II PK 278/06

Wyrok z dnia 8 maja 2007 r.

II PK 278/06

1. Wypowiedzenie asystentowi mianowanemu na czas nieokreślony sto-

sunku pracy z powodu spełnienia się przesłanki określonej w art. 94 ust. 2 w

związku z art. 89 ust. 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyż-

szym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) nie wymaga uzyskania zgody przewidzianej

w art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jedno-

lity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.).

2. Okres pozostawania bez pracy asystenta mianowanego na czas nie-

określony, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, nie jest okre-

sem zatrudnienia na stanowisku asystenta w rozumieniu art. 89 ust. 3 ustawy o

szkolnictwie wyższym, upływ którego stanowi przesłankę rozwiązania sto-

sunku pracy na podstawie art. 94 ust. 2 tej ustawy.

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Zbigniew

Korzeniowski, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 maja

2007 r. sprawy z powództwa Jacka B. przeciwko Politechnice W. w W. z udziałem

Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w Warszawie o przywróce-

nie do pracy i wynagrodzenie, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu

z dnia 28 lutego 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2005 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych we Wrocławiu zasądził od Politechniki W. w W. na rzecz Jacka B. kwotę

5.018,29 zł tytułem odszkodowania za rozwiązanie stosunku pracy z naruszeniem

2

przepisów o wypowiadaniu umów i oddalił powództwo o przywrócenie do pracy. Pod-

stawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne.

Powód w dniu 1 października 1995 r. został zatrudniony w pozwanej Politech-

nice na podstawie mianowania na stanowisku asystenta naukowo-dydaktycznego.

Na skutek orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej drugiej instancji przy Radzie Głównej

Szkolnictwa Wyższego w przedmiocie wydalenia powoda z zawodu nauczycielskiego

połączonego z zakazem przyjmowania do pracy w tym zawodzie jego stosunek pracy

wygasł z mocy prawa z dniem 27 kwietnia 2000 r. Postanowieniem z dnia 9 lutego

2001 r., III SZ 3/00 Sąd Najwyższy uchylił wskazane orzeczenie, natomiast na mocy

wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 5 września 2002 r., oddalającego

apelację pracodawcy od wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we

Wrocławiu z dnia 19 kwietnia 2002 r., powód został przywrócony do pracy na dotych-

czas zajmowane stanowisko asystenta naukowo-dydaktycznego z dniem 1 września

2002 r. W okresie zatrudnienia u strony pozwanej powód nie poczynił żadnych starań

związanych z otwarciem przewodu doktorskiego. W dniu 27 marca 2003 r. praco-

dawca wypowiedział mu umowę o pracę ze skutkiem na dzień 30 września 2003 r.

wskazując jako przyczynę nieuzyskanie stopnia naukowego doktora w terminie

przewidzianym w art. 94 ust. 2 w związku z art. 89 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyż-

szym. Przepis § 55.4 obowiązującego w pozwanej Politechnice statutu w brzmieniu

nadanym z dniem 25 września 2003 r. przewiduje na stanowisku asystenta wymóg

posiadania stopnia naukowego doktora lub zaawansowaną rozprawę doktorską. W

okresie od 24 września 1999 r. do 30 grudnia 2002 r. powód pełnił funkcję przewod-

niczącego Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność 80”. Z dniem 7 grudnia 2002 r.

został odwołany z funkcji zastępcy przewodniczącego Zarządu Regionu oraz członka

prezydium NSZZ „Solidarność 80”. Działająca u strony pozwanej Komisja Zakładowa

nie została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego wobec niezłożenia stosow-

nego wniosku przez Komisję Krajową. Od dnia 15 maja 2002 r. powód pełni funkcję

prezesa Krajowego Zarządu Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego

w Warszawie, który w dniu 27 grudnia 2002 r. powołał zakładową organizację związ-

kową przy Politechnice W.

Sąd Rejonowy przyjął, że nieuzyskanie przez powoda stopnia doktora oraz

niepodjęcie kroków do jego uzyskania stanowiło przyczynę uzasadniającą wypowie-

dzenie mu umowy o pracę na podstawie art. 94 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyż-

szym. Przy dokonywaniu wypowiedzenia pracodawca naruszył jednak art. 32 ustawy

3

o związkach zawodowych. W myśl powołanego przepisu powód był pracownikiem

podlegającym szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem umowy o pracę do dnia

30 grudnia 2003 r., tj. w okresie roku od wygaśnięcia mandatu związanego z pełnie-

niem funkcji przewodniczącego zakładowej organizacji związkowej oraz jako osoba

pełniąca z wyboru funkcję przewodniczącego Krajowego Zarządu Ogólnopolskiego

Akademickiego Związku Zawodowego w Warszawie. Dokonując wypowiedzenia po-

wodowi stosunku pracy strona pozwana nie uzyskała w tym zakresie zgody właści-

wego organu związku zawodowego.

Wyrokiem z dnia 28 lutego 2006 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych we Wrocławiu w uwzględnieniu apelacji strony pozwanej zmienił wyrok

Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że oddalił powództwo o odszkodowanie oraz

oddalił apelację powoda. Podzielając ustalenia poczynione w sprawie przez Sąd

pierwszej instancji, Sąd Okręgowy uznał, że wobec mianowanego nauczyciela aka-

demickiego - asystenta nie ma zastosowania tryb konsultacji związkowej określony w

art. 38 k.p., a tym samym wypowiedzenie stosunku pracy powodowi jako mianowa-

nemu nauczycielowi akademickiemu nie było uzależnione od zgody bądź opinii

związku zawodowego, do którego ten nauczyciel należy, ale od uzyskania bądź nie-

uzyskania w wyznaczonym okresie stopnia naukowego. W sprawie nie znajdował

zatem zastosowania przepis art. 32 ustawy o związkach zawodowych w związku z

art. 94 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym. Po upływie okresu zatrudnienia, o któ-

rym mowa w art. 89 ust. 3 powołanej wyżej ustawy, strona pozwana była uprawniona

do wypowiedzenia powodowi umowy o pracę z uwagi na nieuzyskanie stopnia nau-

kowego doktora.

W ocenie Sądu drugiej instancji, z dotychczasowego przebiegu zatrudnienia

powoda, zapewnienia mu możliwości rozwoju naukowego i ukończenia doktoratu w

terminie, jego dorobku naukowego i stopnia zaawansowania przewodu doktorskiego

nie wynika uzasadnione przypuszczenie, że rozprawa doktorska zakończona zosta-

nie co prawda z opóźnieniem, ale w dającym się przewidzieć terminie. W tych oko-

licznościach na pracę naukową powoda nie miała również wpływu przerwa w zatrud-

nieniu wynikająca z toczącego się w stosunku do niego postępowania dyscyplinar-

nego. Powód po przywróceniu do pracy na dotychczasowe stanowisko asystenta

naukowo-dydaktycznego nie podjął działań związanych z otwarciem przewodu dok-

torskiego i nie wykazał w tym zakresie żadnej aktywności zawodowej pomimo posia-

dania właściwych warunków pracy jako pracownik uczelni.

4

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku powód zarzucił: 1) naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 32 ust. 1

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, art. 89 ust. 3 w związku z

art. 90, art. 94 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym i art.

45 § 1 k.p. oraz 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na

wynik sprawy, a to art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c. Wskazując na powyższe zarzuty skar-

żący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie poprzedzają-

cego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji

do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Sąd Okręgowy, nie rozpoznając za-

wartego w apelacji powoda zarzutu błędnej wykładni art. 89 ust. 3 w związku z art. 90

ustawy o szkolnictwie wyższym polegającej na przyjęciu, że okres od wygaśnięcia

stosunku pracy do przywrócenia do pracy (maj 2000 r. - wrzesień 2002 r.) wlicza się

do okresu zatrudnienia, o którym mowa w art. 89 ust. 3 ustawy, dopuścił się naru-

szenia art. 378 § 1 k.p.c. W konsekwencji, mając - wynikający z art. 382 k.p.c. - obo-

wiązek orzekania w oparciu o całość zebranego w sprawie materiału, Sąd drugiej

instancji nie odniósł się rzeczowo do zarzutu nieprawdziwości (nieistnienia) przy-

czyny określonej w art. 94 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, mającej uzasadniać

dokonane przez stronę pozwaną wypowiedzenie (art. 45 § 1 k.p.).

Skarżący wskazał, że wykluczenie stosowania art. 32 ust. 1 ustawy o związ-

kach zawodowych w okolicznościach wskazanych w art. 94 ust. 2 ustawy o szkol-

nictwie wyższym jest sprzeczne z wykładnią gramatyczną obu powołanych przepi-

sów, a ponadto brzmienie pierwszego z nich wskazuje, że przewidziany w nim tryb

abstrahuje od przyczyn wypowiedzenia bądź rozwiązania stosunku pracy i w tym

względzie przepis ten nie zawiera żadnego zastrzeżenia (wyłączenia), co jest zgodne

z jego celem, którym jest gwarancja szczególnej ochrony funkcyjnego działacza

związkowego. Nie powinien być zatem mylony z trybem konsultacji związkowej, o

której mowa w art. 38 k.p., mającego zastosowanie do umowy zawartej na czas nie-

określony. W tym zakresie skarżący powołał się na pogląd wyrażony w wyrokach

Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 1995 r., I PRN 7/95 oraz z dnia 29 stycznia

2001 r., I PKN 31/00. W ocenie skarżącego, nieprawidłowa jest również dokonana

przez Sądy obu instancji wykładnia art. 94 ust. 2 w związku z art. 89 ust. 3 i w

związku z art. 90 ustawy o szkolnictwie wyższym, poprzez przyjęcie, że do „łącznego

okresu zatrudnienia na stanowisku asystenta" wlicza się okres orzeczonej przez or-

5

gany dyscyplinarne kary dyscyplinarnej wydalenia z zawodu, następnie uchylonej

przez Sąd Najwyższy w trybie odwołania. Nie budzi bowiem wątpliwości, że osoba

„wydalona”, której stosunek pracy wygasa z mocy prawa pozostaje poza zatrudnie-

niem, a stosunek pracy nie istnieje przynajmniej do czasu uchylenia orzeczenia wy-

danego w postępowaniu dyscyplinarnym. Natomiast przypadki wyszczególnione w

art. 90 ustawy o szkolnictwie wyższym dotyczą sytuacji, gdy stosunek pracy istnieje i

nie ulega rozwiązaniu ani wygaśnięciu. W konsekwencji „zatrudnienie” na stanowisku

asystenta w rozumieniu art. 89 ust. 3 ustawy należy ściśle wiązać z istnieniem sto-

sunku pracy („pozostawaniem w stosunku pracy”).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia wskazanych w skardze

kasacyjnej przepisów postępowania. Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instan-

cji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z

urzędu pod uwagę nieważność postępowania, natomiast w myśl art. 382 k.p.c. sąd

drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierw-

szej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Skarżący upatruje naruszenia przez

Sąd Okręgowy wskazanych przepisów w nierozważeniu podniesionego w apelacji

zarzutu odnoszącego się do zagadnienia wliczania do okresu zatrudnienia, o którym

mowa w art. 89 ust. 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym

(Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.), okresu niepozostawania w stosunku pracy od mo-

mentu jego wygaśnięcia do daty podjęcia zatrudnienia wskutek przywrócenia do

pracy, a w konsekwencji - pominięciu kwestii istnienia wskazanej przez pracodawcę

przyczyny wypowiedzenia określonej w art. 94 ust. 2 ustawy. Tymczasem z wywo-

dów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wynika, że zagadnienie to było

przedmiotem rozważań Sądu drugiej instancji. Sąd ten uznał bowiem, że przerwa w

zatrudnieniu skarżącego na stanowisku asystenta naukowo-dydaktycznego, spowo-

dowana toczącym się w stosunku do niego postępowaniem dyscyplinarnym, po

pierwsze - podlegała wliczeniu do okresu zatrudnienia, o którym mowa w art. 89 ust.

3 ustawy o szkolnictwie wyższym i po upływie tego okresu „strona pozwana była

uprawniona do wypowiedzenia powodowi umowy o pracę z przyczyn nieuzyskania

stopnia naukowego doktora”, a po drugie - z uwagi na brak jakichkolwiek działań po-

woda zmierzających do otwarcia przewodu doktorskiego przerwa ta nie miała wpływu

6

na jego pracę naukową, a w rezultacie dokonane przez pracodawcę wypowiedzenie

stosunku pracy było uzasadnione. W istocie skarżący podnosi więc zarzut błędu w

dokonanej przez Sąd Okręgowy ocenie prawnej, który jednakże nie uzasadnia naru-

szenia przepisów postępowania, a może być przytaczany jedynie w ramach pierw-

szej z podstaw kasacyjnych, to jest naruszenia prawa materialnego.

W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. skar-

żący zarzucił naruszenie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.), które upatruje

w przyjęciu, że przepis ten nie znajduje zastosowania w razie rozwiązania stosunku

pracy z nauczycielem akademickim mianowanym na czas nieokreślony z przyczyn

wskazanych w art. 94 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym. Tak sformułowany za-

rzut jest nieusprawiedliwiony, aczkolwiek należy uznać za trafny zaprezentowany

przez skarżącego pogląd, że „tryb przewidziany w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych nie powinien być w żadnym razie mylony (tak jak to czyni Sąd drugiej

instancji) z trybem konsultacji związkowej określonym przepisem art. 38 k.p., który

ma zastosowanie do umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony”.

Stosownie do art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 1 lipca 2003 r. pracodawca nie mógł bez zgody zarządu

zakładowej organizacji związkowej wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z

pracownikiem będącym członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej w

czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu. W przepisie tym

ustanowione zostało - ze względu na szczególną pozycję pracownika będącego

członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej - ograniczenie swobody pra-

codawcy w rozwiązaniu łączącego go z pracownikiem stosunku prawnego. Inaczej

mówiąc - pracodawcy zakazano tego, co mieści się w standardowym zakresie jego

uprawnień (kompetencji), do których należy możliwość wypowiedzenia pracownikowi

stosunku pracy. Związanie zakazu adresowanego do pracodawcy z faktem pełnienia

przez pracownika funkcji związkowej wynika z istoty regulacji, która ma zapewnić

ochronę pracownika będącego działaczem związkowym przed utratą zatrudnienia -

ze względu na wykonywanie przez niego funkcji związkowych - w sytuacji, gdy usta-

nie stosunku pracy uzależnione jest wyłącznie od woli pracodawcy, a uprawnienie do

rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy nie jest połączone z nakazem jego reali-

zacji. Nie budzi więc wątpliwości, że art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych

nie znajduje zastosowania w przypadku ustania stosunku pracy z mocy prawa (por.

7

między innymi wyrok Sadu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2004 r., I PK 208/03,

OSNP 2004 nr 23, poz. 401 i orzecznictwo tam powołane). Podobnie dzieje się, gdy

ustawodawca przewiduje obligatoryjne rozwiązanie stosunku pracy przez pracodaw-

cę wskutek spełnienia się przesłanki, której zaistnienie - w odróżnieniu od okoliczno-

ści powodujących wygaśnięcie stosunku pracy - samo w sobie nie prowadzi do usta-

nia stosunku pracy, jednakże aktualizuje nakaz jego rozwiązania przez pracodawcę.

W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 22 października 1996 r., I PZP 18/96

(OSNAPiUS 1997 nr 10, poz. 162), Sąd Najwyższy stwierdził, że w przepisach prag-

matyk pracowniczych, normujących stosunki pracy na podstawie mianowania, usta-

wodawca często przewiduje nie tylko fakultatywne, ale również obligatoryjne rozwią-

zanie stosunku pracy, które niekiedy oddziela od instytucji wygaśnięcia stosunku

pracy. Aczkolwiek kwalifikowanie zdarzeń do tych dwu kategorii powodujących usta-

nie stosunku pracy nie opiera się na jakimś ogólnym kryterium porządkującym, to

zawsze jednak chodzi o zdarzenia, w świetle których kontynuowanie stosunku pracy

jest niemożliwe lub niecelowe, a ponadto zdarzenia powodujące skutek w postaci

wygaśnięcia stosunku pracy lub nakazu jego rozwiązania przez pracodawcę całkowi-

cie oderwane są od działalności związkowej. Bez względu na ewentualnie pełnioną

funkcję związkową powinny więc powodować jednakowy skutek wobec ogółu zatrud-

nionych, chyba że ustawodawca wyraźnie stanowi, iż obowiązek (powinność) roz-

wiązania stosunku pracy nie może naruszać szczególnej ochrony pracownika w za-

kresie wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy. Ustawa o szkolnictwie wyższym

nie zawierała takiego zastrzeżenia w odróżnieniu od innych pragmatyk pracowni-

czych (np. art. 16 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów pań-

stwowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm. oraz art. 61 ust. 4

obowiązującej w spornym okresie ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywil-

nej, Dz.U. Nr 49, poz. 483 ze zm., obecnie art. 41 ust. 5 ustawy z dnia 24 sierpnia

2006 r. o służbie cywilnej, Dz.U. Nr 170, poz. 1218 ze zm.). Brak wskazanego za-

strzeżenia ustawowego powoduje, że wynikający z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych zakaz nie obejmuje sytuacji, w których zachodzi obowiązek rozwiązania

stosunku pracy przez pracodawcę (za wypowiedzeniem lub bez zachowania okresu

wypowiedzenia).

Ustawa o szkolnictwie wyższym określała przyczyny ustania stosunku pracy z

mianowanym nauczycielem akademickim w art. 93-95. Przepis art. 93 odnosił się do

zdarzeń wynikających z woli nauczyciela akademickiego (ust. 1) oraz przyczyn fa-

8

kultatywnego rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem akademickim przez uczel-

nię (ust. 2), art. 94 wskazywał przyczyny obligatoryjnego rozwiązania stosunku pracy

z takim nauczycielem, art. 95 określał przyczyny wygaśnięcia stosunku pracy nau-

czyciela akademickiego. Zgodnie z art. 94 ust. 2 powołanej ustawy rozwiązanie sto-

sunku pracy z adiunktem lub asystentem mianowanym na czas nieokreślony nastę-

puje na mocy decyzji właściwego organu z zachowaniem trzymiesięcznego okresu

wypowiedzenia z końcem roku akademickiego, w którym upłynął okres zatrudnienia,

o którym mowa w art. 88 ust. 2 i art. 89 ust. 3. W myśl art. 88 ust. 2 okres zatrudnie-

nia na stanowisku adiunkta osoby niemającej stopnia naukowego doktora habilito-

wanego nie powinien przekroczyć dziewięciu lat, chyba że statut uczelni określi dłuż-

szy okres, natomiast zgodnie z art. 89 ust. 3 łączny okres zatrudnienia na stanowisku

asystenta osoby niemającej stopnia naukowego doktora nie powinien przekroczyć

ośmiu lat. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 12 lutego 1998 r., III ZP 51/97

(OSNAPiUS 1998 nr 13, poz. 387), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że z art. 94 ust. 2

ustawy o szkolnictwie wyższym wynika dla właściwego organu szkoły powinność

(obowiązek) wypowiedzenia stosunku pracy adiunktowi, niemającemu stopnia nau-

kowego doktora habilitowanego, jeżeli upłynął czas określony w art. 88 ust. 2 tejże

ustawy lub dłuższy wyznaczony statutem uczelni, chyba że sprzeciwiają się temu

szczególne, prawnie doniosłe okoliczności. W uzasadnieniu wskazanej uchwały

stwierdzono, że upływ okresu zatrudnienia, o którym mowa w powołanym przepisie,

jest samodzielną przyczyną rozwiązania stosunku pracy, przy czym nie stwarza - jak

przyczyny określone w art. 93 ust. 3 (również ust. 2) ustawy o szkolnictwie wyższym -

możliwości rozwiązania stosunku pracy przez wypowiedzenie, lecz sprawia, że roz-

wiązanie stosunku pracy następuje wskutek wypowiedzenia dokonanego przez wła-

ściwy organ. Użycie w art. 94 ust. 2 ustawy stanowczej formuły „rozwiązanie nastę-

puje” należy rozumieć jako zobowiązanie właściwego organu do wypowiedzenia sto-

sunku pracy, a jedynie w indywidualnym przypadku, gdy adiunkt nie uzyska stopnia

naukowego doktora habilitowanego wskutek okoliczności od niego niezależnych, a

dotychczasowy dorobek naukowy i stopień zaawansowania rozprawy habilitacyjnej

uzasadniają przypuszczenie, iż zakończenie przewodu habilitacyjnego nastąpi

wprawdzie z opóźnieniem, ale w dającym się przewidzieć terminie, wypowiedzenie to

może być ocenione jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 8 k.p.).

W konsekwencji granice wykonania prawnego obowiązku wypowiedzenia stosunku

pracy w przypadku zaistnienia przyczyny określonej w art. 94 ust. 2 ustawy o szkol-

9

nictwie wyższym wyznaczane są jedynie przez normy prawa pracy o zasadniczym

charakterze oraz klauzule generalne. Również w wyroku z dnia 4 grudnia 2003 r., I

PK 114/03 (OSNP 2004 nr 21, poz. 369), Sąd Najwyższy stwierdził, że ze specyfiki

stosunków pracy mianowanych nauczycieli akademickich wynika, iż istotne w nich są

przede wszystkim oceny dokonywane z punktu widzenia zadań realizowanych przez

nauczycieli akademickich w zakresie pracy naukowo-badawczej i dydaktycznej. Z

tego względu przepis art. 93 ust. 3 ustawy, umożliwiający rozwiązanie stosunku

pracy z nauczycielem akademickim mianowanym na czas nieokreślony „również z

innych ważnych przyczyn z końcem roku akademickiego” odwołuje się do zgody wła-

ściwego organu kolegialnego uczelni zamiast do organu związku zawodowego.

Pogląd, zaprezentowany w przytoczonej uchwale z dnia 12 lutego 1998 r., III

ZP 51/97, znajduje także zastosowanie do wypowiedzenia stosunku pracy asysten-

towi mianowanemu na czas nieokreślony z uwagi na upływ okresu, o którym mowa w

art. 89 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym i nieuzyskanie przez asystenta stopnia

naukowego doktora. Spełnienie się tej przesłanki rodziło po stronie pracodawcy - z

mocy art. 94 ust. 2 ustawy - powinność (rozumianą jako obowiązek) rozwiązania sto-

sunku pracy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia z końcem roku

akademickiego, w którym upłynął ośmioletni okres zatrudnienia asystenta na tym

stanowisku. Wykonanie prawnego obowiązku przez pracodawcę nie mogło być uza-

leżnione od uzyskania zgody przewidzianej w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach za-

wodowych w sytuacji, gdy obowiązek ten aktualizował się wskutek zaistnienia zda-

rzenia, które po pierwsze - stanowiło samoistną i ustawową przyczynę rozwiązania

stosunku pracy, po drugie - nie pozostawało i nie mogło pozostawać w związku z

zasadą ochrony pracownika będącego działaczem związkowym, a po trzecie - usta-

wodawca nie ustanowił zastrzeżenia odnoszącego się do szczególnej ochrony pra-

cownika przed rozwiązaniem stosunku pracy ze wskazanej przyczyny. W rezultacie

wypowiedzenie asystentowi mianowanemu na czas nieokreślony stosunku pracy z

powodu spełnienia się przesłanki określonej w art. 94 ust. 2 w związku z art. 89 ust. 3

ustawy o szkolnictwie wyższym nie wymagało uzyskania zgody, o której mowa w art.

32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Nie podważa to oczywiście tezy, że

podleganie szczególnej ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy zależy od

ogólnego statusu danego pracownika, a nie od tego, czy w konkretnym przypadku

niezbędne było spełnienie szczególnych wymagań ochronnych (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 7 listopada 1996 r., I PZP 20/96, OSNAPiUS 1997 nr 11, poz.

10

188 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 1999 r., I PKN 446/99,

OSNAPiUS 2001 nr 10, poz. 335 i z dnia 16 czerwca 2005 r., I PK 257/04, OSNP

2006 nr 3-4, poz. 43).

Sąd Okręgowy przyjął, że „wypowiedzenie stosunku pracy powodowi jako mia-

nowanemu nauczycielowi akademickiemu nie było uzależnione od zgody bądź opinii

związku zawodowego (...), ale od uzyskania bądź nieuzyskania w wyznaczonym

okresie stopnia naukowego; w takim przypadku nie miał więc zastosowania art. 32

ustawy o związkach zawodowych” oraz że „po upływie okresu zatrudnienia, o którym

mówi przepis art. 89 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym strona pozwana była

uprawniona do wypowiedzenia powodowi umowy o pracę z przyczyn nieuzyskania

stopnia naukowego doktora”. Stanowisko to byłoby słuszne, gdyby istotnie doszło do

upływu określonego w art. 89 ust. 3 ustawy okresu zatrudnienia skarżącego na sta-

nowisku asystenta. Tak jednak nie jest.

Stosownie do art. 85 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym stosunek pracy z

nauczycielem akademickim nawiązuje się na podstawie mianowania, chyba że prze-

pisy ustawy stanowią inaczej. W myśl art. 89 ustawy na stanowisko asystenta mia-

nuje się na czas nieokreślony (ust. 1); osobę, która nie odbyła stażu asystenckiego w

trybie art. 151, mianuje się po raz pierwszy na stanowisko asystenta na okres jedne-

go roku (ust. 2); łączny okres zatrudnienia osoby niemającej stopnia naukowego

doktora nie powinien przekroczyć ośmiu lat (ust. 3). Oznacza to, że w łącznym okre-

sie zatrudnienia określonym w ust. 3 uwzględnia się okres zatrudnienia, o którym

mowa w ust. 2 powołanego przepisu. W myśl art. 90 ustawy bieg terminu, o którym

mowa w art. 89 ust. 3, ulega zawieszeniu na czas trwania urlopu macierzyńskiego i

wychowawczego, urlopu dla poratowania zdrowia i urlopu uzyskanego w związku z

zatrudnieniem poza uczelnią w celu nabycia umiejętności praktycznych przydatnych

do wykonywania obowiązków pracowników naukowo-dydaktycznych oraz na czas

trwania służby wojskowej. Sytuacje te obejmują więc okresy niewykonywania zatrud-

nienia na stanowisku asystenta przypadające w trakcie istniejącego (trwającego) sto-

sunku pracy.

Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że powód był zatrudniony na pod-

stawie mianowania na stanowisku asystenta od 1 października 1995 r. Jego stosu-

nek pracy wygasł z dniem 27 kwietnia 2000 r. wskutek prawomocnego ukarania karą

dyscyplinarną wydalenia z zawodu nauczycielskiego (art. 95 ust. 1 pkt 3 ustawy o

szkolnictwie wyższym). Uchylenie przez Sąd Najwyższy orzeczenia komisji dyscypli-

11

narnej w tym przedmiocie stanowiło przesłankę wyroku przywracającego powoda do

pracy na poprzednich warunkach z dniem 1 września 2002 r. (art. 56 k.p. w związku

z art. 97 ust. 2 ustawy). Sąd drugiej instancji przyjął, że okres przerwy w zatrudnieniu

powoda podlegał wliczeniu do łącznego okresu zatrudnienia, o którym mowa w art.

89 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym. Tymczasem uchylenie przez Sąd Najwyż-

szy orzeczenia komisji dyscyplinarnej nie prowadzi ex tunc do automatycznej resty-

tucji stosunku pracy i nie rodzi skutku w postaci nieprzerwanego jego trwania. Reali-

zacja roszczeń przysługujących uprawnionemu w związku z zakończeniem postępo-

wania dyscyplinarnego następuje bowiem dopiero w postępowaniu wszczętym na

podstawie art. 97 ust. 2 ustawy w związku z art. 56 - 61 k.p. W myśl pierwszego z

powołanych przepisów w zakresie roszczeń mianowanego nauczyciela akademic-

kiego z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania przez uczelnię stosunku pracy bez

wypowiedzenia lub stwierdzenia jego wygaśnięcia stosuje się odpowiednio przepisy

działu drugiego, rozdziału II, oddziału 6 Kodeksu pracy, co oznacza, że „w razie

stwierdzenia wygaśnięcia stosunku pracy mianowanemu nauczycielowi akademic-

kiemu przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy albo o odszkodowanie”.

Zgodnie z art. 57 § 4 w związku z art. 48 § 1 k.p. orzeczenie o przywróceniu do pracy

wywołuje skutek materialnoprawny dopiero od daty zgłoszenia przez pracownika

gotowości niezwłocznego podjęcia pracy (tak w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia

22 września 2004 r., I PK 613/02, OSNP 2005 nr 7, poz. 92 i z dnia 29 stycznia 2007

r., II PK 181/06, niepublikowany). Zagadnienie skuteczności działania wstecz orze-

czenia przywracającego do pracy reguluje art. 51 § 1 k.p. (stosowany w związku z

art. 57 § 4 k.p.), zgodnie z którym pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przy-

wrócenia do pracy, wlicza się do okresu zatrudnienia okres pozostawania bez pracy,

za który przyznano wynagrodzenie; okresu pozostawania bez pracy, za który nie

przyznano wynagrodzenia, nie uważa się za przerwę w zatrudnieniu, pociągającą za

sobą utratę uprawnień uzależnionych od nieprzerwanego zatrudnienia. Oczywiste

jest zatem, że okres pozostawania bez pracy, za który nie przyznano wynagrodzenia,

nie podlega wliczeniu do okresu zatrudnienia a jedynie nie jest traktowany jako prze-

rwa pozbawiająca pracownika uprawnień uzależnionych od nieprzerwanego zatrud-

nienia (pozostawania w stosunku pracy). Wątpliwości może natomiast budzić cha-

rakter okresu pozostawania bez pracy, za który przyznano wynagrodzenie. Sąd Naj-

wyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przychyla się do poglądu, że

okres pozostawania bez pracy w rozumieniu art. 51 § 1 k.p. nie jest okresem zatrud-

12

nienia, ani też okresem uważanym za okres zatrudnienia, a jedynie okresem podle-

gającym wliczeniu do okresu zatrudnienia w rozmiarze, za jaki wypłacono wynagro-

dzenie za czas pozostawania bez pracy. W rezultacie „okres pozostawania bez

pracy”, za który przyznano wynagrodzenie, jest okresem niepozostawania w stosun-

ku pracy (niepozostawania w zatrudnieniu) z pracodawcą, z którym stosunek ten wy-

gasł lub który dokonał jego rozwiązania niezgodnie z prawem. Podlega on jedynie

wliczeniu do okresu, od którego uzależnione jest nabycie uprawnień wiążących się z

istniejącym stosunkiem pracy (pozostawaniem w stosunku pracy) u tego samego lub

innego pracodawcy (por. między innymi uchwałę z dnia 28 września 1990 r., III PZP

15/90, OSNCP 1991 nr 4, poz. 45, wyrok z dnia 14 marca 2006 r., I PK 144/05,

OSNP 2007 nr 5-6, poz. 68 oraz powołany wyżej wyrok z dnia 29 stycznia 2007, II

PK 181/06). Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że okres pozostawania

bez pracy asystenta mianowanego na czas nieokreślony, który podjął pracę w wyni-

ku przywrócenia do pracy, nie jest okresem zatrudnienia na stanowisku asystenta i

nie podlega wliczeniu do łącznego okresu zatrudnienia, o którym mowa w art. 89 ust.

3 ustawy o szkolnictwie wyższym, upływ którego stanowi przesłankę rozwiązania sto-

sunku pracy na podstawie art. 94 ust. 2 tej ustawy.

Z powyższych względów na zasadzie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzeczono jak w

sentencji wyroku.

========================================