II PK 306/06

Wyrok z dnia 24 maja 2007 r.

II PK 306/06

1. Reorganizacja urzędu gminy połączona z likwidacją określonego sta-

nowiska pracy, nawet przy wzroście zatrudnienia w innej grupie zawodowej,

stanowi zmniejszenie zatrudnienia w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z

dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (jednolity tekst: Dz.U. z

2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.).

2. Zmiana treści stosunku pracy mianowanego pracownika samorządo-

wego nie jest możliwa na podstawie przepisów Kodeksu pracy.

Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Romualda Spyt (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja

2007 r. sprawy z powództwa Lecha C. przeciwko Burmistrzowi Miasta P., Urzędowi

Miejskiemu w P. o przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwa-

nej Urzędu Miejskiego w P. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Ostrołęce z dnia 29 maja 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w pkt 1 i oddalił apelację.

U z a s a d n i e n i e

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Ostrowi Mazowieckiej wyrokiem z dnia 28 grudnia 2005 r. oddalił po-

wództwo Lecha C. o przywrócenie do pracy skierowane przeciwko Burmistrzowi Mia-

sta P. oraz przeciwko Urzędowi Miejskiemu w P. W pisemnych motywach rozstrzy-

gnięcia Sąd Rejonowy wskazał, że powód był zatrudniony w Urzędzie Miejskim w P.

na stanowisku kierownika Wydziału Urbanistyki i Architektury . W dniu 31 marca

2004 r. powód otrzymał oświadczenie rozwiązujące z nim stosunek pracy na podsta-

wie mianowania z dnia 7 maja 2002 r., z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wy-

powiedzenia, upływającego w dniu 30 czerwca 2004 r. Jako przyczynę rozwiązania

2

stosunku pracy podano likwidację stanowiska pracy powoda związaną ze zmianami

organizacyjnymi w Urzędzie Miejskim w P. Burmistrz w ramach swoich kompetencji,

wynikających z przepisu art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie

gminnym (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 159 ze zm.), zarządzeniem [...]

z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie zmiany regulaminu organizacyjnego Urzędu Miej-

skiego w P. z dniem 1 kwietnia 2004 r. utworzył nowy wydział - Wydział Gospodarki

Gruntami i Architektury, w miejsce dwóch dotychczasowych wydziałów - Wydziału

Urbanistyki i Architektury i Wydziału Gospodarki Gruntami. W wyniku połączenia się

tych dwóch wydziałów likwidacji uległo stanowisko kierownika Wydziału Urbanistyki i

Architektury, które zajmował powód, kierownikiem zaś nowego Wydziału Gospodarki

Gruntami i Architektury została dotychczasowa kierownik Wydziału Gospodarki

Gruntami Anna M. Sąd Rejonowy dodatkowo ustalił, że w połączonych wydziałach,

jak też w całym Urzędzie Miejskim, nastąpiło faktyczne zmniejszenie zatrudnienia, a

Anna M. miała dłuższy staż pracy w Urzędzie, a nadto powód nie posiadał uprawnień

do zajmowania stanowiska architekta. Co prawda, powód mógł zajmować w nowo

powstałym Wydziale stanowisko osoby, która przeszła do Wydziału Organizacyjne-

go, lecz pracodawca nie zatrudnił na tym stanowisku innych osób i była to jego suwe-

renna decyzja. Fakt ten nie miał znaczenia, zdaniem Sądu, przy ocenie zasadności

wypowiedzenia. Dodatkowo Sąd ustalił, że w nowym Wydziale Gospodarki Gruntami

i Architektury zlikwidowano jedno stanowisko naczelnika. Mając tak ustalony stan

faktyczny Sąd Rejonowy stwierdził, że likwidacja konkretnego stanowiska pracy na

skutek zmian struktury organizacyjnej zakładu pracy, powodująca zmniejszenie za-

trudnienia, uzasadnia zwolnienie pracownika, który był zatrudniony na likwidowanym

stanowisku bez potrzeby oceny jego kwalifikacji, stażu pracy itp. w porównaniu z in-

nymi pracownikami. Zasady te bowiem mają zastosowanie dopiero w przypadku licz-

bowego zmniejszenia podobnych stanowisk pracy, kiedy to typowanie do zwolnienia

odbywa się według kryteriów uwzględniających te okoliczności. Sąd wskazał rów-

nież, że w wyjątkowych wypadkach wypowiedzenie umowy o pracę może być

uznane za nieuzasadnione, kiedy to pracodawca zastosował wypowiedzenie defini-

tywne, chociaż dysponował stanowiskiem pracy odpowiednim do kwalifikacji zwal-

nianego pracownika.

W wyniku apelacji powoda Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Ostrołęce wyrokiem z dnia 29 maja 2006 r. zmienił zaskarżony wyrok w pkt II

w ten sposób, że zasądził od pozwanego Urzędu Miejskiego w P. na rzecz powoda

3

odszkodowanie w związku z niezgodnym z przepisami wypowiedzeniem umowy o

pracę w kwocie 11.869,92 zł i oddalił apelację w pozostałej części (skierowaną prze-

ciwko Burmistrzowi Miasta P.- z uwagi na brak legitymacji procesowej biernej po jego

stronie). W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy podzielił ustalenia Sądu Rejonowe-

go o likwidacji stanowiska powoda, będącej następstwem powołania jednego wy-

działu w miejsce dotychczas istniejących dwóch wydziałów i objęcia stanowiska kie-

rownika nowego wydziału przez Annę M. w oparciu o zarządzenie Burmistrza Miasta

P. Sąd Okręgowy za Sądem Rejonowym wywiódł, że sąd nie jest władny oceniać

celowości zmian organizacyjnych podjętych przez pracodawcę, skoro faktycznie zo-

stały przeprowadzone, w obowiązującym u pracodawcy trybie. Jednocześnie Sąd

Okręgowy uznał za uzasadniony zarzut apelacji dotyczący naruszenia art.10 ust.1

pkt 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.), zgodnie z którym rozwiązanie sto-

sunku pracy z pracownikiem samorządowym mianowanym może nastąpić w drodze

wypowiedzenia w razie likwidacji lub reorganizacji urzędu gminy lub innych jednostek

oraz biur (ich odpowiedników), połączonej ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia.

Stwierdził, że przesłankę zmniejszenia zatrudnienia należy odnosić do całego

Urzędu a nie do jego poszczególnych jednostek organizacyjnych i w przypadku po-

woda to zmniejszenie zatrudnienia musiałoby być następstwem zmian wprowadzo-

nych zarządzeniem Burmistrza Miasta P. [...] z dnia 31 marca 2004 r., bowiem te

właśnie zmiany legły u podstaw decyzji o wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę.

Sąd Okręgowy wskazał, że wbrew stanowisku Sądu Rejonowego, w wyniku zmian

organizacyjnych wprowadzonych tym zarządzeniem dokonano wyłącznie wypowie-

dzenia umowy o pracę powodowi, bowiem jedyną zmianą organizacyjną wprowa-

dzoną przez to zarządzenie było połączenie dwóch wydziałów w jeden, który otrzy-

mał nazwę Wydział Gospodarki Gruntami i Architektury. Inne zmiany organizacyjne,

połączone ze zmniejszeniem zatrudnienia dokonywane były znacznie wcześniej. Dla

wsparcia swojego stanowiska Sąd Okręgowy powołał się na wyrok Sądu Najwyższe-

go z dnia 20 sierpnia 2001 r., I PKN 581/00 (OSNP 2003 nr 14, poz. 333), w którym

to wyroku stwierdza się, że przesłankę rozwiązania stosunku pracy z mianowanym

urzędnikiem samorządowym odnosić należy do całego reorganizowanego urzędu a

nie do jego poszczególnych jednostek. Również zdaniem Sądu Okręgowego przed-

miotowe wypowiedzenie narusza zasady współżycia społecznego, bowiem z mate-

riału dowodowego wynika, że pracodawca miał możliwość zatrudnienia powoda na

4

innym stanowisku, co prawda nie kierowniczym lecz zgodnym z jego kwalifikacjami i

dającym mu szansę na kontynuowanie zatrudnienia. Pozwany nie dokonał wypowie-

dzenia zmieniającego, lecz od razu definitywnie wypowiedział umowę o pracę. Sąd

wskazał, że w nowym Wydziale Gospodarki Gruntami i Architektury istniało stanowi-

sko do spraw planowania i zagospodarowania przestrzennego i mogło być ono ob-

sadzone przez powoda. Z tych przyczyn Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w

sposób opisany wyżej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Urząd Miejski w P. opiera-

jąc ją na zarzucie naruszenia art.10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządo-

wych, polegającym na przyjęciu, że nie została spełniona przesłanka z niego wyni-

kająca w postaci zmniejszenia zatrudnienia oraz na naruszeniu art. 5 k.c. w związku

z art. 300 k.c. oraz art. 42 k.p., polegającym na przyjęciu, że pozwany wypowiadając

umowę o pracę naruszył zasady współżycia społecznego. Skarżący powołał także

naruszenie art. 325 k.p.c., polegające na błędnym sformułowaniu sentencji zaskar-

żonego wyroku poprzez stwierdzenie w nim o odszkodowaniu za niezgodne z prze-

pisami prawa wypowiedzenie umowy o pracę, podczas gdy rozwiązany został stosu-

nek pracy z pracownikiem mianowanym.

Uzasadniając przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał, iż

skarga jest oczywiście uzasadniona, a także, iż w sprawie występuje istotne zagad-

nienie prawne.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Sąd Okręgowy dokonał błędnej wy-

kładni art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych. Wskazano, że

przepis ten nie określa, w jakim stopniu nastąpić musi w całym urzędzie zmniejsze-

nie zatrudnienia, aby zaistniała możliwość jego zastosowania. Stąd, zdaniem skarżą-

cego, każde ograniczenie zatrudnienia - nawet o jedną osobę - stanowi spełnienie

przesłanki, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządo-

wych. Skarżący - w ramach zarzutu naruszenia art. 5 k.c. w związku z art. 300 k.p. i

art. 42 k.p. - wskazał, że Sąd Okręgowy odwołując się do zasad współżycia społecz-

nego, zarzucił pozwanemu, że od razu wypowiedział powodowi umowę o pracę w

sytuacji, kiedy zaistniały przesłanki do wypowiedzenia zmieniającego i zapropono-

wania powodowi wakującego stanowiska, nie biorąc pod uwagę tego, że przepisy

ustawy o pracownikach samorządowych nie przewidują wypowiedzenia zmieniające-

go pracownikom samorządowym. Zarzut naruszenia art. 325 k.p.c. skarżący uzasad-

nił tym, że Sąd Okręgowy orzekał o stosunku pracy na podstawie mianowania, tym-

5

czasem w sentencji wyroku użyto sformułowania sugerującego, że strony wiązała

umowa o pracę.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

wskazał na konieczność wykładni art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samo-

rządowych, a mianowicie wyjaśnienia, czy kryterium zmniejszenia zatrudnienia, o

którym mowa w tym przepisie, jest spełnione także wtedy, gdy zmniejszenie zatrud-

nienia następuje tylko o jedną osobę. Natomiast fakt błędnej sentencji zaskarżonego

wyroku czyni skargę kasacyjną oczywiście uzasadnioną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona w zakresie zarzutu naruszenia art. 10 ust.

1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych. Sąd Okręgowy rozstrzygając niniej-

szą sprawę uznał, że w wyniku rozwiązania stosunku pracy z powodem w drodze

wypowiedzenia doszło do naruszenia tego przepisu, bowiem w wyniku reorganizacji

przeprowadzonej u pozwanego na mocy zarządzenia Burmistrza Miasta P. z dnia 31

marca 2004 r. [...]., stanowiącej uzasadnienie wypowiedzenia, doszło do rozwiązania

stosunku pracy jedynie z powodem, a to - zdaniem Sądu - jest niewystarczające do

uznania zaistnienia przesłanki w postaci reorganizacji połączonej ze zmniejszeniem

stanu zatrudnienia, wskazanej w tym przepisie. Jak zdaje się wynikać z uzasadnienia

orzeczenia, Sąd przyjął, że połączenie dwóch dotychczas działających wydziałów w

jeden i w związku z tym zlikwidowanie jednego stanowiska kierowniczego, nie doty-

czy całego Urzędu Miejskiego w P. i dlatego nie wyczerpuje wskazanej wyżej prze-

słanki. Pogląd taki jest nieuzasadniony. Reorganizacja urzędu, o której mowa w prze-

pisie art. 10 ust. 1 pkt. 2 ustawy, nie musi oznaczać reorganizacji wszystkich lub kilku

komórek organizacyjnych urzędu, wystarczy bowiem taka reorganizacja, która dotyka

jednej z jego komórek organizacyjnych pod warunkiem, że następstwem tej reorgani-

zacji jest zmniejszenie stanu zatrudnienia, przy czym zmniejszenie zatrudnienia

może polegać również na zlikwidowaniu wyłącznie jednego „etatu”. Pogląd przeciwny

jest nieuprawniony w świetle wykładni literalnej powyższego przepisu. W przepisie

art. 10 ust.1 pkt 2 ustawy użyto słowa „reorganizacja”, a w rozumieniu tego słowa

mieści się każda zmiana struktury organizacyjnej określonej jednostki, choćby doty-

czyła tylko jednego wycinka jej działania i jednego z jej elementów konstrukcyjnych.

W odniesieniu zaś do zmniejszenia zatrudnienia, to występuje ono również wtedy,

6

kiedy stan zatrudnienia zmniejsza się o jedną osobę. Prezentując przeciwne stano-

wisko Sąd Okręgowy błędnie zinterpretował wywody Sądu Najwyższego zawarte w

uzasadnieniu wyroku przezeń przywołanego. Zdanie, iż „treść tego przepisu (art. 10

ust.1 pkt 2) wskazuje więc jednoznacznie, że zmniejszenie stanu zatrudnienia sta-

nowiące przesłankę umożliwiającą wypowiedzenie należy odnosić do całego reorga-

nizowanego urzędu, a nie do jego poszczególnych jednostek organizacyjnych” nale-

ży odczytać w kontekście zanegowanej przez Sąd Najwyższy argumentacji przed-

stawionej przez Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku w sprawie I PKN 581/00, a

mianowicie Sąd Okręgowy stwierdził, że „jedną z przesłanek wymienionych w art. 10

ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych, to jest zmniejszenie stanu za-

trudnienia w reorganizowanym urzędzie gminy, należy odnieść tylko do wydziału, w

którym poprzednio był zatrudniony powód.” Generalnie zaś stwierdzić należy, że

znaczenie przepisu art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy odczytywać należy zgodnie z jego ce-

lem, co w przedmiotowej sprawie oznacza badanie, czy mimo zmian organizacyjnych

istniała możliwość zatrudniania powoda na dotychczasowym stanowisku. Na tak po-

stawione pytanie odpowiedź jest negatywna, gdyż z dwóch stanowisk kierowniczych,

jedno uległo likwidacji, a stanowisko kierownicze w nowo powstałym wydziale powie-

rzono innej osobie - byłemu kierownikowi drugiego zlikwidowanego wydziału. Poru-

szanie się w obrębie wyłącznie tych dwóch stanowisk kierowniczych przy badaniu

zmniejszenia zatrudnienia jest uzasadnione i zgodne z wykładnią celowościową po-

wyższego przepisu, gdyż nawet zwiększenie stanu zatrudnienia w innej grupie zawo-

dowej, przykładowo: księgowych, portierów nie uzasadniałoby zatrudniania powoda

na stanowisku, którego już nie ma. Likwidacja określonego stanowiska pracy, nawet

przy wzroście liczby etatów w innej grupie zawodowej, będzie zawsze stanowiła

zmniejszenie zatrudnienia uzasadniające wypowiedzenie umowy o pracę, a zatem

porównania stanu zatrudnienia należy dokonywać w tych samych grupach zawodo-

wych. Na koniec stwierdzić należy, że teza o tym, że zmniejszenie stanu zatrudnienia

stanowiące przesłankę umożliwiającą wypowiedzenie należy odnosić do całego

reorganizowanego urzędu, a nie do jego poszczególnych jednostek organizacyjnych

jest prawdziwa w takim znaczeniu, iż przesłankę tę należy badać w stosunku do ca-

łego urzędu ale i w określonych grupach zawodowych. W odniesieniu więc do sta-

nowisk kierowników wydziałów w całym urzędzie nastąpiło zmniejszenie zatrudnienia

o jeden etat i stanowiło to podstawę rozwiązania stosunku pracy z powodem.

7

Uzasadniony jest także drugi z zarzutów naruszenia prawa materialnego - art.

5 k.c. w związku z art. 300 w związku z art. 42 k.p., z tym również zastrzeżeniem, iż

skarżący powołał błędną podstawę, ponieważ przepisy Kodeksu pracy zawierają

własne odniesienie do zasad współżycia społecznego w art. 8 k.p. Skarżący, formu-

łując ten zarzut, wyszedł z trafnego założenia, że w świetle przepisów ustawy o pra-

cownikach samorządowych nie ma możliwości dokonania wypowiedzenia zmieniają-

cego pracownikowi mianowanemu, bo nie przewidują one takiej instytucji. Sąd Naj-

wyższy zważył, iż istotnie w przepisach tej ustawy nie ma unormowania dotyczącego

możliwości wypowiedzenia zmieniającego i jednocześnie nie ma możliwości zasto-

sowania - poprzez przepis odsyłający - przepisu art. 42 k.p. Zgodnie z art. 31 ust. 1

ustawy o pracownikach samorządowych w kwestiach nieuregulowanych w tej usta-

wie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu pracy. Rozdział, w którym zamiesz-

czono przepisy dotyczące stosunku pracy na podstawie mianowania w ustawie o

pracownikach samorządowych nosi tytuł: „Nawiązanie, zmiana i rozwiązanie sto-

sunku pracy”, a więc wynika z niego, iż reguluje on także modyfikacje takiego stosun-

ku pracy. Oznacza to, że unormowania zawarte w tym rozdziale w zakresie nawiąza-

nia, zmiany i rozwiązania stosunku pracy są unormowaniami zupełnymi - bez potrze-

by odwoływania się do przepisów Kodeksu pracy. Dodatkowo wskazać należy, iż nie

na wszystkich stanowiskach pracy w urzędzie miejskim stosunek pracy nawiązuje się

na podstawie mianowania a tylko na tych, które wymienione są w statucie (art. 2 pkt

2 ustawy). Zaproponowanie pracownikowi mianowanemu, którego stanowisko zo-

stało zlikwidowane, stanowiska pracy, na którym stosunek pracy nawiązuje się na

podstawie umowy o pracę, nie jest możliwe w oparciu o wypowiedzenie zmieniające.

Wypowiedzenie zmieniające ma zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy kontynuowany

jest ten sam stosunek pracy a zmieniają się jego warunki pracy i płacy. Na podstawie

wypowiedzenia zmieniającego - poprzez odesłanie do treści art. 31 ust. 1 ustawy o

pracownikach samorządowych - nie można również zaproponować samorządowemu

pracownikowi mianowanemu innego stanowiska na podstawie mianowania. Jest to

niemożliwe z uwagi na procedury związane z naborem na wolne stanowiska urzędni-

cze, określone w art. 2 pkt 2, od których nie ma odstępstw, a uregulowane przepi-

sami art. 3a - 3d ustawy. Dodatkowo wskazać należy, że takim samym procedurom

podlegają stanowiska wskazane w art. 2 pkt 4 ustawy - a zatem i te, na których za-

trudnianie odbywa się na podstawie umowę o pracę. W podsumowaniu powyższych

8

wywodów stwierdzić należy, iż pozwany nie naruszył zasad współżycia społecznego,

dokonując definitywnego wypowiedzenia stosunku pracy.

Na koniec Sąd Najwyższy stwierdza, że zarzut naruszenia art. 325 k.p.c. uza-

sadniony tym, że Sąd Okręgowy orzekał o stosunku pracy na podstawie mianowania,

tymczasem w sentencji wyroku użyto sformułowania sugerującego, że strony wiązała

umowa o pracę, dotyczy kwestii wyłącznie technicznej, tj. niezręcznej redakcji sen-

tencji wyroku, natomiast uchybienie to jest bez znaczenia dla wyniku sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39816

k.p.c. orzekł

jak w sentencji wyroku.

========================================