III SK 7/07

Wyrok z dnia 5 czerwca 2007 r.

III SK 7/07

Przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (jedno-

lity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1504 ze zm.), w wersji obowiązującej do 3

maja 2005 r., nie przewidywały zasady obowiązywania taryfy dla energii elek-

trycznej do momentu zakończenia postępowania z odwołania od decyzji Pre-

zesa Urzędu Regulacji Energetyki; dlatego postępowanie sądowe z odwołania

od takiej decyzji jest zbędne po jej wygaśnięciu wskutek upływu okresu, na jaki

taryfa została ustalona.

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Jolanta

Strusińska-Żukowska, Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 czerwca

2007 r. sprawie z odwołania „E.” SA w K. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Energetyki o zmianę taryfy, na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Okręgo-

wego w Warszawie-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 lipca 2005

r. [...] i umorzył postępowanie.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Energetyczny T. SA w T. (obecnie E. SA), zwany dalej powodem,

wniósł 17 lipca 2001 o zatwierdzenie zmiany taryfy dla energii elektrycznej ze

względu na wzrost - w stosunku do założeń przyjętych dla taryfy zatwierdzonej 20

czerwca 2001 r. - kosztów zakupu energii wskutek zatwierdzenia przez Prezesa

Urzędu Regulacji Energetyki, zwanego dalej pozwanym, nowej taryfy dla Polskich

Sieci Energetycznych SA w Warszawie, zwanych dalej PSE (dostawcy w zakresie

energii elektrycznej i usług przesyłowych dla powoda) w dniu 6 lipca 2001 r. Pozwa-

ny decyzją z 31 sierpnia 2001 r. odmówił zatwierdzenia zmiany taryfy dla energii

2

elektrycznej zatwierdzonej decyzją z dnia 20 czerwca 2001 r. Powód wniósł odwoła-

nie od decyzji pozwanego z dnia 31 sierpnia 2001 r.

Sąd Okręgowy-Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie wyro-

kiem z 2 października 2002 r. oddalił odwołanie, uznając, że nie zostały spełnione

przesłanki art. 155 k.p.a.

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 4 marca 2004 r., III SK 7/04, uchylił zaskar-

żony kasacją powoda wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 21 lipca 2005 r.

zmienił decyzję pozwanego w całości w ten sposób, że zatwierdził zmianę taryfy dla

energii elektrycznej obejmującą określone w sentencji ceny za energię elektryczną i

stawki opłat za usługi przesyłowe. Sąd uznał między innymi, że zostały spełnione

przesłanki zastosowania art. 155 k.p.a. Stwierdził, iż w świetle art. 45 Prawa energe-

tycznego niedopuszczalne jest ustalenie taryfy dla energii elektrycznej na poziomie

poniżej uzasadnionych kosztów, zaś zmiana taryfy dla operatora systemu i stawek za

przesył energii mieści się w zakresie pojęcia kosztów uzasadnionych, które powinny

znaleźć pokrycie w zatwierdzonej taryfie. Sąd stwierdził, że skutkiem działań pozwa-

nego było przerzucenie konsekwencji wzrostu cen hurtowych (cen i opłat PSE) wy-

łącznie na spółkę dystrybucyjną, czyli powoda, co przyczyniło się istotnie do powięk-

szenia straty w działalności operacyjnej dystrybutora energii. Sąd zwrócił również

uwagę, iż przez fakt zatwierdzenia taryfy PSE, pozwany uznał koszt tej podwyżki za

uzasadniony. Koszt taki powinien zostać przeniesiony w całości do kosztów działal-

ności dystrybutora energii działającego na niższym poziomie obrotu. Powód jest cał-

kowicie uzależniony od PSE w zakresie usług przesyłowych i zakupu energii elek-

trycznej.

Pozwany zaskarżył powyższy wyrok apelacją i wniósł o jego uchylenie w cało-

ści i umorzenie postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 316

§ 1 w związku z art. 233 § 1 k.p.c., poprzez wydanie wyroku niewykonalnego, naru-

szenie art. 47 ust. 4 w związku z art. 3 pkt. 17 Prawa energetycznego, poprzez ich

wadliwe zastosowanie polegające na reaktywowaniu taryfy, która wygasła z dniem 1

lipca 2002 r., naruszenie § 6 ust. 1 rozporządzenia taryfowego

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2006 r. zmienił za-

skarżony wyrok w ten sposób, że uchylił decyzję pozwanego. W uzasadnieniu wska-

zano, iż apelacja pozwanego zasługuje na uwzględnienie, ponieważ wprowadzenie i

zatwierdzenie zmian do taryfy zatwierdzonej decyzją z 20 czerwca 2001 r. po upływie

3

terminu obowiązywania taryfy, jest bezprzedmiotowe. Dlatego zdaniem tego Sądu

nie można było rozstrzygać sprawy co do istoty i należało stwierdzić bezprzedmioto-

wość postępowania administracyjnego.

W skardze kasacyjnej powoda podniesiono zarzut naruszenia przepisów

prawa procesowego, tj. art. 479 53

§ 2 k.p.c., przez przyjęcie, że nie może być zmie-

niona decyzja pozwanego po zakończeniu roku taryfowego, którego dotyczyła; art.

328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c., poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej

wyroku; art. 386 § 1 k.p.c., przez jego zastosowanie, mimo iż apelacja pozwanego

była nieuzasadniona; art. 385 k.p.c., przez jego niezastosowanie, mimo iż apelacja

była bezzasadna oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 47 ust. 4 Prawa ener-

getycznego, przez przyjęcie, że zmieniona wyrokiem Sądu taryfa dla energii elek-

trycznej musi wejść w życie, a tym samym niedopuszczalne jest zatwierdzenie taryfy

na rok taryfowy, który zakończył się; art. 45 ust. 1 Prawa energetycznego, przez jego

niezastosowanie. Wskazując na powyższe podstawy wniósł o uchylenie zaskarżone-

go wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i jego zmianę poprzez oddalenie apelacji

pozwanego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że decyzją pozwanego z dnia 20

czerwca 2001 r. zatwierdzono taryfę dla powodowego przedsiębiorstwa energetycz-

nego na okres do 30 czerwca 2002 r. Zgodnie z obowiązującym wówczas § 6 ust. 1

rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie szczegóło-

wych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie energią

elektryczną (Dz.U. z 2001 r. Nr 1 poz. 7) „taryfę ustala się na okres 12 miesięcy ka-

lendarzowych, z zastrzeżeniem ust. 2, zwany dalej „rokiem obowiązywania taryfy”,

który rozpoczyna się od dnia 1 lipca każdego roku.” Stosownie zaś z ust. 2 tego

przepisu „w przypadku nieprzewidzianej, istotnej zmiany warunków prowadzenia

przez przedsiębiorstwo energetyczne działalności gospodarczej lub podjęcia przez

przedsiębiorstwo nowego rodzaju działalności gospodarczej, taryfa może być ustalo-

na na inny okres niż określony w ust. 1, nie dłuższy niż 24 miesiące.” Z przepisu tego

wynika, że po pierwsze - decyzja o zatwierdzeniu taryfy dla przedsiębiorstwa ener-

getycznego jest decyzją administracyjną „okresową”, która wygasa z ostatnim dniem

4

okresu, na jaki została zatwierdzona taryfa, po drugie - taryfa może być ustalona na

inny okres niż 12 miesięcy, nie dłuższy wszakże niż 24 miesiące, gdy wystąpią oko-

liczności określone w § 6 ust. 2 rozporządzenia. Jednakże w obu wypadkach decyzja

o zatwierdzeniu taryfy wskazuje okres obowiązywania taryfy, który zarazem jest

okresem obowiązywania decyzji administracyjnej zatwierdzającej taryfę.

Przepisy Prawa energetycznego i wydane na jego podstawie przepisy wyko-

nawcze nie przewidywały możliwości zmiany taryfy zatwierdzonej decyzją Prezesa

Urzędu Regulacji Energetyki. Jednakże biorąc pod rozwagę przepis art. 30 ust. 1

Prawa energetycznego, zgodnie z którym do postępowania Przed Prezesem URE

stosuje się, z zastrzeżeniem ust. 2-4, przepisy Kodeksu postępowania administracyj-

nego, należy przyjąć, że zmiana decyzji zatwierdzającej taryfę może nastąpić na

podstawie art. 155 k.p.a. Sąd Najwyższy w niepublikowanym wyroku z dnia 26 lutego

2004 r., III SK 5/04, stanął na stanowisku, że wniosek przedsiębiorstwa energetycz-

nego o zmianę (w trybie art. 155 k.p.a.) decyzji Prezesa URE w sprawie zatwierdza-

nia na dany rok taryfy dla energii elektrycznej nie mógł być załatwiony pozytywnie,

gdyż zmiana taka stanowiłaby naruszenie obowiązującej na gruncie prawa energe-

tycznego zasady rocznego obowiązywania taryfy, bowiem nie zostały spełnione

przesłanki prawne uzasadniające odstąpienie od tej zasady. W innych orzeczeniach

Sądu Najwyższego eksponuje się zasadę „okresowości” (uzasadnienie uchwały

składu siedmiu sędziów z 15 czerwca 2004 r., III SZP 2/04, OSNP 2005 nr 9, poz.

132; wyrok z dnia 4 marca 2004 r., III SK 7/04), co łącznie wskazuje na prawidłowość

wyżej przedstawionej wykładni, zgodnie z którą decyzje o zatwierdzeniu taryfy mają

charakter decyzji terminowych (okresowych) nie tylko dlatego, że zatwierdzone taryfy

obowiązują w okresie wskazanym w decyzji, ale także dlatego, że same decyzje

obowiązują do upływu tego okresu.

W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2004 r., III

SZP 2/04, trafnie wskazano, że weryfikacja stawek taryfowych nie sprzeciwia się

istocie okresowego charakteru tych stawek, co można zilustrować następującymi

przykładami: a) zmienione ceny i opłaty będą obowiązywały w całym ustalonym po-

przednio okresie (nowe stawki - stary okres); b) zmiana taryfy obejmuje tylko wyzna-

czony poprzednio okres i polega na jego skróceniu na zasadach i w granicach okre-

ślonych w § 6 ust. 2 rozporządzenia taryfowego, c) zmianie ulegają ceny i opłaty od

pewnego terminu (np. od dnia złożenia uzasadnionego wniosku o zmianę taryfy) bez

naruszenia ustalonego poprzednio „roku obowiązywania taryfy”, d) zmianie ulega

5

wysokość ceny taryfowej z równoczesną modyfikacją okresu jej obowiązywania w

granicach § 6 ust. 2 rozporządzenia taryfowego. W nawiązaniu do zasady okresowo-

ści (rocznego obowiązywania) taryfy należy wskazać, że z istoty i funkcji taryfy wyni-

ka, że jej zmiana może być skutecznie dokonana tylko w okresie jej obowiązywania,

bowiem po upływie tego okresu decyzja wygasa.

Obecnie odstępstwo od tej zasady przewiduje obowiązujący od 3 maja 2005 r.

przepis art. 47 ust. 2c pkt. 2 Prawa energetycznego, zgodnie z którym dotychczaso-

wa taryfa - a tym samym zatwierdzająca ją decyzja - obowiązuje do momentu za-

twierdzenia nowej taryfy lub zakończenia postępowania sądowego z odwołania od

decyzji Prezesa URE o zatwierdzeniu nowej taryfy („w przypadku upływu okresu, na

jaki została ustalona taryfa, do dnia wejścia w życie nowej taryfy stosuje się taryfę

dotychczasową, jeżeli toczy się postępowanie odwoławcze od decyzji Prezesa

URE”). Przepis ten nie może stanowić bezpośrednio podstawy rozstrzygnięcia niniej-

szej sprawy, ale dostarcza istotnej wskazówki interpretacyjnej w przedmiocie zarzu-

tów naruszenia prawa podniesionych w skardze kasacyjnej. Wynika z niego, iż w

przypadku wniesienia odwołania od decyzji Prezesa URE, do dnia ostatecznego za-

kończenia postępowania stosuje się taryfę dotychczasową. Nowa taryfa, uwzględ-

niająca stawki za energię elektryczną w wysokości ustalonej wyrokiem sądu, wchodzi

zatem w życie dopiero po upływie terminu określonego w art. 47 ust. 4 Prawa ener-

getycznego, przy czym publikacja taryfy możliwa jest dopiero po uprawomocnieniu

się orzeczenia. Z powyższego wynika, iż w świetle aktualnie obowiązującego stanu

prawnego dopuszczalne jest dokonywanie przez sądy powszechne zmian w treści

decyzji o zatwierdzeniu nowej taryfy (lub decyzji o odmowie zmiany dotychczasowej

taryfy), ponieważ taryfa taka obowiązuje do momentu prawomocnego zakończenia

postępowania sądowego.

W dacie wniesienia przez powoda odwołania od decyzji Prezesa URE nie

obowiązywał jeszcze przepis art. 47 ust. 2c pkt. 2 Prawa energetycznego, a przepis

art. 47 ust. 1 tego Prawa stanowił jedynie o obowiązku zatwierdzenia taryfy przez

Prezesa URE. W obowiązującym ówcześnie stanie prawnym nie było przepisu, który

mógłby stanowić podstawę prawną obowiązywania taryfy do momentu zakończenia

postępowania z odwołania od decyzji Prezesa URE. W konsekwencji, decyzja z 20

czerwca 2001 r. o zatwierdzeniu taryfy wygasła w dniu 30 czerwca 2002 r. Po tej da-

cie odwołanie od decyzji Prezesa URE oddalającej wniosek o zmianę decyzji z 20

6

czerwca 2001 r. nie mogło zostać merytorycznie rozpoznane, ponieważ w obrocie

prawnym nie funkcjonowała już decyzja, której zmiany domagał się powód.

W niniejszej sprawie postępowanie sądowe zostało wszczęte wniesieniem

odwołania od decyzji Prezesa URE z 31 sierpnia 2001 r. odmawiającej zmiany taryfy

zatwierdzonej decyzją z 20 czerwca 2001 r. (oddalającej wniosek o zatwierdzenie

nowej taryfy). Odwołanie to zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego - Sądu

Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 2 października 2002 r., a więc po dacie

wygaśnięcia decyzji, o której zmianę wnosił powód. O umorzenie postępowania Pre-

zes URE wniósł jednak dopiero w apelacji od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu

Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia z dnia 21 lipca 2005 r., którym zmienio-

no zaskarżoną decyzję z dnia 31 sierpnia 2001 r. w ten sposób, że zatwierdzono

zmianę taryfy dla energii elektrycznej zatwierdzonej prawomocną decyzją z dnia 20

czerwca 2001 r.

Stosownie do art. 39819

k.p.c., jeżeli istniała podstawa do umorzenia postępo-

wania, Sąd Najwyższy uchyla wydane w sprawie wyroki oraz umarza postępowanie.

Przepis art. 355 k.p.c. przewiduje umorzenie postępowania, jeżeli wydanie wyroku

„stało się zbędne lub niedopuszczalne”. W niniejszej sprawie wydanie wyroku stało

się „zbędne”, ponieważ wygasła decyzja Prezesa URE, która miałaby zostać zmie-

niona orzeczeniem sądowym.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================