II PK 309/06

Sygn. akt II PK 309/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 maja 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z powództwa Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w

W. działającego na rzecz J.B.

przeciwko Politechnice […]

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 29 maja 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W.

z dnia 25 maja 2006 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Ogólnopolski Akademicki Związek Zawodowy w W. działający na rzecz J. B.

domagał się w pozwie wniesionym przeciwko Politechnice […] zasądzenia na jego

2

rzecz kwoty 14. 316, 30 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia 2 marca 2004 r. do

dnia zapłaty. Na rozprawie w dniu 18 stycznia 2005 r. powód ostatecznie wniósł o

zasądzenie dochodzonego wynagrodzenia za okres od marca do września 2001 r.

alternatywnie albo z powodu gotowości do świadczenia pracy albo za czas

pozostawania bez pracy na podstawie art. 47 k. p.

Wyrokiem z dnia 14 lipca 2005 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych zasądził od strony pozwanej na rzecz J. B. kwotę 10. 542 zł. brutto

oraz kwotę 2.101 zł. wraz z ustawowymi odsetkami (I), nadał wyrokowi rygor

natychmiastowej wykonalności do kwoty 1. 506 zł. (II) i umorzył postępowanie w

pozostałym zakresie (III).

Sąd Rejonowy ustalił, że uchwałą Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność

80” przy Politechnice […] z dnia 21 stycznia 1997 r. powierzono Jackowi B. funkcję

skarbnika Komisji Zakładowej. Jednocześnie z upoważnienia przewodniczącego

pełnił on, w jego zastępstwie, obowiązki przewodniczącego. Od września 2000 r. J.

B. wszedł w skład zarządu Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność 80” przy

Politechnice […], którego kadencja trwała od 2000 r. do 2004 r., przy czym J. B.

funkcję tę pełnił do dnia 30 grudnia 2002 r. – do dnia złożenia rezygnacji. J.k B. był

jednocześnie członkiem Zarządu Regionu, wchodził w skład Prezydium Zarządu

Regionu jako Zastępca Przewodniczącego oraz był delegatem na Zjazd Krajowy.

W trakcie sprawowania funkcji przewodniczącego Komisji Zakładowej były

odprowadzane składki.

W maju 2000 r. J. B. otrzymał od Rektora Politechniki […] pismo informujące

o wygaśnięciu stosunku pracy z powodu prawomocnego orzeczenia właściwej

komisji dyscyplinarnej o wykluczeniu z zawodu nauczyciela. W dniu 15 lutego 2001

r. J. B. złożył skargę w PIP […] na Rektora Politechniki […], wskazując na

uporczywe naruszanie jego praw pracowniczych i negowanie statusu pracownika.

Powoływał się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2001 r. którym

uchylone zostało orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej

Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 kwietnia 2000 r. o ukaraniu J. B. karą wydalenia z

zawodu nauczyciela. W okresie od marca do września 2001 r. J. B. interweniował u

Dziekana Wydziału […] celem ustalenia dlaczego nie jest traktowany jak

pracownik, zgłaszając jednocześnie gotowość świadczenia pracy. Przedłożone

3

przez niego w sekretariacie Wydziału zaświadczenie o czasowej niezdolności do

pracy w okresie od 23 – 25 maja 2005 r. zostało mu zwrócone ze wskazaniem, że

nie jest pracownikiem Wydziału. W spornym okresie miesięczne wynagrodzenie

pracowników zatrudnionych na stanowisku asystenta w kategorii odpowiadającej

stanowisku powoda wynosiło 1520 zł. brutto. Ostatnie wynagrodzenie J. B.

otrzymał w kwietniu 2000 r. a kolejne w momencie podjęcia pracy – we wrześniu

2002 r. Sąd I instancji ustalił, że w innej sprawie wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2002

r. Sąd Rejonowy przywrócił powoda J. B. do pracy u strony pozwanej Politechniki

na dotychczasowe stanowisko w oparciu o dotychczasowe warunki pracy i płacy.

Na podstawie tego wyroku, po jego uprawomocnieniu się w dniu 11 września 2002

r. J. B. został przywrócony do pracy.

Uchwałą z dnia 15 lutego 2002 r. został przyjęty statut Ogólnopolskiego

Akademickiego Związku Zawodowego, którego prezesem jest aktualnie J. B.

Wobec tego, że rozwiązanie umowy nastąpiło w czasie kiedy J. B. wchodził

w skład zarządu zakładowej organizacji związkowej, Sąd Rejonowy przyjął

zastosowanie art. 57 k. p., oraz art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych w związku z art. 97 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym.

Według Sądu Rejonowego J. B. podlegał szczególnej ochronie do dnia 30

grudnia 2003 r., tj. w okresie roku od wygaśnięcia mandatu związanego z

pełnieniem funkcji przewodniczącego Zakładowej Organizacji Związkowej oraz jako

osoba pełniąca funkcję z wyboru – przewodniczący Krajowego Zarządu OAZZ w

W.

Sąd Rejonowy nie uwzględnił zarzutów strony pozwanej, że J. B. funkcje

związkowe wykorzystywał wyłącznie dla ochrony własnych praw.

W tym zakresie Sąd Rejonowy przyjął, że zgodnie z § 6 pkt 2 statutu

Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w W. związek ten

realizuje swe cele m. in. przez wszczynanie i udział w postępowaniu

administracyjnym, sądowym lub innym na rzecz osób, których prawa lub wolności

zostały, w ocenie Związku, naruszone.

W apelacji od powyższego wyroku strona pozwana zarzuciła naruszenie

przepisów prawa materialnego przez błędną subsumcję art. 45 ust. 3 k. p. w

związku z art. 32 ustawy o związkach zawodowych i art. 8 k. p., art. 95 ust. 1 pkt 3

4

ustawy o szkolnictwie wyższym oraz art. 462 k. p. c. i art. 252

ustawy o związkach

zawodowych w związku z art. 5 k. c. i 8 k. p. a nadto nie wyjaśnienie wszystkich

okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy i art.

233 § 1 k. p. c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów na skutek

pominięcia zawnioskowanych przez stronę wniosków dowodowych zmierzających

do poddania ocenie sądu zarzutu instrumentalnego traktowania przez powoda

przynależności do związku zawodowego.

Wyrokiem z dnia 25 maja 2006 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych na podstawie art. 385 k. p. c. oddalił apelację pozwanej Politechniki.

Podzielając ustalenia faktyczne i podstawę prawną zaskarżonego wyroku

Sąd II instancji podkreślił, że konsekwencją wydania orzeczenia o przywróceniu do

pracy jest powstanie po stronie pracownika uprawnienia do domagania się

wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy, przypadający w czasie

toczącego się postępowania pod warunkiem podjęcia przez pracownika

zatrudnienia w wyniku przywrócenia do pracy bądź co najmniej zgłoszenia przez

niego gotowości niezwłocznego podjęcia pracy. Wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy stanowi swoisty rodzaj rekompensaty z tytułu wadliwego

rozwiązania umowy o pracę i spowodowanego w konsekwencji uszczerbku

majątkowego zaś jego wysokość jest uzależniona od długości okresu

wypowiedzenia i korzystania lub nie z prawa do szczególnej ochrony trwałości

stosunku pracy.

Z niebudzących wątpliwości ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika, że w

rozpoznawanej sprawie doszło do rozwiązania umowy o pracę z pracownikiem

podlegającym szczególnej ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy

przewidzianej w art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych

(Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.). J. B. uchwałą z dnia 21 stycznia 1997 r. Komisji

Zakładowej NSZZ „Solidarność 80: przy Politechnice […] objął funkcję skarbnika

Komisji Zakładowej, a następnie do dnia 30 grudnia 2002 r. pełnił funkcję

przewodniczącego zarządu Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność 80” przy

Politechnice. W takiej sytuacji przewidziany w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych okres ochrony stosunku pracy trwał do dnia 30 grudnia 2003 r.

Powyższa okoliczność wskazuje, że pracownikowi, w związku z pełnioną przez

5

niego funkcją, przysługuje wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy w

tym za objęty żądaniem pozwu okres od marca do września 2001 r.

W zakresie zarzutu dotyczącego naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Sąd drugiej

instancji podzielił pogląd wyrażony przez Sąd pierwszej instancji, że sposób

pełnienia funkcji przez członka organizacji związkowej nie podlega badaniu sądu, a

jest ona sprawowana przez jednostki wewnętrzne danej organizacji oraz członków

związku zawodowego.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Sądu Okręgowego

strona pozwana wniosła o jego uchylenie i oddalenie powództwa w całości,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania. Skarga kasacyjna ma dwie podstawy. W ramach

podstawy dotyczącej naruszenia przepisów prawa materialnego skarżąca

zarzuciła:

a) naruszenie art. 47 k. p. przez jego zastosowanie, a tym samym

przyjęcie, że wobec wygaśnięcia stosunku pracy powoda na skutek

zdarzenia, na które pozwany pracodawca nie miał wpływu,

pracodawca ma być zobowiązany do wypłaty wynagrodzenia za

cały czas pozostawania pracownika bez pracy;

b) naruszenie art. 26 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych w związku z art. 462 k. p. c. i § 6 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 listopada 2000 r. w sprawie

ustalenia organizacji społecznych uprawnionych do działania przed

sądami w imieniu i na rzecz obywateli przez dopuszczenie przez

Sąd pierwszej instancji w indywidualnej sprawie pracowniczej

udziału organizacji związkowej szczebla ogólnokrajowego

nieuprawnionego do występowania;

c) naruszenie art. 32 ust.1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych w związku z art. 47 i art. 57 § 2 w związku z art. 8 k.

p. przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że

powód w okolicznościach przedmiotowej sprawy podlegał

szczególnej ochronie stosunku pracy, a tym samym, że przysługuje

mu wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy.

6

W ramach podstawy naruszenia przepisów prawa procesowego zarzucono:

- naruszenie art. 227 k. p. c. przez pominięcie dowodów

wnioskowanych przez pozwaną i tym samym nie ustalenie faktów

mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia;

- naruszenie art. 316 k. p. c. i art. 217 k. p. c. w związku z art. 328 §

2 k. p. c. przez aprobowanie błędnych i niepełnych ustaleń

faktycznych Sądu I instancji i przez nadanie przymiotu

poprawności dokonanej ocenie tego sądu co do wiarygodności i

mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału dowodowego

oraz oddalenia wniosków dowodowych strony pozwanej

implikujące przyjęcie, że jakość i sposób prowadzonej przez J. B.

działalności związkowej nie podlega ocenie sądu a tym samym, że

bez względu na ten sposób, samo pełnienie funkcji, spełnia

stawiane jej ustawą wymogi, a więc zasługuje na ochronę w

ramach ochrony stosunku pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Żaden z zarzutów obu podstaw skargi kasacyjnej nie jest zasadny.

Wobec kwestionowania w skardze subsumcyjnej poprawności podstawy

prawnej wyroku należało w pierwszej kolejności rozpatrzyć zarzuty procesowe żeby

ocenić czy ustalone w sprawie okoliczności faktyczne (podstawa faktyczna

zaskarżonego wyroku) stanowią miarodajną i niepodlegającą dalszej weryfikacji

(por. art. 39813

§ 2 k.p.c.) podstawę subsumcji wskazanych w skardze przepisów

prawa materialnego.

Wynikające ze skargi kwestie procesowe odnoszą się – za wyjątkiem

zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. – do zakresu postępowania dowodowego

przeprowadzonego przed Sądem pierwszej instancji, że Sąd ten nie przeprowadził

dowodów mających na celu wyjaśnienie „charakteru” działalności związkowej J. B.

Zarzuty te są wadliwie skonstruowane i zostały wadliwie określone i z tego powodu

nie podlegają ocenie merytorycznej.

Zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów (art. 217, art. 227 i art.

7

316 k.p.c.) przez nieprzeprowadzenie dowodów, których skarga nie precyzuje,

odnoszą się wyłącznie do postępowania przed Sądem pierwszej instancji, który w

całości przeprowadził postępowanie dowodowe i rozstrzygnął o zgłoszonych

wnioskach dowodowych. Tymczasem skarga kasacyjna dotyczy wyroku Sądu

drugiej instancji, a jej podstawą w związku z tym nie mogą być procesowe

uchybienia postępowania pierwszoinstancyjnego. Sąd drugiej instancji może

pominąć wnioski dowodowe, jeżeli zachodzą określone warunki z art.381 k.p.c.

Skarżący nie zarzucił naruszenia tego przepisu co uniemożliwia kontrolę jego

zastosowania, gdyż Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną tylko w zakresie

jej podstaw (por.art. 39813

§ 1 k.p.c.). Z tego względu nie może być rozpatrzony

zarzut skargi błędnego – zdaniem skarżącego – zaaprobowania przez Sąd drugiej

instancji zakresu postępowania dowodowego. Ta „aprobata” polegała na

zastosowaniu przez Sąd drugiej instancji art. 385 k.p.c.; na podstawie tego

przepisu Sąd dokonał oceny podstaw apelacji i uznając je za bezzasadne apelację

oddalił. Ocena ta nie została poddana weryfikacji kasacyjnej skoro skarga

kasacyjna nie wskazuje na naruszenie art. 385 k.p.c.

Jeżeli chodzi o naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. to zarzut ten - jak to

przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – sprowadza się do „werbalnie

wyjątkowej oszczędności” wypowiedzi Sądu drugiej instancji co do zaniechania

sposobu realizacji powinności związkowych przez działacza związkowego jako nie

należący do domeny sądów. Tego rodzaju krytyka uzasadnienia zaskarżonego

wyroku dotyczy raczej stylu uzasadnienia a nie zawartości wymaganych ustawowo

elementów ( przedstawienia podstaw rozstrzygnięcia) i nie zawiera niczego co

mogłoby wskazywać na istnienie związku pomiędzy tym zakwestionowanym stylem

uzasadnienia wyroku a samym rozstrzygnięciem. Tym czasem stosownie do art.

3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. uchybienia procesowe stanowią podstawę skargi kasacyjnej

jeżeli mogły mieć wpływ na treść wyroku.

Pierwszy z zarzutów materialnoprawnej podstawy skargi kasacyjnej jest

oczywiście chybiony. Skarżący bowiem zarzucił bezpodstawne zastosowanie art.

47 kodeksu pracy, którego - jak to jasno wynika z uzasadnienia zaskarżonego

wyroku – Sąd drugiej instancji (podobnie jak Sąd pierwszej instancji) niezastosował,

co więcej nawet nie rozważał kwestii zastosowania tego przepisu jako

8

odpowiedniego do stanu faktycznego sprawy. Sądy uznały bowiem zgodnie z art.

97 § 2 ustawy o szkolnictwie wyższym iż w zakresie dochodzonych w sprawie

roszczeń mianowanego nauczyciela akademickiego z tytułu stwierdzenia

wygaśnięcia stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy działu drugiego,

rozdziału II oddziału 6 Kodeksu pracy, w tym art. 57 k.p.

Bezzasadny jest drugi zarzut materialnoprawnej podstawy skargi, który

polega na zakwestionowaniu zdolności procesowej Ogólnopolskiego

Akademickiego Związku Zawodowego w W. do wszczęcia postępowania w

rozpatrywanej sprawie. Przyjęte przez skarżącego założenie jakoby taką zdolność

procesową o jakiej jest mowa w art. 462 k.p.c. miały wyłącznie struktury zakładowe

związków zawodowych nie ma podstaw prawnych. Takich podstaw na pewno nie

stwarzają wskazane w skardze przepisy art. 462 k.p.c. i § 6 wykonawczego do art.

462 k.p.c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 listopada 2000 r. w

sprawie określania organizacji społecznych uprawnionych do działania przed

sądem w imieniu lub na rzecz obywateli. W przepisach tych (por. konkretyzację z §

6 pkt 1 powołanego rozporządzenia) wymienione są związki zawodowe bez

jakiegokolwiek określenia ich struktury, jako uprawnione w myśl art. 462 k.p.c.

organizacje społeczne, które mogą wszcząć postępowanie w sprawie o roszczenia

pracowników ze stosunku pracy. Jeżeli zaś ustawodawca nie przypisuje

kompetencji związku zawodowego określonej jego jednostce organizacyjnej, to w

ramach samorządności, czyni to sam związek (por. uzasadnienie uchwały składu 7

sędziów SN z dnia 24 kwietnia 1996 r. I PZP 38/95 – OSNP 1996/23/353). Nie

może więc budzić wątpliwości w tym przedmiocie stanowisko zaskarżonego

wyroku, który – podzielając stanowisko wyroku pierwszej instancji – zdolność

procesową Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego ustalił na

podstawie przepisów wyżej wymienionych oraz na podstawie statutu tego Związku,

który w § 6 pkt 2 określa między innymi, że Związek ten realizuje swe cele przez

wszczynanie (udział) postępowania sądowego na rzecz osób, których prawa

wolności zostały w ocenie Związku naruszone. Oczywiście nie ma racji skarżący

powołując się na art. 26 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych. Przedmiotem tego

przepisu nie jest bowiem określenie uprawnienia zakładowej organizacji

związkowej, jak chciałby skarżący na zasadzie wyłączności – do wszczęcia

9

postępowania w sprawach o roszczenia pracowników ze stosunku pracy. Zgodnie z

niebudzącym wątpliwości brzmieniem ostatnio powołanego przepisu wymienia on

jeden z elementów zakresu działania zakładowej organizacji związkowej:

„zajmowanie stanowiska w indywidualnych sprawach pracowniczych w zakresie

unormowanym w przepisach prawa pracy”.

Trzeci z zarzutów rozpatrywanej podstawy skargi kasacyjnej odwołuje się do

dwóch form naruszenia przepisów prawa materialnego (por. art. 3983

pkt 1 k.p.c.) –

do błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania wskazanych przepisów. W

uzasadnieniu tego zarzutu nie wskazano na czym miałaby polegać błędna

wykładnia, co uniemożliwia rozważenie takiego problemu. Jeżeli zaś chodzi o

zastosowanie (subsumcję) to – wbrew zarzutowi skargi – ustalony stan faktyczny

jest odpowiedni dla zastosowanych przepisów prawa materialnego. W

szczególności – jak to wyjaśnia Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu swego wyroku

– na podstawie art. 96 ust 2 ustawy o szkolnictwie wyższym podlegał zastosowaniu

art. 57 § 2 k.p. a w konsekwencji przysługiwało powodowi, podlegającemu

szczególnej ochronie z racji pełnienia funkcji przewodniczącego zarządu

Zakładowej Komisji Związkowej, wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy

na skutek pozbawionego podstawy, stwierdzenia wygaśnięcia stosunku pracy. W

podstawie faktycznej wyroku nie ma okoliczności, które wskazywałyby na

bezpodstawne niezastosowanie przez Sąd w zaskarżonym wyroku art. 8 k.p.

Należy zauważyć, że nie są przekonywujące twierdzenia skarżącego, które

przedstawia on jako fakty przemawiające na rzecz zastosowania art. 8 k.p. Przy

rozważeniu materialnoprawnych kwestii wynikających ze skargi Sąd Najwyższy

związany jest ustaleniami faktycznymi zaskarżonego wyroku (por. art. 39813

§ 2

k.p.c.), którym nie może być przeciwstawione twierdzenie faktyczne strony.

Niezależnie od tego warto zwrócić uwagę na to, że z faktów, które podaje skarżący

nie wynika ażeby wyłącznym powodem działalności związkowej J. B. było

uzyskanie przez niego szczególnej ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy.

Skarżący zdaje się nie odróżniać zasad tej ochrony od działalności związkowej

polegającej na ochronie praw pracowników, także własnych i innych działaczy

związkowych. Prowadzenie tej ostatniej działalności i to – jak podniósł skarżący –

niekiedy skutecznej, jest zgodne z celami związku zawodowego i nie stwarza –

10

wbrew skarżącemu – podstawy do formułowania zarzutu nadużycia prawa.

Z powyższych przyczyn wobec bezzasadnych podstaw skargi kasacyjnej

Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z art. 39814

k.p.c.

(eb)