WA 22/07

Sygn. akt WA 22/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 maja 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Bogdan Rychlicki (przewodniczący)

SSN Marian Buliński

SSN Wiesław Maciak (sprawozdawca)

Protokolant: Marcin Szlaga

przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Jarosława

Ciepłowskiego

w sprawie płk. rez. Z. K. i cyw. I. K. oskarżonych z art. 231 § 2 k.k. w zw. z

art. 12 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 11

maja 2007 r. apelacji, wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku

Wojskowego Sądu Okręgowego z dnia 15 grudnia 2006 r., sygn. akt: …

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonych płk. rez. Z. K. i cyw. I. K.

przekazuje Wojskowemu Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania.

2

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego z dnia 15 grudnia 2006 r.,

płk rez. Z. K. uznany został winnym tego, że:

„ I. w latach 1998 – 2003 pełniąc obowiązki Dyrektora Wojskowego Biura

Emerytalnego, działając w krótkich odstępach czasu i ze z góry powziętym

zamiarem oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wielokrotnie

przekraczał swoje uprawnienia oraz nie dopełniał swoich obowiązków

służbowych wynikających z pkt. I ust. 2, pkt II ust. 2,4,6,8 i 10 Zakresu

obowiązków Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego oraz z art. 28 ust. 3

pkt 1, art. 28 ust. 4 Ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych

(tekst jedn. – Dz.U. z 2003 r., Nr 15, poz. 1480), § 6 Rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 11 lutego 2003 r. w sprawie zasad wynagradzania

pracowników nie będących członkami korpusu służby cywilnej zatrudnionych

w urzędach administracji rządowej i pracowników innych jednostek (Dz.U. z

2003 r., Nr 33, poz. 263), § 1 pkt 1, § 3 ust. 1, § 4 pkt 1 Rozporządzenia

Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania

oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych

samochodów osobowych, motocykli i motorów nie będących własnością

pracodawcy (Dz.U. z 2002 r., Nr 27, poz. 271), Decyzji Dyrektora

Departamentu Ekonomicznego MON Nr 2 z dnia 8 stycznia 1997 r., Decyzji

Dyrektora Departamentu Spraw Socjalnych MON Nr 273 z dnia 23 maja 2000

r., Decyzji Dyrektora Spraw Socjalnych i Rekonwersji MON Nr 65 z dnia 19

kwietnia 2002 r., z regulacji dotyczących realizacji programu tanich wczasów,

w szczególności regulaminu gospodarowania środkami funduszu socjalnego,

pisma DSS nr 1758 z dnia 28 grudnia 2000 r. oraz z Instrukcji o zasadach

utrzymania nieruchomości wojska z 1998 r., sygn. Kwat. – Bud. 118/98, w ten

3

sposób, że jako kierownik sektora finansów publicznych odpowiedzialny za

całość gospodarki finansowej podległego mu biura dokonywał wydatków w

sposób niecelowy i nie oszczędny, dokonywał zakupu towarów, usług i robót

budowlanych wbrew zasadom określonym w przepisach o zamówieniach

publicznych, dokonywał zwiększenia wynagrodzenia poprzez zwiększenie

dodatku socjalnego swojemu zastępcy i głównemu księgowemu ponad

wysokości określonej przepisami i bez uprzedniej akceptacji przełożonego,

dokonywał rozliczeń związanych z użyciem pojazdów prywatnych do jazd

lokalnych na podstawie faktycznej ilości przejechanych kilometrów, pomimo

ustalenia wysokości miesięcznego limitu kilometrów, nie ustalał miesięcznego

limitu ilości kilometrów i dokonywał powyższych rozliczeń na podstawie

faktycznej ilości przejechanych kilometrów, dokonywał wypłaty bez zawarcia

wymaganych przepisami stosowych umów należnych z tytułu zwrotu kosztów

używania przez pracowników w celach służbowych do jazd lokalnych

samochodów osobowych nie będących własnością pracodawcy, kierował

osoby uprawnione do wypoczynku w ramach programu tanie wczasy, do nie

wytypowanych do tego celu wojskowych domów wczasowych, dokonywał

roboty remontowo-budowlane bez planu remontów, bez przygotowania

dokumentacji projektowej i kosztorysowej, bez nadzoru nad robotami

remontowymi, bez odbioru robót remontowych, doprowadzając tym do

nieprawidłowości w działalności gospodarczo- finansowej Wojskowego Biura

Emerytalnego, a konkretnie w zakresie planowania i przygotowania

przedsięwzięć gospodarczo – finansowych, działalności finansowej,

rachunkowej i socjalnej, polegających na złej ocenie realizacji i

udokumentowania wydatków: na roboty remontowo – budowlane w latach

1998 – 1999 w kwocie 141.196,26 zł, na produkcję mebli, wyrobów i usług

stolarskich w latach 1998 – 2003 wykonanych przez Zakład Stolarski J.B. w

kwocie 34.723,79 zł, związanych z użyciem przez pracowników WBE

pojazdów prywatnych do jazd lokalnych w latach 2002 – 2003 i

4

doprowadzeniem do nadpłaty w wysokości 555,37 zł, związanych z

zawieraniem w latach 2000 – 2002 z pracownikami WBE umów zlecenia lub o

dzieło na wykonanie czynności pokrywających się z ich obowiązkami lub

obowiązkami innych pracowników, jak również z czynnościami

wykonywanymi przez inne firmy lub osoby, z którymi WBE zawarło takie

umowy na łączną kwotę 132.669,00 zł, związanych z nadpłatą w latach 1999 –

2003 dodatków socjalnych dla osób funkcyjnych WBE w łącznej kwocie

15.502,12 zł, związanych z nadpłatą w roku 2001 pobytu rodziny K. w WDW

M. na kwotę 4.950,00 zł, związanych z dofinansowaniem programu „Tanie

wczasy” dla E. D., D. L. i rodziny p. B. w latach 2000 – 2002 w

nieuprawnionych ośrodkach na łączną kwotę 4.396,43 zł, czym działał na

szkodę interesu publicznego – Wojskowego Biura Emerytalnego, które naraził

na tę szkodę w łącznej kwocie 329.991,97 zł, tj. popełnienia przestępstwa

określonego w art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.,

II. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w krótkich odstępach

czasu i ze z góry powziętym zamiarem, doprowadził Wojskowe Biuro

Emerytalne do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą

wprowadzenia w błąd w ten sposób, że w dniach 20 – 22 października 1998 r.,

19 – 20 grudnia 2000 r., 22 – 24 stycznia 2001 r., 7 – 8 maja 2001 r., 11 – 14

listopada 2001 r., po odbyciu podróży służbowych pociągiem PKP na trasie S.

– W. – R. – S. złożył oświadczenie, że podróże te odbył własnym pojazdem i

pobrał z tego tytułu nienależne świadczenie w łącznej wysokości 3.632,07 zł

na szkodę Wojskowego Biura Emerytalnego, tj. popełnienia przestępstwa

określonego w art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.,

III. w okresie od 25 lutego 2002 r. do 14 czerwca 2002 r. w swoim gabinecie

mieszczącym się na terenie Wojskowego Biura Emerytalnego, działając w

krótkich odstępach czasu i ze z góry powziętym zamiarem poświadczył

nieprawdę, co do okoliczności mającej znaczenie prawne, w przedłożonych mu

przez E. D. i przez niego sporządzonych w wymienionym gabinecie

5

upoważnieniach do odbioru pieniędzy w imieniu A. K. z dnia 25 lutego 2002 r.

oraz z dnia 14 czerwca 2002 r., w ten sposób, że potwierdził w obecności E. D.

powyższe upoważnienia, co do ich autentyczności swoją imienną pieczątką

oraz podpisem za zgodność w obecności E. D., mimo, iż wiedział, że tych

upoważnień nie wystawił A. K., tj. popełnienia przestępstwa określonego w

art. 271 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.”.

Za powyższe czyny płk rez. Z. K. skazany został:

„ 1. za przestępstwo opisane w pkt I na podstawie art. 231 § 2 k.k. na karę 1

(jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności,

2. na podstawie art. 41 § 1 k.k. orzeczono środek karny w postaci zakazu

zajmowania stanowisk kierowniczych w państwowych jednostkach

budżetowych na okres 1 (jednego) roku,

3. na podstawie art. 33 § 2 k.k. orzeczono grzywnę w wysokości 100 (stu)

stawek dziennych, określając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 50

(pięćdziesięciu) złotych,

4. za przestępstwo opisane w pkt II na podstawie art. 286 § 1 k.k. na karę 1

(jednego) roku pozbawienia wolności,

5. na podstawie art. 33 § 2 k.k. orzeczono grzywnę w wysokości 100 (stu)

stawek dziennych, określając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 20

(dwudziestu) złotych,

6. za przestępstwo opisane w pkt III na podstawie art. 271 § 1 k.k. na karę 6

(sześciu) miesięcy pozbawienia wolności,

7. na podstawie art. 85 k.k. , art. 86 § 1 k.k. w miejsce wymierzonych kar

jednostkowych pozbawienia wolności orzekł karę łączną pozbawienia

wolności w wymiarze 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia

wolności,

8. na podstawie art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. w miejsce wymierzonych kar

jednostkowych pozbawienia wolności orzekł karę łączną grzywny w wymiarze

6

100 (stu) stawek dziennych, określając wysokość jednej stawki dziennej na

kwotę 50 (pięćdziesięciu) złotych,

9. na podstawie art. 69 § 1 k.k., art. 70 § 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary

łącznej pozbawienia wolności warunkowo zawieszono na okres próby 4

(czterech) lat,

10. na podstawie art. 72 § 2 k.k. zobowiązano oskarżonego do naprawienia w

całości szkody wyrządzonej drugim przestępstwem poprzez wpłacenie na

rzecz Wojskowego Biura Emerytalnego kwoty 3.632,07 zł – w terminie trzech

miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku”.

Cyw. I.K. został uznany winnym tego, że:

„ I. w latach 1998 – 2003 pełniąc obowiązki Głównego Księgowego

Wojskowego Biura Emerytalnego, działając w krótkich odstępach czasu i ze z

góry powziętym zamiarem oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,

wielokrotnie nie dopełnił swoich obowiązków służbowych wynikających z pkt

II ust. 6,7,10,14 :Zakresu obowiązków Głównego Księgowego Wojskowego

Biura Emerytalnego”, doprowadzając tym do nieprawidłowości w działalności

gospodarczo-finansowej Wojskowego Biura Emerytalnego, w zakresie

planowania i przygotowania przedsięwzięć gospodarczo – finansowych oraz w

działalności finansowej, rachunkowej i socjalnej, polegających za złej ocenie

realizacji i udokumentowania wydatków: na roboty remontowo – budowlane w

latach 1998 – 1999 w kwocie 141.196,26 zł, na produkcję mebli, wyrobów i

usług stolarskich w latach 1998 – 2003 wykonanych przez Zakład Stolarski J.

B. w kwocie 34.723.79 zł, związanych z użyciem przez pracowników WBE

pojazdów prywatnych do jazd lokalnych w latach 2002 – 2003, doprowadzając

do nadpłaty w wysokości 555,37 zł, związanych z zawieraniem w latach 2000

– 2002 z pracownikami WBE umów zlecenia lub o dzieło na wykonywanie

czynności pokrywających się z ich obowiązkami lub obowiązkami innych

pracowników, jak również z czynnościami wykonywanymi przez inne firmy

lub osoby, z którymi WBE zawarło takie umowy na łączną kwotę 132.669,00

7

zł, związanych z nadpłatą w latach 1999 – 2003 dodatków specjalnych dla

osób funkcyjnych WBE w łącznej kwocie 15.502,12 zł, związanych z nadpłatą

w roku 2001 pobytu rodziny K. w WDW M. na kwotę 4.950,00 zł, związanych

z dofinansowaniem programu „Tanie wczasy” dla 3 osób w latach 2000 – 2002

w nieuprawnionych ośrodkach na łączną kwotę 4.396,43 zł, czym działał na

szkodę Wojskowego Biura Emerytalnego w łącznej kwocie 329.991,97 zł, tj.

popełnienia przestępstwa określonego w art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.,

II. wbrew przepisom określonym w art. 10, art. 16 ust. 1, art. 17 ust. 2, art. 24

ust. 4 pkt 4, art. 24 ust. 5 pkt 2, art. 73 ust. 1 i art. 74 ust. 1 Ustawy z dnia 29

września 1994 r. o rachunkowości nie prowadził dokumentacji rachunkowej w

postaci zakładowych kont opisującej przyjęte zasady rachunkowości za lata

1998 – 2001, nie uzgadniał ksiąg (rejestrów) pomocniczych z kontami

księgowymi, nie prowadził pełnej ewidencji zakupionych materiałów i sprzętu,

utrudniał dostęp do komputerowych danych księgowych, nieterminowo

sporządzał roczne wydruki księgi głównej, niewłaściwie oznaczał teczki

dokumentów, nieprawidłowo archiwizował roczne sprawozdania finansowe, tj.

popełnienia przestępstwa określonego w art. 77 ust. 1 Ustawy z dnia 29

września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn. – Dz.U. z 2002 r., Nr 76,poz.

694 z późn. zm.),

III. w dniu 6 stycznia 2004 r. wbrew Zarządzeniu nr 74 Dyrektora WBE z dnia

20 listopada 2003 r. zniszczył dokumentację przetargową WBE za lata 1997 –

2000 na roboty budowlane, dostawy i usługi oraz umowy z kontrahentami, tj.

popełnienia przestępstwa określonego w art. 276 k.k.”.

Za czyny te cyw. I. K. skazany został:

„ 1. za przestępstwo opisane w pkt I na podstawie art. 231 § 2 k.k. na karę 1

(jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności,

2. na podstawie art. 41 § 1 k.k. orzeczono środek karny w postaci zakazu

zajmowania stanowiska głównego księgowego na okres 1 (jednego) roku,

8

3. na podstawie art. 33 § 2 k.k. orzeczono grzywnę w wysokości 100 (stu)

stawek dziennych, określając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 50

(pięćdziesięciu) złotych,

4. za przestępstwo opisane w pkt II na podstawie art. 77 ust. 1 Ustawy z dnia

29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r., Nr 76, poz.

694 z późn. zm.) orzekł karę 100 (stu) stawek dziennych grzywny, określając

wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 20 (dwudziestu) złotych,

5. za przestępstwo opisane w pkt III na podstawie art. 276 k.k. orzeczono karę

100 (stu) stawek dziennych grzywny, określając wysokość jednej stawki na

kwotę 20 (dwudziestu) złotych,

6. na podstawie art. 85 k.k., art. 86 § 2 k.k. w miejsce wymierzonych kar

jednostkowych grzywny orzekł karę łączną grzywny w wymiarze 100 (stu)

stawek dziennych, określając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 50

(pięćdziesięciu) złotych,

7. na podstawie art. 69 § 1 k.k., art. 70 § 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary

pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres próby 4 (czterech) lat”.

Apelacje od tego wyroku wnieśli obrońcy obydwu oskarżonych.

Obrońca płk. rez. Z. K. zaskarżając przytoczony wyrok w całości,

orzeczeniu temu zarzucił:

„ - obrazę prawa materialnego, mianowicie art. 12 k.k., poprzez przyjęcie, że

osk. K. działał „w krótkich odstępach czasu i ze z góry powziętym zamiarem”,

którego to twierdzenia Sąd orzekający należycie nie uzasadnił,

- oraz art. 231 § 1 i 2 k.k., poprzez przyjęcie, że osk. K. działał na szkodę

interesu publicznego oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podczas

gdy w sprawie brak wyraźnych i jednoznacznych dowodów potwierdzających

takie twierdzenie”, ponadto „obrazę prawa procesowego, mającą oczywisty

wpływ na treść wyroku”, a mianowicie art.art. 4,5§ 2, 7, 410 i 424 § 1 pkt 1

k.p.k. poprzez

9

„ - całkowicie dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego, która w oczywisty sposób miała wpływ na treść orzeczenia, bez

wskazania przez Sąd przyczyn dla których odmówił wiarygodności i mocy

dowodowej zeznaniom świadków potwierdzających linię obrony osk. K.,

- nie uwzględnienia szeregu okoliczności występujących w sprawie, które to

okoliczności w uzasadnieniu wyroku Sąd ominął,

- nie uwzględnienie na korzyść osk. K. występujących w sprawie licznych

wątpliwości,

- nie wyjaśnienie istotnych sprzeczności wynikających z opinii biegłej D. M., a

wyjaśnień oskarżonych i przesłuchanych świadków – zwłaszcza J. B., które to

sprzeczności można było wyjaśnić powołując nowego biegłego, o co wnosili

obrońcy w toku procesu”.

W oparciu o przytoczone zarzuty obrońca wniósł o uniewinnienie

oskarżonego Z. K. od przypisanych mu czynów, a w przypadku nie

uwzględnienia tego wniosku, o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Natomiast obrońca oskarżonego cyw. I. K. zaskarżonemu wyrokowi

zarzucił:

„ 1. obrazę przepisów prawa materialnego (art. 438 pkt 1 KPK), a to art. 231 §

2 k.k., 77 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst

jedn. – Dz.U. z 2002 r., Nr 276, poz. 694 z późn. zm.), art. 276 poprzez ich

zastosowanie i błędna wykładnię w sytuacji, gdy nie ma żadnego dowodu

potwierdzającego sprawstwo oskarżonego w zakresie przypisanych mu aktem

oskarżenia czynów, podczas gdy ocena dowodów wskazuje na brak naruszenia

dyscypliny budżetowej i działania oskarżonego z góry powziętym zamiarem

oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej w latach 1998 – 2003, może

prowadzić do wniosku, że oskarżony dochował należytej staranności pełniąc

obowiązki głównego księgowego, nie doprowadził do nieprawidłowości w

działalności gospodarczo finansowej i w konsekwencji zasadnie oceniał

10

możliwości finansowe Wojskowego Biura Emerytalnego jako dające podstawy

do przygotowania i planowania inwestycji,

2. obrazę prawa procesowego art. 4 k.p.k. oraz art. 5 § 2 k.p.k. i art. 7 k.p.k.

całkowicie dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,

która w oczywisty sposób miała wpływ na treść orzeczenia doprowadzając Sąd

do przekonania, popełnienia przez oskarżonego przypisanych mu czynów,

przyjęciu ustaleń faktycznych odnośnie nie dopełnienia obowiązków

służbowych wynikających z pkt. II ust. 6, 7, 10, 14 „zakresu obowiązków

Głównego Księgowego Wojskowego Biura Emerytalnego”, w oparciu o

wersję najbardziej niekorzystną dla oskarżonego w szczególności protokółu

Kontroli Gospodarczo Finansowej w sytuacji, gdy jest to – w związku z

naruszeniem zasad przeprowadzonej kontroli, zniszczeniem przez

kontrolujących materiałów źródłowych, szczupłością i dowolnością

gromadzenia i zebrania dowodów – bez udzielenia oskarżonemu możliwości

odniesienia się do ustaleń i wniosków pokontrolnych i dowodów w toku

postępowania przygotowawczego w Wojskowej Prokuraturze Garnizonowej i

nie uwzględnienia wniosku dowodowego w zakresie przeprowadzenia dowodu

z opinii biegłego – co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie,

- nie wyjaśnienie istotnych sprzeczności wynikających z opinii biegłej z

zakresu projektowania i doradztwa w zakresie stolarstwa D. M., a

wyjaśnieniami oskarżonych i przesłuchanych świadków – zwłaszcza J. B., z

którym biegła była skonfliktowana w przeszłości, na co wpływ miało nie

uwzględnienie istotnego wniosku dowodowego oferowanego Sądowi do

przeprowadzenia w toku procesu,

3. art. 7 i art. 410 k.p.k. polegającą na nieuwzględnieniu całokształtu

okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, a w szczególności

dowodów głównych koniecznych do przeprowadzenia dowodu z opinii

biegłego sądowego z zakresu stolarstwa, meblarstwa, wystroju wnętrz

rzeczoznawcy technologii drewna i wyceny wyrobów z drewna – z

11

naruszeniem prawa do obrony czyniącymi co najmniej wątpliwą rolę jaką

przypisał oskarżonemu I. K. Sąd ustalając jego winę polegającą na złej ocenie

realizacji i udokumentowania wydatków na produkcję mebli, wyrobów i usług

stolarskich w latach 1998 – 2003 ,

4. błąd w ustaleniach faktycznych (art. 438 pkt 3 k.p.k.) w zakresie

zarzucanego oskarżonemu czynu przyjętego za podstawę wyroku, będącą

konsekwencją rozstrzygnięcia w oparciu czysto hipotetyczne i pełne

wewnętrznej sprzeczności ustalenia zawarte w protokołach pokontrolnych i

opinii biegłej, w szczególności przesłuchań w charakterze świadków osób

przeprowadzających kontrolę charakteryzująca się wybiórczą oceną materiału

dowodowego i daleko posuniętą dowolnością w części dotyczącej

formułowania wniosków pokontrolnych bez oparcia w zgromadzonym

materiale dowodowym zeznań przesłuchanych w sprawie świadków

potwierdzających linię obrony oskarżonego I. K.,

5. art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. polegającą na nie wskazaniu w wyroku przyczyn

odmowy przez Sąd wiarygodności o mocy dowodowej zeznań świadków

potwierdzających linie obrony oskarżonego I. K.”

Powołując przytoczone zarzuty obrońca wniósł w apelacji o

uniewinnienie cyw. I. K. od przypisanych mu czynów, a w przypadku

nieuwzględnienia tego wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Po wysłuchaniu obrońców popierających apelacje i prokuratora

wnoszącego o ich nieuwzględnienie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Apelacje obrońców są zasadne i w uwzględnieniu zawartych wniosków

należało zaskarżony wyrok uchylić i sprawę płk. rez. Z. K. oraz cyw. I. K.

przekazać Wojskowemu Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

W szczególności trafne są podniesione w obu apelacjach zarzuty obrazy

przepisów prawa procesowego, które w ocenie Sądu Najwyższego, jako

12

instancji apelacyjnej, miały wpływ na treść zaskarżonego wyroku, w tym

art.art. 5 § 2, 410 i 424 § 1 pkt 1 k.p.k.

Analiza treści obszernego w formie, a nie zawsze zasadnego w ocenie i

wyprowadzającego właściwe wnioski uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia

wskazuje, że rozpoznający przedmiotową sprawę Sąd, dokonując z dużym

nakładem pracy szczegółowych ustaleń faktycznych, nie zdołał w sposób

analityczny przeprowadzić ich oceny, zarówno od strony ustaleń faktycznych,

jak i oceny prawnej przypisanych obydwu oskarżonym czynów, w efekcie

czego instancja odwoławcza nie miała możliwości dokonania pełnej kontroli

instancyjnej zaskarżonego wyroku.

I tak w zakresie ustaleń faktycznych, Sąd pierwszej instancji w swoich

rozważaniach zupełnie pominął niezwykle ważny dokument jakim jest

meldunek (k. 2607 akt sprawy) Komendanta Garnizonowego Ośrodka

Mobilizacyjnego JW. … (który przyjął funkcję WAK) do Szefa Delegatury

Departamentu Kontroli MON, z którego jednoznacznie wynika, że wartość

prac remontowo – budowlanych (roboty budowlane, roboty elektryczne i

roboty sanitarne) wykonanych w WBE w latach 1998 – 2000, wynosi

szacunkowo 277.200 złotych. Z meldunku tego bezspornie wynika, ze prace

remontowo – budowlane rzeczywiście wykonane w WBE i potwierdzone

fakturami na kwoty 141.196,26 zł zostały wycenione przez wojskowych

specjalistów znacznie drożej. Nawet gdyby dodać wartość robót wokół

budynku, które Sąd a guo w wyroku pominął, to i tak wyceniona w meldunku

wartość robót wykonanych w WBE jest wyższa, niż wynikająca z faktur.

Okoliczność tę potwierdził świadek K. K. (k. 2742 v) z Rejonowego Zarządu

Inwestycji, który w latach 1997 – 2003 sprawował nadzór nad remontami w

Wojskowym Biurze Emerytalnym, a fakt, że remonty w WBE były zgłaszane

do WAK-u, który odbierał prace, potwierdzają też kierownicy WAK z tego

okresu, świadkowie M. W. (k. 2668) i M. G. (k. 2742). W tej sytuacji trudno

dopatrzyć się w postawie płk. rez. Z. K. w przypisanym mu w omawianej

13

kwestii zakresie, działania na szkodę interesu publicznego i to w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej.

Podobnie rzecz się ma z oceną wydatków na produkcję mebli, wyrobów

i usług stolarskich wykonanych przez warsztat stolarski J. B. Sąd pierwszej

instancji uznając, że opinia biegłej D. M. w tym zakresie jest pełna, jasna,

spójna i logiczna, przy zupełnie w sposób dowolny wyprowadzonym wniosku,

że przecież biegła ta „ ... nie narażałaby się na odpowiedzialność karną

związaną z nierzetelnym opiniowaniem” (str. 57 uzasadnienia wyroku) przyjął,

że wartość robót stolarskich wynikających z faktur wystawionych przez J. B.,

w części dotyczącej oskarżonego K., musi być zaniżona do wartości

oszacowanej przez biegłą w wydanej przez nią opinii. Takiej ocenie przez sad

meriti nie stał na przeszkodzie fakt, że biegła, jak sama zeznała przed Sądem

(k. 3200), dokonując wyceny robót stolarskich wykonanych przez firmę J. B.

na rzecz Wojskowego Biura Emerytalnego, którą ten kwestionował,

posługiwała się cenami podanymi jej telefonicznie przez jakiegoś pracownika

firmy „S.” i nie dysponowała w tym zakresie żadnymi cennikami, ani też to, że

wcześniej firma J. B. wykonywała w domu biegłej D. M. w G., tzw. podbitkę

dachową, co było też powodem konfliktu między nimi.

W tej sytuacji, gdy istniały poważne przesłanki poddające w wątpliwość

rzetelność i obiektywizm wydanych przez biegłą D. M. opinii w zakresie

wykonanych przez firmę J. B. robót stolarskich, nie znajduje uzasadnienia, w

ocenie instancji odwoławczej, fakt nieuwzględnienia przez Sąd wniosku

obrony o powołanie innych biegłych dla wyceny tych prac (k. 3416).

W części dotyczącej zawierania przez osk. Z.K. w latach 2000 – 2002 z

pracownikami Wojskowego Biura Emerytalnego umów zlecenia lub o dzieło,

słusznie Sąd pierwszej instancji pominął w orzeczeniu te umowy, które zostały

zawarte w związku z orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego. Nie odjął

jednak ich wartości od ogólnej wartości wszystkich zawartych umów przez

kontrolę gospodarczą (zał. nr 10 Protokołu z kontroli gospodarczo –

14

finansowej) i powtórzonej w akcie oskarżenia. Zaś wartość tych umów wynosi

11.102 zł.

Ponadto w świetle zeznań szeregu przesłuchanych przed Sądem w tej

sprawie świadków, duże wątpliwości budzi zasadność przypisania obydwu

oskarżonym szkody, w zakresie zawieranych z pracownikami umów, na kwotę

132.668 złotych, bez szczegółowego badania przez Sąd celowości i zasadności

zawieranych umów. I tak świadek M. K. z Departamentu Spraw Socjalnych i

Rekonwersji MON zeznał, że o tym, czy wykonanie danej pracy było

konieczne i zasadne decydował dyrektor biura, który określał procedury w tym

zakresie (k. 2236) i do 2003 r. nie było standardów opracowanych w

Ministerstwie Finansów (k. 2334 – 2335). Świadek W. P. z tegoż

Departamentu również zeznał, że dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego

miał prawo zawierać umowy ze swoimi pracownikami i taką decyzję miał

prawo podjąć, a szczegółowe procedury dotyczące umów w WBE zostały

wdrożone dopiero w 2004 r. (k. 2248).

Świadek J. O. z Kontroli Gospodarczej MON zeznał, że ocena celowości

i zasadności zawierania umów przez dyrektora WBE nie była sformalizowana,

a dyrektor mógł uznać, że w jakimś przypadku zawarcie umowy z

pracownikiem było zasadne, a kontrolujący później tę dziedzinę, że nie (k.

2415).

Nie dając wiary zeznaniom tych świadków, a w szczególności nie

badając celowości i zasadności zawieranych przez osk. Z.K. z podległymi mu

pracownikami umów, Sąd meriti, zdaniem instancji odwoławczej, dokonał

zbyt jednostronnej i dowolnej oceny materiału dowodowego w omawianym

zakresie.

W części dotyczącej nadpłaty w latach 1999 – 2003 dodatków

specjalnych dla osób funkcyjnych w Wojskowym Biurze Emerytalnym, w

zaskarżonym wyroku, powołując się na cytowane w uzasadnieniu wyroku akty

prawne, Sąd nie wskazał konkretnie, jakim dyspozycjom z tych przepisów płk

15

rez. Z. K. się sprzeniewierzył. Zaś powoływanie się na protokoły kontroli

gospodarczych nie może zastępować dowodów w sprawie tym bardziej, że Sąd

a quo, sam wiele twierdzeń z tych protokołów odrzucił. Kwestia ta wymaga

ponownej wnikliwej oceny, bowiem wielu świadków w tym przedmiocie

zeznało, że można dodatek specjalny zwiększyć ponad 40%, a jego przyznanie

lub zwiększenie przez dyrektora WBE, nie wymagało akceptacji jego

przełożonego.

W świetle oceny zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału

dowodowego, wątpliwości budzi również zasadność przypisania osk. K. czynu

z pkt III zaskarżonego wyroku, tj. popełnienia przestępstwa z art. 271 § 1 k.k.

w zw. z art. 12 k.k. Sąd pierwszej instancji dając wiarę początkowym

zeznaniom świadka E. D., w oparciu o które zbudowany jest ten zarzut,

odrzuca zupełnie fakt, że świadek ten dwukrotnie (k. 2153 i 2156) przed

Sądem, nawet po odebraniu od niego przyrzeczenia zeznał, że upoważnień

tych w gabinecie dyrektora WBE nie pisał.

Przypisując oskarżonemu I. K. odpowiedzialność za przestępstwo z art.

231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i jednocześnie odrzucając przyjętą w akcie

oskarżenia tezę, że działał wspólnie i w porozumieniu z oskarżonym płk. rez.

Z. K., Wojskowy Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie

wskazuje dlaczego powielił wszystkie przypisane w tym zarzucie osk. Z. K.

działania w stosunku do osk. I.K., podczas gdy decydentem większości tych

działań był dyrektor WBE. Z wywodów Sądu meriti w tym zakresie, nie

wynika zupełnie dlaczego i na jakiej zasadzie osk. I. K., jako główny księgowy

WBE, akceptował wszystkie niezgodne z prawem działania dyrektora tego

biura, zarówno w zakresie niedopełnienia obowiązków, jak i przekroczenia

uprawnień.

Zdaniem instancji odwoławczej, także w zakresie oceny prawnej

przypisanych obydwu oskarżonym zarzutów, głównie popełnienia przestępstw

określonych w art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k., Sąd pierwszej instancji w

16

zaskarżonym orzeczeniu, nie sprostał wymogom wynikającym z treści art. 424

§ 1 k.p.k. W szczególności brak jest zupełnie uzasadnienia strony podmiotowej

przypisanych oskarżonym, działania ze z góry powziętym zamiarem, na

szkodę interesu publicznego i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub

osobistej. Sąd poprzestał jedynie na zacytowaniu zwrotów zawartych w

dyspozycji powołanych przepisów.

Zarówno w judykaturze, jak i doktrynie funkcjonuje przecież

wypracowany pogląd, że samo przekroczenie przez funkcjonariusza

publicznego swoich uprawnień lub niedopełnienie ciążących na nim

obowiązków służbowych nie stanowi przestępstwa stypizowanego w art. 231 §

1 k.k., gdyż dla jego bytu konieczne jest także działanie na szkodę interesu

publicznego lub prywatnego. Przestępstwo to musi być zawinione umyślnie,

co oznacza, że funkcjonariusz publiczny musi obejmować swoim zamiarem

(bezpośrednim lub ewentualnym) zarówno przekroczenie uprawnień lub

niedopełnienie obowiązków ( w wyniku działania lub zaniechania), jak i

„działanie” na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, charakteryzujące

to przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków. § 2 art. 231 k.k.

przewiduje natomiast kwalifikowany typ przestępstwa z art. 231 k.k.,

charakteryzujący się szczególnym nastawieniem psychicznym (działanie w

celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej), przesądzającym o tym, że

przestępstwo to może być popełnione tylko z zamiarem bezpośrednim (por.

postanowienie SN z 25.02.2003, WK 3/03, OSNKW 2003/5-6/03 oraz wyrok

SN z 17.10.2003, WA 48/03, OSNwSK 2003/1/2168).

Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.