepisów prawa handlowego - w posiedzeniu Rady Nadzorczej pozwanej

Spółki. W tej sytuacji dokonanie powodowi wypowiedzenia umowy o pracę nastąpiło

z naruszeniem art. 41 k.p. Natomiast przyjęcie koncepcji odwołania powoda z urlopu

wypoczynkowego powodować winno uznaniem takiego odwołania za sprzeczne z

zasadami współżycia społecznego. Uzasadnia to roszczenie powoda o odszkodowa-

3

nie przewidziane w art. 471

k.p. przy uwzględnieniu zasądzonego na jego rzecz od-

szkodowania z tytułu wadliwego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia na

podstawie art. 60 k.p. W tym zakresie Sąd Okręgowy powołał się na pogląd Sądu

Najwyższego wyrażony między innymi w wyroku z dnia 24 lipca 2001 r., I PKN

568/00, że „w razie wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę z naruszeniem

przepisów o wypowiadaniu umów, a następnie niezgodnego z prawem rozwiązania

umowy o pracę bez wypowiedzenia w okresie wypowiedzenia, pracownikowi przy-

sługuje odszkodowanie z art. 471

albo art. 60 k.p. według jego wyboru”. Powodowi

przysługuje zatem odszkodowanie w wysokości różnicy pomiędzy korzystniejszym

świadczeniem z art. 471

k.p. a odszkodowaniem otrzymanym na podstawie art. 60

k.p.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku powód zarzucił naruszenie

prawa materialnego, to jest art. 45 § 1, art. 471

, art. 56 § 1 k.p. i art. 60 k.p. oraz art.

24 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie pole-

gające na przyjęciu, że zasądzenie na rzecz pracownika - z tytułu wadliwego prawnie

rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia - odszkodowania w wysokości okre-

ślonej przepisem art. 60 k.p. wyłącza możliwość dochodzenia przez takiego pracow-

nika odrębnego odszkodowania w oparciu o przepisy art. 45 § 1 i art. 471

k.p. także w

przypadku stwierdzenia wadliwości dokonanego wcześniej wypowiedzenia stosunku

pracy. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w części oddalającej jego apelację i przekazanie sprawy w tym zakresie do

ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji, ewentualnie - w przypadku stwier-

dzenia przesłanek rozstrzygnięcia reformatoryjnego z art.39816

k.p.c. - o uchylenie

zaskarżonego wyroku i zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda tytułem

odszkodowania za wypowiedzenie umowy o pracę z naruszeniem obowiązujących w

tym zakresie przepisów kwoty 22.920,30 zł wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że dokonana przez Sąd Okrę-

gowy wykładnia przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia przepisów oraz ich wzajem-

nej relacji jest sprzeczna z literalnym brzmieniem art. 45 § 1 k.p., art. 471

i art. 60 k.p.

, które - regulując odmiennie stany faktyczne - statuują niezależne od siebie upraw-

nienia pracownika w sytuacji różnych naruszeń prawa przez pracodawcę i nie prze-

widują żadnych ograniczeń w wykonywaniu owych uprawnień. Skarżący powołał się

również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 października 2005 r., SK

48/03, w uzasadnieniu którego wyrażone zostało stanowisko, że „odpowiedzialność

4

odszkodowawcza pracodawcy i jej wysokość nie jest uzależniona od wystąpienia

realnej szkody po stronie pracownika. W tym aspekcie odpowiedzialność pracodaw-

cy to szczególnego rodzaju odpowiedzialność z tytułu dokonania wadliwej czynności

prawnej, występująca bez względu na powstanie rzeczywistej szkody”. Zrekompen-

sowanie utraconych przez pracownika zarobków jest zatem jedynie ubocznym celem

odszkodowania, co znajduje oparcie w art. 24 Konstytucji RP, z którego wynika

„obowiązek stwarzania przez państwo gwarancji prawnych ochrony pracowników, w

tym ochrony przed niezgodnymi z prawem bądź nieuzasadnionymi działaniami pra-

codawców”. Tymczasem zastosowana przez Sąd drugiej instancji wykładnia przyto-

czonych w skardze kasacyjnej przepisów powoduje, że kolejne naruszenia prawa

przez pracodawcę pozostają bez jakiejkolwiek sankcji, poza konstytucyjnie gwaran-

towaną ochroną praw pracowniczych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest kwestia wzajemnej relacji

przepisów art. 45 § 1 k.p. i art. 60 k.p. W myśl pierwszego z nich w razie ustalenia,

że wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest nieuzasad-

nione lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, sąd pracy - stosownie do

żądania pracownika - orzeka o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa

uległa już rozwiązaniu - o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warun-

kach albo o odszkodowaniu. Odszkodowanie, o którym mowa w powołanym przepi-

sie przysługuje w wysokości określonej w art. 471

k.p. (wynagrodzenia za okres od 2

tygodni do 3 miesięcy, nie niższej jednak od wynagrodzenia za okres wypowiedze-

nia). Z kolei stosownie do art. 60 k.p. jeżeli pracodawca rozwiązał umowę o pracę w

okresie wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę

bez wypowiedzenia, pracownikowi przysługuje wyłącznie odszkodowanie. Odszko-

dowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas do upływu okresu wypo-

wiedzenia. Z przepisu tego wynika, po pierwsze, że w opisanej w nim sytuacji nieza-

leżnie od tego, która ze stron stosunku pracy wypowiedziała umowę o pracę, rosz-

czenia pracownika ograniczone są wyłącznie do odszkodowania (z wyłączeniem

roszczenia o przywrócenie do pracy), a po drugie, że w przypadku rozwiązania przez

pracodawcę w okresie wypowiedzenia umowy o pracę bez wypowiedzenia z naru-

szeniem przepisów o rozwiązywaniu umów w tym trybie pracownikowi przysługuje

5

odszkodowanie wyłącznie w wysokości wynagrodzenia za czas do upływu okresu

wypowiedzenia, a nie przewidziane w art. 56 § 1 k.p. odszkodowanie w wysokości

wynagrodzenia za okres wypowiedzenia (art. 58 k.p.). Odszkodowanie, o którym

mowa w art. 60 k.p. spełnia więc dwie funkcje: przede wszystkim kompensacyjną,

albowiem wyrównuje szkodę polegającą na utracie przez pracownika wynagrodzenia

za czas do upływu okresu wypowiedzenia oraz - ubocznie - represyjną wobec praco-

dawcy, gdyż przysługuje niezależnie od tego, czy szkoda ta w rzeczywistości po-

wstała. Możliwa jest bowiem sytuacja, w której pracownik bezpośrednio po rozwiąza-

niu z nim przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia podejmuje inne

lepiej płatne zatrudnienie. W takim przypadku nie występuje po stronie pracownika

jakakolwiek szkoda, a mimo to przysługuje mu odszkodowanie przewidziane w art.

60 k.p. i w wysokości w przepisie tym określonej. Podobne funkcje - zarówno od-

szkodowawczą dla pracownika jak i represyjną dla pracodawcy - należy przypisać

zryczałtowanemu odszkodowaniu przysługującemu pracownikowi na mocy art. 45 §

1 k.p. Odszkodowanie to przysługuje bowiem w wysokości określonej w art. 471

k.p.

niezależnie zarówno od poniesienia przez pracownika szkody jak i jej rzeczywistego

rozmiaru. W powołanych przepisach realizuje się zatem ciążący na państwie, a wyni-

kający z art. 24 Konstytucji RP obowiązek ochrony pracownika jako „słabszej” strony

stosunku pracy przed niezgodnym z prawem lub nieuzasadnionym działaniem pra-

codawcy niezależnie od tego, czy po stronie pracownika wystąpiła realna szkoda

wywołana bezprawnym działaniem pracodawcy i niezależnie od wysokości tej

szkody. Dlatego odszkodowania, których podstawę stanowią te przepisy, przysługują

wyłącznie pracownikowi a nie przysługują pracodawcy. Tak też należy rozumieć

przytoczone w skardze kasacyjnej stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 października 2005 r., SK 48/03 (OTK-A 2005 nr

9, poz. 101), który to wyrok nie dotyczy zagadnienia funkcji spełnianej przez art. 60

k.p. oraz jego relacji do art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 471

k.p., lecz zgodności tego

ostatniego z ustawą zasadniczą.

Skoro więc wysokość odszkodowania należnego pracownikowi na podstawie

art. 60 k.p. jest ograniczona do wysokości wynagrodzenia za czas do upływu okresu

wypowiedzenia, to należy uznać, że w sytuacji w przepisie tym określonej wyłączone

są oparte o przepis art. 56 § 1 k.p. roszczenia pracownika o przywrócenie do pracy

lub o odszkodowanie w wysokości wynikającej z art. 58 k.p., pomimo że zarówno art.

56 § 1 k.p. jak i art. 60 k.p. odnoszą się do sytuacji, w której rozwiązanie przez pra-

6

codawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia nastąpiło z naruszeniem przepisów o

rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie. Oznacza to, że odszkodowanie przewi-

dziane w art. 60 k.p. ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, albowiem jego

wysokość jednoznacznie odnosi się do wyrównania szkody, jaką pracownik ponosi

na skutek pozbawienia go wynagrodzenia za czas do upływu okresu wypowiedzenia

i nigdy nie wykracza poza datę, z którą łącząca strony umowa o pracę uległaby roz-

wiązaniu wskutek dokonanego przez jedną z tych stron wypowiedzenia. Jeśli zatem

wadliwe rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia nastąpi w ostatnim dniu

okresu wypowiedzenia pracownikowi nie przysługuje odszkodowanie z tego tytułu,

chociaż pracodawca naruszył przepisy o rozwiązywaniu umów o pracę bez wypowie-

dzenia. Gdyby art. 60 k.p. pełnił rolę sankcji za naruszenie prawa przez pracodawcę,

wówczas odsyłałby w zakresie wysokości odszkodowania do art. 58 k.p., przyznając

pracownikowi prawo do odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypo-

wiedzenia niezależnie od tego, w którym momencie okresu wypowiedzenia nastąpiło

wadliwe rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. Podobny pogląd wyraził

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 września 2004 r., II PK 20/04 (OSNP 2005 nr 6,

poz.85), stwierdzając, że zawartą w art. 60 k.p. zasadą kodeksową jest ukształtowa-

nie wysokości odszkodowania według wysokości wynagrodzenia, co oznacza, że

odszkodowanie powinno odpowiadać wysokości wynagrodzenia utraconego przez

pracownika. W konsekwencji w przepisie tym chodzi o wyrównanie straty wynikającej

z nieuzyskania przez pracownika należnego mu wynagrodzenia za określony okres,

inaczej mówiąc - o wyrównanie utraconego wynagrodzenia.

Zagadnienie stosowania art. 60 k.p. nie budzi wątpliwości w sytuacji, w której

wcześniej dokonane przez pracodawcę wypowiedzenie umowy o pracę jest prawi-

dłowe, natomiast nieprawidłowe jest rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedze-

nia. W takim przypadku pracownikowi przysługuje bowiem wyłącznie odszkodowanie

określone w art. 60 k.p. i wyłącznie w wysokości określonej w tym przepisie (por. wy-

rok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2005 r., II PK 305/04, M.P.Pr.-wkł. 2005

nr 12, poz. 16). Wątpliwości powstają jednak w przypadku, gdy zarówno dokonane

przez pracodawcę wypowiedzenie, jak i następujące po nim rozwiązanie z pracowni-

kiem umowy o pracę bez wypowiedzenia, są prawnie wadliwe. Wątpliwości te spro-

wadzają się do rozstrzygnięcia zagadnienia, na jakiej podstawie prawnej przysługują

pracownikowi roszczenia z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę

7

(za wypowiedzeniem i bez wypowiedzenia): czy na podstawie art. 45 § 1 k.p., czy na

podstawie art. 60 k.p., czy też na obu tych podstawach.

Problem zbiegu roszczeń odszkodowawczych przewidzianych w przepisach

art. 45 § 1 w związku z art. 471

k.p. i art. 60 k.p. był już przedmiotem rozważań Sądu

Najwyższego w wyrokach z dnia 24 lipca 2001 r., I PKN 568/00 (OSNAPiUS 2003 nr

12, poz. 294) oraz z dnia 28 czerwca 2005 r., III PK 44/05 (OSNP 2006 nr 9-10, poz.

147). W pierwszym z nich - przyjmując objęcie omawianego przypadku przepisem

art. 60 k.p. - stwierdzono, że w razie wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o

pracę z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów, a następnie niezgodnego z

prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w okresie wypowiedzenia,

pracownikowi przysługuje odszkodowanie z art. 471

albo art. 60 k.p. według jego wy-

boru. Zaprezentowany pogląd był wynikiem uznania, że nieuzasadnione byłoby po-

zbawienie pracownika z mocy art. 60 k.p. roszczeń z tytułu nieprawidłowego wypo-

wiedzenia umowy o pracę tylko dlatego, że pracodawca - obok naruszenia przepisów

o wypowiedzeniu - dokonał także niezgodnego z prawem rozwiązania umowy bez

wypowiedzenia. W związku z tym Sąd Najwyższy przyjął, że w przypadku zbiegu

roszczeń odszkodowawczych przewidzianych w art. 45 § 1 k.p. i art. 60 k.p. pracow-

nikowi przysługuje odszkodowanie na wybranej przez niego podstawie oraz że może

nią być podstawa z art. 45 § 1 k.p. Wydaje się więc, że w przytoczonym wyroku,

mimo dostrzeżenia również poglądów doktryny, iż zasądzenie odszkodowania na

jednej ze wskazanych podstaw nie jest - wobec braku wyłączenia - przeszkodą do

zasądzenia odszkodowania na drugiej z nich, Sąd Najwyższy nie opowiedział się za

taką możliwością, uznając prymat funkcji kompensacyjnej odszkodowania dla pra-

cownika nad jego funkcją represyjną wobec pracodawcy. Pogląd wyrażony w powyż-

szym wyroku został podzielony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 czerwca

2005 r., III PK 44/05, w którym stwierdzono, że nie można przyjąć, iż w przypadku

naruszającego prawo rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w okresie wy-

powiedzenia dokonanego z naruszeniem przepisów, pracownikowi przysługują rosz-

czenia przewidziane zarówno w art. 45 § 1 k.p. jak i w art. 60 k.p. W przypadku orze-

czenia przywracającego do pracy pracownikowi przysługiwałoby wynagrodzenie za

czas pozostawania bez pracy rekompensujące utratę wynagrodzenia za czas po

ustaniu stosunku pracy wskutek wadliwego rozwiązania umowy o pracę bez wypo-

wiedzenia do upływu okresu wypowiedzenia. Zastosowanie art. 60 k.p. byłoby więc w

takiej sytuacji wyłączone. Natomiast w przypadku roszczeń odszkodowawczych ma-

8

jących podstawę w obu przepisach wprawdzie źródłem obowiązku odszkodo-

wawczego są dwa różne zdarzenia prawne, jednakże skutki obu tych alternatywnych

zdarzeń są takie same - rozwiązanie stosunku pracy i w konsekwencji pozbawienie

pracownika wynagrodzenia za pracę, choć za różne okresy. Skoro funkcją odszko-

dowania jest zrekompensowanie pracownikowi utraconego zarobku, to zasądzenie

„podwójnego” odszkodowania powodowałoby podwójną rekompensatę tej samej

szkody: raz na podstawie art. 45 k.p. w wysokości określonej w art. 471

k.p. (wyna-

grodzenia co najmniej za okres wypowiedzenia) i drugi raz - na podstawie art. 56 k.p.

w wysokości wynikającej z art. 58 k.p. (wynagrodzenia za okres wypowiedzenia).

W przytoczonych wyrokach Sąd Najwyższy stanął więc przede wszystkim na

stanowisku, że w przypadku wadliwego rozwiązania przez pracodawcę umowy o

pracę bez wypowiedzenia oraz wadliwości dokonanego wcześniej wypowiedzenia

pracownik korzysta z uprawnień, które przewidziane są w razie niezgodnego z pra-

wem wypowiedzenia umowy o pracę (art. 45 § 1 k.p.), nie opowiadając się za możli-

wością jednoczesnego skorzystania przez pracownika z roszczenia przewidzianego

w art. 60 k.p. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten

podziela.

Literalne odczytywanie art. 60 k.p. mogłoby sugerować, że w każdym przy-

padku nieprawidłowego rozwiązania przez pracodawcę w okresie wypowiedzenia

umowy o pracę bez wypowiedzenia pracownikowi przysługuje wyłącznie odszkodo-

wanie w wysokości wynagrodzenia za czas do upływu okresu wypowiedzenia z po-

minięciem roszczeń wynikających z wadliwego wypowiedzenia umowy. Należy jed-

nak mieć na uwadze, że omawiany przepis zamieszczony został wśród przepisów

odnoszących się do uprawnień pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwią-

zania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia a nie wśród przepisów

ogólnych o rozwiązywania umów o pracę, a zatem nie ma znaczenia dla roszczeń

dotyczących wypowiedzenia. Ponadto - o ile niewadliwe rozwiązanie umowy o pracę

bez wypowiedzenia doprowadza do ustania stosunku pracy bez konieczności bada-

nia zgodności z prawem i zasadności wypowiedzenia - wadliwość rozwiązania

umowy bez wypowiedzenia prowadzi do rozwiązania umowy o pracę z upływem

okresu prawidłowo dokonanego wypowiedzenia. Stąd konstrukcja art. 60 k.p. w za-

kresie roszczeń zbliżona jest do przyjętej w odniesieniu do umów terminowych co do

ich rodzaju - wyłącznie odszkodowanie (art. 50 § 3 i art. 59 k.p.) i wysokości - do

czasu, do którego umowa miała trwać (art. 50 § 4 i art. 58 zdanie drugie k.p.). Nato-

9

miast wadliwe wypowiedzenie umowy o pracę powoduje powstanie po stronie pra-

cownika określonych w art. 45 § 1 k.p. roszczeń o przywrócenie do pracy albo o od-

szkodowanie na zasadach przewidzianych w art. 471

k.p., a więc w wysokości nie

niższej niż wynagrodzenie za okres wypowiedzenia. Zatem ustalenie, że rozwiązanie

umowy o pracę bez wypowiedzenia w okresie wypowiedzenia jest wadliwe (narusza

przepisy o rozwiązywaniu umów o pracę bez wypowiedzenia) powoduje obowiązek

sądu rozpoznania roszczeń wynikających z wadliwego wypowiedzenia umowy o

pracę. Wynik sprawy zależy więc ostatecznie od tego, czy wypowiedzenie było

zgodne z prawem. Wykładnia systemowa i funkcjonalna prowadzą w rezultacie do

wniosku, że przepis art. 60 k.p. obejmuje tylko takie sytuacje, gdy w okresie niewa-

dliwego wypowiedzenia umowy o pracę pracodawca rozwiązał stosunek pracy bez

wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę bez wypo-

wiedzenia (por. powołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2005 r.,

III PK 44/05). W konsekwencji niezgodne z prawem rozwiązanie przez pracodawcę

umowy o pracę bez wypowiedzenia w okresie prawidłowo dokonanego wypowiedze-

nia rodzi po stronie pracownika wyłącznie określone w art. 60 k.p. roszczenie o od-

szkodowanie i wyłącznie w wysokości ograniczonej do wynagrodzenia za czas do

upływu okresu wypowiedzenia z pominięciem regulacji art. 56 § 1 w związku z art. 58

k.p., natomiast wadliwość obu tych zdarzeń prawnych powoduje możliwość skorzy-

stania przez pracownika z uprawnień, które przewidziane są w razie niezgodnego z

prawem wypowiedzenia umowy o pracę. Gdyby bowiem zamiarem ustawodawcy

było zastosowanie wobec pracodawcy podwójnej sankcji za dwukrotne naruszenie

prawa przy rozwiązywaniu z pracownikiem umowy o pracę (za wypowiedzeniem i

bez wypowiedzenia) w oderwaniu od kompensacyjnej funkcji odszkodowania, nie

ograniczyłby przewidzianego w art. 60 k.p. świadczenia do wysokości wynagrodzenia

za czas do upływu okresu wypowiedzenia. Wydaje się, że w przypadku braku takiego

ograniczenia można by rozważać skorzystanie przez pracownika z roszczeń wyni-

kających z dwóch zdarzeń prawnych: raz na podstawie art. 56 § 1 w związku z art.

58 k.p. i drugi raz - na podstawie art. 45 § 1 k.p. Taka możliwość została jednak wy-

raźnie wyłączona w art. 60 k.p. Skoro celem przewidzianego tym ostatnim przepisem

odszkodowania jest wyrównanie (zrekompensowanie) wynagrodzenia utraconego

przez pracownika wskutek wcześniejszego niezgodnego z prawem rozwiązania

umowy o pracę, to cel ten zostaje spełniony przez zastosowanie art. 45 § 1 k.p.

Kompensata poniesionej przez pracownika szkody następuje bowiem zarówno w

10

razie orzeczenia przywracającego do pracy, stanowiącego podstawę wypłaty wyna-

grodzenia za okres pozostawania bez pracy po ustaniu stosunku pracy, jak i w razie

przyznania odszkodowania, którego wysokość stosownie do art. 471

k.p. nie może

być niższa od wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Wydaje się przy tym, że nie

sposób przyjąć takiej konstrukcji, w której w przypadku orzeczenia przywracającego

do pracy stosowanie art. 60 k.p. jest wyłączone, natomiast przewidziane w nim od-

szkodowanie przysługuje jednocześnie z odszkodowaniem, którego podstawę sta-

nowi art. 45 § 1 w związku z art. 471

k.p. Oznaczałoby to, że zbieg roszczeń przewi-

dzianych w art. 60 k.p. i art. 45 § 1 k.p. dotyczyłby tylko roszczeń odszkodowaw-

czych, nie dotyczyłby zaś roszczenia o przywrócenie do pracy na podstawie art. 45 §

1 k.p. i odszkodowania na podstawie art. 60 k.p., pomimo że przesłankę tego ostat-

niego stanowiłoby takie samo zdarzenie prawne polegające na niezgodnym z pra-

wem rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Nie bez znaczenia jest również w niniejszej sprawie okoliczność, że na rzecz

skarżącego zostało już zasądzone - niezależnie od odszkodowania przewidzianego

w art. 45 § 1 k.p. - odszkodowanie umowne w wysokości trzymiesięcznego wynagro-

dzenia sprzed dokonania wypowiedzenia, które kompensuje wszelkie szkody wynikłe

dla powoda z tego wypowiedzenia.

Z tych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto o przepis art. 108 § 1 k.p.c. w

związku z art. 39821

k.p.c.

========================================