V CNP 26/07

Sygn. akt V CNP 26/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 maja 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa ‘W.” W.W. Spółka jawna

przeciwko A.B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 maja 2007 r.,

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego nakazu zapłaty

Sądu Okręgowego w C.

z dnia 13 października 2004 r., sygn. akt [...],

oddala skargę.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym

z dnia 13.10.2004 r. orzekł, że pozwany A.B. powinien w okresie 2 tygodni od

doręczenia nakazu zapłacić powodowi kwotę 37.612,82 zł z ustawowymi odsetkami

od 8.10.2004 r. oraz koszty postępowania. Nakaz ten doręczono pozwanemu w

dniu 19.10.2004 r. z pouczeniem o możliwości wniesienia sprzeciwu w ustawowym

terminie. Pozwany nie wniósł sprzeciwu i Sąd Okręgowy pismem z dnia 8.11.2004

r. powiadomił go, iż nakaz jest prawomocny od dnia 3.11.2004 r. W dniu

10.12.2004 r. pozwany złożył w Sądzie Okręgowym wniosek przywrócenie terminu

do wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty i wstrzymanie egzekucji.

Po rozpoznaniu tego wniosku na rozprawie Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia

11.02.2005 r. oddalił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu

i odrzucił sprzeciw pozwanego od nakazu zapłaty. Postanowienie to

uprawomocniło się bez zaskarżenia.

W dniu 25.10.2006 r. pozwany wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego w C. w postaci nakazu

zapłaty z dnia 13.10.2004 r. Jako podstawy skargi wskazał:

- naruszenie art. 359 § 1 i 2 k.c. oraz art. 481 § 2 k.c. przez niewłaściwe

zastosowanie polegające na zasądzeniu od pozwanego kwoty 37.612,92 zł

stanowiącej równowartość dochodzonych odsetek w wysokości 365 %

w skali roku mimo, że odsetki w tej wysokości nie wynikały ani z czynności

prawnej, ani z orzeczenia sądu bądź decyzji innego właściwego organu;

- naruszenie art. 58 § 2 i 3 k.c. w związku z art. 3531

k.c. przez zasądzenie

kwoty stanowiącej równowartość wygórowanych odsetek, ustalonych przez

jedną stronę czynności prawnej;

- naruszenie art. 499 pkt 1 i 2 k.p.c. przez wydanie nakazu zapłaty

w postępowaniu upominawczym mimo oczywistej bezzasadności

roszczenia oraz istnienia wątpliwości co do zgodności powództwa

z rzeczywistym stanem rzeczy.

3

Wskazując te podstawy pozwany żądał stwierdzenia niezgodności z prawem

prawomocnego nakazu zapłaty z dnia 13.10.2004 r. wydanego przez Sąd

Okręgowy oraz wstrzymania wykonania tego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jest środkiem prawnym sformalizowanym. Wysokie wymagania stawiane skardze

są związane przede wszystkim z jej specjalną, nadzwyczajna funkcją w systemie

prawa. Uwzględnienie skargi o stwierdzenie że prawomocne orzeczenie jest

niezgodne z prawem, ma charakter prejudykatu, stwarza bowiem możliwość

dochodzenia od państwa odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez wydanie

orzeczenia niezgodnego z prawem.

Zgodnie z art. 4241

§ 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie

została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze

przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Przepis ten

wyraża zasadę, że przesłanką dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia jest wykorzystanie przez stronę

przysługujących jej środków prawnych. Wyjątek o wskazanej zasady przewiduje art.

4241

§ 2 k.p.c., który w sytuacji, gdy strona nie skorzystała z przysługujących jej

środków prawnych, dopuszczalność skargi uzależnia od kumulatywnego spełnienia

dwóch przesłanek: istnienia wyjątkowego wypadku oraz występowania

niezgodności z prawem o kwalifikowanym charakterze, wynikającej z naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela.

W postanowieniu z dnia 2.02.2006 r. I CNP 4/06 (OSNC 2006, nr 6, poz.

113). Sąd Najwyższy stwierdził, że „za wypadek wyjątkowy, o którym mowa w art.

4241

§ 2 k.p.c. można uznać – przykładowo – nieskorzystanie przez stronę

z przysługującego jej środka zaskarżenia z powodu ciężkiej choroby, katastrofy,

klęski żywiołowej lub błędnej informacji udzielonej przez pracownika sądu.

4

Poddając analizie okoliczności nieskorzystania przez pozwanego

z przysługującego mu środka zaskarżenia w postaci sprzeciwu od nakazu zapłaty

należy podkreślić, że odpis tego nakazu został doręczony pozwanemu w dniu

19.10.2004 r. z pouczeniem o możliwości wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty.

Pozwany z tej możliwości nie skorzystał, natomiast jego żona – jako pełnomocnik

podjęła rozmowy z powodem i jego pełnomocnikiem na temat zasadności

roszczenia. W wyniku tego w dniu 3.11.2004 r., a więc w dniu, w którym

uprawomocnił się nakaz zapłaty zostało przez pełnomocnika powoda sporządzone

pismo o cofnięciu pozwu, które wpłynęło do sądu w dniu 8.11.2004 r. Pozwany nie

zainteresował się, czy takie pismo może być skuteczne, nie zapoznał się z aktami

sprawy w sądzie, w których znajdowało się pismo powoda o cofnięcie

pełnomocnictwa pełnomocnikowi, nie podjął żadnych czynności w kierunku

upewnienia się, czy cofnięcie pozwu wpłynęło do sądu i jaki skutek wywołało.

Pozwany zeznał, że liczył na cofnięcie pozwu i działał w zaufaniu do pełnomocnika

powoda. Niezależnie od tego, czy powód postępował lojalnie wobec pozwanego

trzeba stwierdzić, że zwykła bierność pozwanego, który miał świadomość wydania

nakazu zapłaty i upływu terminu do wniesienia sprzeciwu, nie znajduje

usprawiedliwienia, a w każdym razie takie okoliczności rezygnacji do wniesienia

sprzeciwu nie mogą być uznane za „wyjątkowy wypadek”, w którym mowa w art.

4241

§ 2 k.p.c. Zwykła dbałość o własne interesy i zwykła staranność postępowania

wymagała podjęcia przez pozwanego koniecznych czynności procesowych, aby nie

dopuścić do uprawomocnienia się nakazu zapłaty. Pozwany nie podjął tych

czynności, ograniczył się do podjęcia – za pośrednictwem żony – rozmów

z powodem, nie zasięgnął porady prawnika, czy w okolicznościach sprawy

cofnięcie powództwa może wywołać pożądany skutek. Takie postępowanie

pozwanego daje podstawę do stwierdzenia, że nie zachował się on rozważnie, z

własnej winy nie podjął niezbędnej czynności procesowej w postaci wniesienia

sprzeciwu. W skardze nie wskazuje się przy tym żadnej okoliczności, która

mogłaby być zakwalifikowana jako „wyjątkowy wypadek”.

Także dalsze postępowanie pozwanego wskazuje, że świadomie

zrezygnował z dalszego prowadzenia postępowania. Postanowienie o odrzuceniu

sprzeciwu wydane przez Sąd Okręgowy w następstwie oddalenia wniosku

5

o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu, kończyło postępowanie

w sprawie. Zgodnie z art. 394 § 1 k.p.c. przysługiwało od niego zażalenie do Sądu

Apelacyjnego. Pozwany z tej możliwości także nie skorzystał. Także w tym

wypadku w skardze nie wskazuje się na jakąkolwiek okoliczność, która stanowiłaby

przeszkodę do zaskarżenia tego postanowienia. Godzi się zauważyć, że Sąd

Apelacyjny na podstawie art. 397 § 2 w związku z art. 380 k.p.c. władny był

rozpoznać – w ramach postępowania zażaleniowego – zarzuty wobec oddalenia

wniosku o przywrócenie terminu. Rezygnacja z wniesienia zażalenia była więc

świadoma, a w każdym razie nie zaistniała żadna okoliczność, która dawałaby

podstawę do wniosku, iż zaniechanie wykorzystania tego środka prawnego nie

obciąża pozwanego.

Reasumując, w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób uznać, aby

spełnione zostało wymaganie wynikające z art. 4241

§ 2 k.p.c. w postaci zaistnienia

wyjątkowego wypadku, w wyniku którego pozwany nie skorzystał z przysługującego

mu środka zaskarżenia i to zarówno w postaci sprzeciwu od nakazu zapłaty, jak

i w postaci zażalenia od postanowienia o odrzuceniu sprzeciwu. W pierwszym

przypadku rezygnacja z wniesienia sprzeciwu była wynikiem niezachowania

rozwagi przez pozwanego, w drugim nie wskazano w ogóle przyczyny zaniechania

wniesienia zażalenia. Tak więc nie została spełniona pierwsza przesłanka z art.

4241

§ 2 k.p.c. Uzasadnia to oddalenie skargi na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c.