III CSK 435/06

Sygn. akt III CSK 435/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 maja 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa L.B., P.B. i S.B.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej P. w K.

o zobowiązanie do zawarcia umowy i ustalenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 10 maja 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 marca 2006 r., sygn. akt [...],

1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1 ppkt III w zakresie

uwzględniającym apelację powódki S.B., w punkcie 1 ppkt V i VI,

oraz w punktach 4 i 5 i w tej części przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, pozostawiając

temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

kasacyjnego;

2. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części;

2

Uzasadnienie

Po połączeniu do wspólnego rozpoznania spraw z powództwa L.B. oraz

małżonków S.B. i P.B. o zobowiązanie pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej do

ustanowienia na rzecz powodów spółdzielczych własnościowych praw do

wskazanych przez nich lokali, a nadto o ustalenie, że nie istnieje zobowiązanie

powódki L.B. wobec pozwanej z tytułu wkładów budowlanych na lokale,

ustanowienia praw do których się domaga – Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 30

marca 2005 r. powództwa te oddalił.

Sąd I instancji uwzględnił obronę pozwanej Spółdzielni, która

argumentowała, że powodowie nie uiścili wszystkich wymaganych wpłat,

wynikających z rozliczenia kosztów budowy i kosztów uzyskania lokali, bowiem

rozliczenie - traktowane przez powodów jako ostateczne - zostało dokonane

w oparciu o uchwałę podjętą przez nieważnie wybraną radę nadzorczą i nie było

ważne. Ostateczne było zatem dopiero rozliczenie dokonane przez zarząd

Spółdzielni na podstawie uchwały rady nadzorczej z 30 grudnia 2002 r., którego

powodowie nie zrealizowali.

W wyniku apelacji wniesionych przez wszystkich powodów Sąd Apelacyjny

wydał wyrok o następującym brzmieniu:

„1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

I. zobowiązuje pozwaną Spółdzielnię Mieszkaniową P. w K. do złożenia

oświadczenia woli następującej treści: „Spółdzielnia Mieszkaniowa P. w K.

ustanawia na rzecz powódki L.B. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

mieszkalnego nr 8 o powierzchni 62,40 m2

położonego na poddaszu budynku nr 27

przy ul. N. w K. oraz ustanawia spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o innym

przeznaczeniu (pomieszczenie gospodarcze) nr 4 o powierzchni 9,60 m2

położone

w przyziemiu budynku nr 27 przy ul. N. w K.”;

II. ustala, że nie istnieje zobowiązanie powódki L.B. do zapłaty na rzecz

strony pozwanej dalszych kwot z tytułu uzupełnienia wkładu budowlanego

finansującego koszt budowy lokali opisanych w punkcie I w części przewyższającej

kwotę 79.120,57 zł;

3

III. zobowiązuje pozwaną Spółdzielnie Mieszkaniową P. w K. do złożenia

oświadczenia woli następującej treści: „Spółdzielnia Mieszkaniowa P. z siedzibą w

K. ustanawia na rzecz małżonków P.B. i S.B. spółdzielcze własnościowe prawo do

lokalu mieszkalnego nr 8 przy ul. B. nr 10 w K. o pow. użytkowej 73 m2

”;

IV. zasądza od pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej P. w K. na rzecz

powódki L.B. kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych), tytułem zwrotu kosztów

postępowania;

V. zasądza od pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej P. w K. na rzecz

powodów P.B. i S.B. kwotę 5100 zł (pięć tysięcy sto złotych), tytułem zwrotu

kosztów postępowania;

VI. nakazuje ściągnąć od strony pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej P. w K.

na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w K. kwotę 9.382,90 zł tytułem opłat

od uiszczenia których powodowie byli zwolnieni;

2. w pozostałej części apelację oddala;

3. zasądza od Spółdzielni Mieszkaniowej P. w K. na rzecz powódki L.B.

kwotę 4200 zł (cztery tysiące dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego;

4. zasądza od Spółdzielni Mieszkaniowej P. w K. na rzecz powodów P.B. i

S.B. kwotę 2700 zł. (dwa tysiące siedemset złotych), tytułem zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego;

5. nakazuje ściągnąć od strony pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej P. w K.

na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w K. kwotę 9.382,90 zł tytułem opłat

od uiszczenia których powodowie byli zwolnieni.

Podstawa faktyczna rozstrzygnięć Sądów obydwu instancji była tożsama:

Powodowie zawarli z pozwaną w latach 2000 – 2001 umowy dotyczące

sfinansowania kosztów uzyskania powierzchni poddasza, a powódka L.B. -

dodatkowo analogiczną umowę dotycząca sfinansowania kosztów budowy

pomieszczenia gospodarczego. W umowach tych pozwana spółdzielnia

zobowiązała się w oznaczonym terminie od odbioru budynków i po pokryciu przez

powodów rzeczywistych kosztów uzyskania lokali, wynikających z rozliczenia

4

kosztów inwestycji, przydzielić te lokale powodom. Przydziały na lokale oraz same

lokale zostały wydane powodom. Nastąpiło to w czasie, kiedy powodowie nie byli

członkami pozwanej, wobec czego wydane przydziały były nieważne. Obecnie tylko

powódka S.B. nie jest członkiem pozwanej Spółdzielni. Pozostali powodowie

uzyskali członkostwo.

Zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej w I połowie 2002 r. dokonał rozliczenia

kosztów budowy spornych lokali na podstawie zasad określonych w uchwale rady

nadzorczej. Rozliczenie to zostało, jako ostateczne, przedstawione powodom przez

prawidłowo reprezentowany zarząd pozwanej. Powodowie wpłacili pozwanej pełne

kwoty wynikające z tego rozliczenia.

Ponieważ jednak okazało się, że rada nadzorcza pozwanej, która podjęła

uchwałę stanowiącą podstawę rozliczenia, została wybrana nieważnie, nowo

wybrana rada nadzorcza, uznając za nieważne wszelkie czynności nieprawidłowo

powołanej poprzedniczki, podjęła 30 grudnia 2002 r. nową uchwałę w sprawie

zasad rozliczenia inwestycji, w której zmieniła przyjęte wcześniej współczynniki

atrakcyjności lokali. W efekcie powodowie otrzymali w 2003 r. nowe rozliczenie

koszów budowy z wezwaniem do dopłaty. Powódka L.B. zobowiązana została do

uiszczenia kwoty 47.264,83 zł (ponad już wpłaconą sumę 79.120,57 zł).

Powodowie małżonkowie B., którzy wnieśli na poczet wkładu 82.264,94 zł, mieli

dopłacić dalsze 44.457,22 zł. Pozwana złożyła także powodom oświadczenie

o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli w przedmiocie ostatecznego

rozliczenia, z powodu błędu.

Powodowie odmówili zapłaty.

Obydwa Sądy uznały, że przewidziane w umowach wydanie przydziału,

które obecnie należy rozumieć jako obowiązek zawarcia umowy o ustanowieniu

własnościowego prawa do lokalu, uwarunkowane było m.in. dokonaniem

wszystkich wymaganych wpłat wynikających z rozliczenia kosztów budowy

i kosztów uzyskania lokalu. Sąd Apelacyjny nie podzielił jednak poglądu Sądu I

instancji, że bezwzględna nieważność uchwały rady nadzorczej, określającej

zasady rozliczania inwestycji, spowodowała nieważność ostatecznego rozliczenia

5

przedstawionego powodom przez zarząd i konieczność powtórzenia wszystkich

czynności w sposób niewadliwy.

Przyjął bowiem, że decydujące dla oceny zasadności roszczeń powodów

było czy pierwotne oświadczenie woli o dokonaniu ostatecznego rozliczenia zostało

złożone im przez właściwy organ w sposób ważny, a jeśli tak, to czy strona

pozwana skutecznie uchyliła się od złożonych oświadczeń woli.

Pierwsze z tych zagadnień Sąd Apelacyjny rozstrzygnął pozytywnie,

wskazując, że zarząd spółdzielni reprezentowany przez dwóch jej członków -

których umocowania pozwana nie kwestionowała – był, w świetle przepisów prawa

spółdzielczego, uprawniony do składania oświadczeń w imieniu tej spółdzielni. Sąd

II instancji uznał, że nieważność uchwały rady nadzorczej, ustalającej zasady

rozliczenia kosztów budowy, należy do wewnętrznych stosunków w spółdzielni i nie

podważa ważności czynności prawnej dokonanej przez zarząd spółdzielni. Sąd

zaznaczył, że zmienione rozliczenie nie wynikało ze ustalenia wyższych kosztów

inwestycji, lecz z wprowadzenia nowych współczynników atrakcyjności lokali, co

spowodowało inny rozdział kosztów pomiędzy osobami, które otrzymały lokale

w poszczególnych budynkach. Wcześniejsze rozliczenie respektowało zaś zasady

wskazywane w umowach o finansowanie budowy, zawartych z powodami.

Sąd Apelacyjny, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z 20 grudnia

2001 r. sygn. III CZP 73/01 ocenił, że spółdzielnia tylko wtedy mogłaby skutecznie

uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli, gdyby wykazała, że

było ono nieważne. Tego jednak nie zdołała uczynić. W konsekwencji Sąd II

instancji uznał istnienie obowiązku zawarcia przez pozwaną z powodami umów

o ustanowieniu na ich rzecz spółdzielczych własnościowych praw do lokali. Sąd ten

zobowiązał pozwaną do złożenia oświadczenia woli o ustanowieniu takiego prawa

na rzecz obojga małżonków B., mimo braku członkostwa w spółdzielni S.B.,

wskazując, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu może przysługiwać

osobie nie będącej członkiem spółdzielni, a przy tym stanowi ono składnik majątku

dorobkowego małżonków.

6

Nadto Sąd II instancji uznał, że powódka L.B. ma interes prawny w ustaleniu

ostatecznej wysokości wkładu budowlanego, skoro istnieje niepewność co do jego

wysokości. Stan ten powódka mogła usunąć tylko w drodze powództwa o ustalenie.

Apelacje powodów zostały oddalone w pozostałej części.

Orzeczenie o kosztach postępowania Sąd Apelacyjny uzasadnił

przytoczeniem art. 98 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz stwierdzeniem, że odpowiadają one

wynikowi postępowania i uwzględniają koszty zastępstwa procesowego i częściowe

uiszczenie wpisów przez L.B. Opłaty należne Skarbowi Państwa wyliczone zaś

zostały w stosunku do wartości przedmiotu sporu.

Powyższy wyrok pozwana Spółdzielnia zaskarżyła w całości, opierając swoją

skargę na obydwu podstawach z art. 3983

§ 1 k.p.c.

W ramach podstawy naruszenie prawa materialnego, przez błędną jego

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskazała art. 58 k.c. w związku z art. 38 k.c.

i 39 k.c. oraz art. 54 § 1 i 2 ustawy z 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze"

i § 85 ust.4 statutu Spółdzielni naruszony przez przyjęcie, że oświadczenie

o ostatecznym rozliczeniu zostało złożone prawidłowo, w sytuacji gdy jeden ze

składających je członków zarządu został wybrany przez nieważnie powołaną radę

nadzorczą. Przy tym zarząd dokonując rozliczenia bez ważnego ustalenia zasad

rozliczeń działał z przekroczeniem umocowania do występowania w imieniu

pozwanej, czego nie uwzględnienie naruszało art. 58 k.c. w zw. z art. 5 § 2 prawa

spółdzielczego i § 12 ust. 7 statutu pozwanej. Ponadto pozwana zarzuciła

naruszenie art. 58 k.c. w związku z art. z art. 171

ust. 1 ustawy z 15 grudnia 2000 r.

o spółdzielniach mieszkaniowych (t. j. Dz.U. z 2003 r. nr 119 poz. 1116 ze zm.)

przez przyjęcie, że jest zobowiązana do zawarcia umowy ustanawiającej

własnościowe prawo do lokalu na rzecz małżonka członka spółdzielni, który sam

nie jest jej członkiem i nie ubiegał się o członkostwo. Wreszcie podniosła

naruszenie art. 64 k.c. w związku z art. 1047 k.p.c. przez zobowiązanie jej do

zawarcia z powodami umów w sprawie ustanowienia spółdzielczego

własnościowego prawa do lokali, mimo nieważności oświadczenia dotyczącego

rozliczenia wkładów budowlanych.

7

Podstawa naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na

wynik sprawy dotyczyła:

- art. 382 k.p.c. i 386 k.p.c. w związku z art. 316 k.p.c. przez

nieuwzględnienie zebranego w sprawie materiału i ustalenie że A.S. reprezentował

stronę pozwaną jako członek zarządu,

- art. 382 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że brak zasad

rozliczenia kosztów budowy nie powoduje nieważności oświadczenia zarządu w tej

sprawie,

- art. 189 k.p.c. przez przyjęcie, że powódce L.B. przysługuje roszczenie o

ustalenie, iż nie ma obowiązku uzupełnienia wkładu ponad wpłaconą kwotę, mimo

że zasadności tego żądania nie uzasadniła i zasadność taka nie zachodzi,

- art. 113 ustawy z dnia 28.VII.2005 r. (Dz.U. nr 167 poz. 1398) o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych, przez dwukrotne nakazanie ściągnięcia od

pozwanej na rzecz Skarbu Państwa kwoty 9.382,90 zł tytułem opłat od uiszczenia

których strona powodowa była zwolniona.

Wnioski skarżącej zmierzały do uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia

powództwa oraz zasądzenia od powodów na rzecz pozwanej kosztów

postępowania; ewentualnie uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu wniosku pozwanej o zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego.

Powodowie domagali się oddalenie skargi i przyznanie im zwrotu kosztów

procesu w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W skardze pozwana podniosła całkowicie nowy zarzut, rozpisany na

obydwie podstawy kasacyjne, a zasadzający się na twierdzeniu, że przyjęta za fakt

bezsporny należyta reprezentacja spółdzielni przy składaniu powodom w 2002 r.

oświadczenia o ostatecznym rozliczeniu inwestycji w rzeczywistości była wadliwa.

W imieniu Spółdzielni występował bowiem m. in. A.S., powołany do składu zarządu

uchwałą rady nadzorczej, której wybór był wadliwy. Zarzut ten nie jest objęty

8

zakazem z art. 3983

§ 3 k.p.c., ponieważ dotyczy zastosowania prawa przy ocenie

prawidłowości reprezentacji pozwanej.

Jednak nie może odnieść skutku, jaki łączy z nim skarżąca, bowiem poza

sporem pozostaje, że osoby, które w imieniu zarządu spółdzielni podpisały

skierowane do powodów w 2002 r. pisma zawierające rozliczenie inwestycji,

figurowały w takim charakterze w Krajowym Rejestrze Sądowym. Zgodnie zaś z art.

17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.

U. z 2001 r., nr 17, poz. 209 ze zm.) domniemywa się, że dane wpisane do rejestru

są prawdziwe. To domniemanie prawne pociąga za sobą istotne konsekwencje.

Z jednej strony od dnia ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, co do

zasady nikt nie może zasłaniać się nieznajomością wpisów, które podlegają

ogłoszeniu (art. 15 ust. 1). Nie może też powoływać się na nieznajomość

dokonanych wpisów, które nie podlegały ogłoszeniu (art. 16). Z drugiej – co

istotniejsze w niniejszej sprawie - podmiot obowiązany do złożenia wniosku o wpis

do Rejestru nie może powoływać się wobec osób trzecich działających w dobrej

wierze na dane, które nie zostały wpisane do Rejestru lub uległy wykreśleniu

z Rejestru (art. 14), ani też zasłaniać się wobec nich zarzutem, że wpisane dane

nie są prawdziwe, i to nawet, gdyby zostały wpisane niezgodnie z jego wnioskiem

lub bez takiego wniosku - jeżeli zaniedbał wystąpić niezwłocznie o sprostowanie,

uzupełnienie lub wykreślenie wpisu (art. 17 ust. 2).

Pozwana spółdzielnia nie może zatem skutecznie podnosić w stosunku do

powodów zarzutu, że jej zarząd nie był należycie reprezentowany, skoro kierowane

do powodów oświadczenie podpisały dwie z osób ujawnionych w Rejestrze jako

członkowie zarządu. Powodowie w stosunku do spółdzielni pozostawali osobami

trzecimi, a ich dobra wiara, rozumiana jako brak wiedzy o wadliwości wpisu do

rejestru A.S., nie była przez pozwaną nigdy kwestionowana.

Zasadnie zatem Sąd Apelacyjny przyjął, że oświadczenie o dokonaniu

ostatecznego rozliczenia złożyła powodom pozwana, należycie reprezentowana,

bowiem złożenie oświadczenia przez dwóch członków zarządu przewiduje art. 54 §

1 prawa spółdzielczego, a ustawowe uregulowanie powtarzał § 86 ust. 4 statutu

pozwanej. W tym kontekście niezrozumiały jawi się zarzut skarżącej, jakoby

9

naruszeniem powyższych przepisów było pominiecie możliwości składania przez

spółdzielnię oświadczeń woli także w inny sposób – przez członka zarządu

i pełnomocnika, bądź też przez dwóch pełnomocników. Sąd Apelacyjny słusznie

rozważył sytuację, jaka występowała w rozpatrywanej przezeń sprawie, to znaczy

złożenie oświadczenia przez dwóch członków zarządu.

Kolejnym problemem wymagającym rozważenia, jest wpływ na skuteczność

oświadczenia złożonego przez pozwaną powodom w 2002 r. przyjęcia w nim zasad

rozliczeń zawartych w nieważnej uchwale rady nadzorczej. Zdaniem pozwanej,

takie działanie zarządu stanowiło przekroczenie zakresu jego umocowania. Pogląd

ten nie jest jednak słuszny. Niewątpliwie spółdzielnia, jak każda osoba prawna,

działa poprzez swoje organy. Po myśli art. 38 k.c. sposób funkcjonowania organów

określają ustawy i oparte na nich statuty. Prawo spółdzielcze przewiduje

uprawnienie do kierowania działalnością spółdzielni i reprezentowania jej na

zewnątrz dla zarządu (art. 48 § 1). Zarząd też podejmuje wiążące decyzje

w sprawach nie zastrzeżonych dla innych organów w ustawie lub w statucie (art. 48

§ 2 prawa spółdzielczego). Z przepisów prawa spółdzielczego, ani też

z postanowień statutu pozwanej nie wynika jednak, by decyzja w sprawie ustalenia

zasad rozliczeń powierzona została innemu organowi spółdzielni niż zarząd.

Przeciwnie, wskazywany przez skarżącą § 12 statutu wprost wskazuje w ust. 6, ze

wysokość wkładu mieszkaniowego i zaliczki na wkład budowlany oraz wysokość rat

spłaty pozostałej części wkładu budowlanego i terminy dokonywania wpłat określa

zarząd. Kompetencja zarządu w zakresie dokonania rozliczeń z powodami nie

budzi zatem wątpliwości. Wskazywany przez pozwana § 12 ust. 7 precyzuje

jedynie, że zarząd powinien się kierować w swoich decyzjach postanowieniami

obowiązujących w spółdzielni „zasad rozliczeń kosztów budowy i ustalenia

wysokości wkładów”. Takie zalecenie ma jednak jedynie znaczenie w stosunkach

wewnętrznych, między organami spółdzielni, nie zaś na zewnątrz. Jego naruszenie

nie wpływało na skuteczność oświadczenia złożonego przez zarząd w zakresie

jego kompetencji. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

wyroku z dnia 19 maja 2004 r. (I CK 695/03, Lex 183745), w którym uznał ważność

wyrażenia przez zarząd zgody na zmianę przeznaczenia lokalu w sytuacji, kiedy

rada nadzorcza podjęła uchwałę o „wstrzymaniu wykonania” udzielonej zgody. Sąd

10

Najwyższy wyjaśnił, że rada nadzorcza, w ramach przysługujących jej kompetencji

kontrolnych i nadzorczych nad działalnością spółdzielni (art. 44 prawa

spółdzielczego), uprawniona była do oceny prawidłowości zgody wyrażonej przez

zarząd i wyrażenia w tej mierze swego stanowiska w stosownej uchwale, ale

uchwała taka ma tylko znaczenie w wewnątrz spółdzielczych stosunkach pomiędzy

radą a zarządem, nie może więc bezpośrednio uchylać lub zmieniać zgody

wyrażonej w oświadczeniu złożonym przez zarząd.

Nie można też przeoczyć, że zasady zawarte w nieważnej uchwale

traktować należy jako nieistniejące, co oznacza, że wiążących zarząd zaleceń rady

nadzorczej odnoszących się do zasad rozliczeń kosztów budowy nie było. W tej

sytuacji zarzut naruszenia art. 58 k.c. w zw. z art. 5 § 2 prawa spółdzielczego i § 12

ust. 7 statutu pozwanej nie był uzasadniony.

Zagadnienie związku między istnieniem zasad rozliczania kosztów budowy

a ważnością oświadczenia zarządu posłużyło pozwanej do zgłoszenia także

zarzutu naruszenia przepisów postępowania, a konkretnie art. 382 k.p.c. i art. 386

k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. Zarzut ten musi być pominięty z uwagi na to, że

podnosi naruszenie przepisu dotyczącego oceny dowodów, tymczasem zarzuty

odnoszące się do oceny dowodów nie mogą stanowić podstawy skargi kasacyjnej

(art. 3983

§ 3 k.p.c.).

W rezultacie nieskuteczna okazała się argumentacja skarżącej mająca

podważyć trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego, że oświadczenia pozwanej

złożone powodom odpowiednio 16 lutego i 15 maja 2002 r. były wiążące.

Wpłacenie przez powodów sum, które zostały w tych oświadczeniach

wskazane stanowiło wypełnienie wymogów określonych w umowach

o sfinansowanie kosztów uzyskania lokali i uzasadniało powstanie po stronie

powodów roszczenia o zawarcie z nimi umów o ustanowienie własnościowych praw

do lokali, jednak jedynie w wypadku, kiedy spełnili oni dodatkowo wymóg

członkostwa pozwanej spółdzielni.

Jak bowiem Sąd Najwyższy wyjaśnił w wyroku z 28 kwietnia 2006 r.

(dotychczas niepublikowanym, lecz słusznie przywołanym przez pozwaną w jej

skardze), że art. 171

ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach

11

mieszkaniowych (t.j. Dz.U. z 2003 r., nr 119, poz. 1116) wyraża zasadę związania

spółdzielczego prawa do lokalu z członkostwem w spółdzielni, choć obecnie zasada

ta obowiązuje w ograniczonym zakresie. Wobec bowiem zakwestionowania przez

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 30 marca 2004 r. (K 32/03, OTK-A

2004/3/22) zgodności z Konstytucją art. 172

ust. 2 i art. 178

ust. 1 ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych i utraty przez nie mocy obowiązującej,

spółdzielcze prawo do lokalu pozostaje związane z członkostwem w spółdzielni

jedynie w okresie poprzedzającym jego powstanie. Inaczej mówiąc, spółdzielcze

własnościowe prawo do lokalu może być ustanowione jedynie na rzecz członka

spółdzielni. Poza sporem pozostaje, że członkami pozwanej została powódka L.B.

oraz powód P.B. Natomiast powódka S.B. członkostwa takiego nie posiada.

Sąd Apelacyjny uznał, że brak członkostwa tej powódki nie sprzeciwia się

możliwości skutecznego ubiegania się przez nią o zawarcie umowy także z nią,

jako małżonkę P.B. Stanowisko to zwalcza pozwana w skardze kasacyjnej,

wskazując na jego sprzeczność z treścią art. 171

ust. 1 ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych. Zarzut ten zasługuje na uwzględnienie. Skoro bowiem art. 171

ust. 1 pozwala ustanowić własnościowe prawo do lokalu jedynie na rzecz członka

spółdzielni, to zobowiązanie pozwanej do złożenia oświadczenia woli

o ustanowieniu go na rzecz osoby nie będącej członkiem stanowiło naruszenie

powyższej normy oraz wskazanego przez pozwaną art. 64 k.c. w zw. z art. 1047

k.p.c. Okoliczność, że prawo to wejdzie do majątku wspólnego i po powstaniu

będzie należało także do S.B., stanowi dostateczną gwarancję jej praw, nie uchyla

jednak zakazu zawarcia umowy o ustanowieniu tego prawa z osobą nie mającą

statusu członka spółdzielni.

Z tych przyczyn zaskarżony wyrok należało uchylić w stosunku do powódki

S.B. i przekazać sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu (art. 39815

§ 1 k.p.c.)

Uchylenie musiało także objąć rozstrzygnięcie o kosztach zawarte

w zaskarżonym wyroku i to w zakresie całości kosztów dotyczących małżonków B.

(pkt 1.V i 4) oraz postanowienia nakazującego ściągnięcie od pozwanej nie

uiszczonych przez powodów kosztów sądowych (pkt 1.VI i 5). Koszty sądowe

12

zostały przez Sąd II instancji rozliczone łącznie, bez uwzględnienia, że w istocie

rozstrzygniecie dotyczyło dwóch odrębnych spraw, połączonych jedynie formalnie,

lecz zachowujących samodzielność i wymagających osobnego orzeczenia w tym

zakresie. Przy tym ani treść rozstrzygnięcia, ani też uzasadnienie wyroku Sądu

Apelacyjnego nie pozwala odtworzyć rozumowania tego Sądu, prowadzącego do

ustalenia zasądzonej kwoty. Mimo więc, że podniesiony przez skarżącą zarzut

naruszenia art. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych poprzez podwójne nakazanie ściągnięcia od niej tych

samych kosztów nie był uzasadniony, bowiem tożsama kwota 9.382,90 zł

wskazana w punktach 1.VI i 5 wyroku stanowiła kolejno koszty sądowe za I i za

II instancję, to jednak wskazane przez skarżącą orzeczenie musiało zostać

uchylone jako konsekwencja uchylenia rozstrzygnięcia o roszczeniach S.B. Koszty

te bowiem w pewnym zakresie wynikają także z formułowanego przez nią

powództwa. Z kolei jedność rozstrzygnięcia o kosztach procesu zasądzonych na

rzecz obojga małżonków B. uzasadniało uchylenie tego orzeczenia wobec obojga

małżonków mimo, że skarga kasacyjna pozwanej w odniesieniu do P.B.

pozbawiona była uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu w pozostałym

zakresie zgodnie z postanowieniem art. 39814

k.p.c.

W konsekwencji więc Sąd Apelacyjny winien kompleksowo rozstrzygnąć o

kosztach sądowych i kosztach procesu w zakresie objętym uchyleniem, w tym

także o kosztach postępowania kasacyjnego.

Nieuzasadniona i podlegająca oddaleniu w całości na podstawie art. 39814

k.p.c. okazała się natomiast skarga podważająca prawidłowość rozstrzygnięcia

o żądaniach powódki L.B. Poza wyżej omówionymi zarzutami związanymi z

powództwem o zobowiązanie pozwanej do złożenia oświadczeń woli

o ustanowieniu własnościowych praw do lokalu mieszkalnego i lokalu o innym

przeznaczeniu, pozwana kwestionowała prawidłowość orzeczenia Sądu II instancji

ustalającego nieistnienie dalszych zobowiązań L.B. z tytułu uzupełnienia wkładu

budowlanego odnośnie tych lokali. Zgłoszony przez nią zarzut dotyczył naruszenia

art. 189 k.p.c. Nie mógł jednak odnieść skutku, bowiem Sąd Apelacyjny słusznie

ocenił, iż powódka miała interes prawny w żądaniu ustalenia nie istnienia po jej

stronie obowiązku świadczenia, tylko w tej formie mogła bowiem w sposób wiążący

13

ustalić sporny między stronami stan swoich zobowiązań finansowych, związanych z

wnoszeniem wkładu budowlanego.