II BU 26/06

Sygn. akt II BU 26/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku J. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o świadczenie rehabilitacyjne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 czerwca 2007 r.,

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu

Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych […]

z dnia 24 stycznia 2005 r.,

oddala skargę

Uzasadnienie

Wnioskodawca J. P. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

2

Społecznych z dnia 24 stycznia 2005 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego z

dnia 6 października 2004 r. i oddalającego odwołanie ubezpieczonego od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 czerwca 2004 r.

Skarga została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego, tj. art.

138 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych poprzez uznanie, że przyznane skarżącemu

świadczenie rehabilitacyjne stało się świadczeniem nienależnym, art. 84 ust. 1 i 2

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

poprzez uznanie skarżącego za osobę, która pobrała nienależne świadczenie

pieniężne z ubezpieczeń społecznych oraz art. 18 ust. 4 w związku z art. 66 ust. 2

ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa poprzez uznanie, że świadczenie

rehabilitacyjne przyznane zostało skarżącemu bez podstawy prawnej, bądź prawo

do niego ustało. Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, które

mogło mieć wpływ na wynik sprawy, polegające na nieuwzględnieniu przez Sąd

okoliczności, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie kwestionował zasadności

przyznania mu świadczenia rehabilitacyjnego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne

z prawem, ponieważ Sąd drugiej instancji uznał wnioskodawcę za osobę

pobierającą nienależne świadczenie całkowicie bezpodstawnie, skoro nie ziścił się

żaden z warunków określonych w art. 84 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych. Nie zachodziły także przesłanki z art. 18 ust. 4 oraz art. 66 ust. 2

ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby

i macierzyństwa, jak również wynikające z art. 138 ust. 2 ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem skarżącego, Sąd

Okręgowy w Ś. w sprawie VII U …/04 popełnił błąd, przyznając mu prawo do renty

z tytułu niezdolności do pracy od 25 listopada 2003 r., zamiast od dnia

następującego po zakończeniu pobierania świadczenia rehabilitacyjnego. Skoro

jednak konstytutywny wyrok przesądził o dacie wypłaty renty, to pomimo

równoczesnego pobierania przez skarżącego dwóch wyłączających się świadczeń

z ubezpieczeń społecznych, nie ma podstaw do uznania, iż świadczenie

rehabilitacyjne było nienależne. Skarżący podniósł, że niezgodny z prawem wyrok

3

Sądu Okręgowego wyrządził mu szkodę w postaci konieczności zwrotu pobranego

wcześniej świadczenia rehabilitacyjnego w kwocie 5055, 60 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stan faktyczny uwzględniony przez Sąd drugiej instancji był jednoznaczny.

Wnioskodawca J. P. wystąpił w dniu 27 października 2003 r. do Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy.

Decyzją z dnia 19 grudnia 2003 r. organ rentowy odmówił prawa do renty,

przyznając ubezpieczonemu świadczenie rehabilitacyjne na okres od 25 listopada

2003 r. do 23 marca 2004 r. Od decyzji odmawiającej prawa do renty

wnioskodawca odwołał się do Sądu Okręgowego, który wyrokiem z dnia 20

kwietnia 2004 r. w sprawie U …/04 przyznał ubezpieczonemu prawo do renty z

tytułu częściowej niezdolności do pracy na okres od 25 listopada 2003 r. do 27

października 2005 r. Do dnia 24 listopada 2003 r. wnioskodawca pobierał zasiłek

chorobowy. W okresie od 25 listopada 2003 r. do 23 marca 2004 r.

ubezpieczonemu wypłacono świadczenie rehabilitacyjne w łącznej kwocie 5055, 60

zł. Decyzją z dnia 23 czerwca 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że

świadczenie rehabilitacyjne wypłacone J. P. było świadczeniem pobranym

nienależnie i zobowiązał ubezpieczonego do zwrotu wypłaconej z tego tytułu kwoty

5055, 60 zł. Sąd Rejonowy wyrokiem z 6 października 2004 r. uwzględnił odwołanie

wnioskodawcy od tej decyzji, uznając że wypłacone świadczenie rehabilitacyjne nie

było pobrane nienależnie, bowiem nie zostały spełnione przesłanki z art. 84 ust. 1 i

ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odmowa zastosowania przez Sąd pierwszej instancji powyżej wskazanych

przepisów i ich zastosowanie przez Sąd drugiej instancji wynikały z odmiennej

oceny okoliczności ubiegania się przez wnioskodawcę o rentę z tytułu niezdolności

do pracy również na ten okres, przez który wypłacano mu świadczenie

rehabilitacyjne, przyznane przez organ rentowy w związku z negatywnym

załatwieniem wniosku o rentę przy jednoczesnym uznaniu, że ubezpieczony spełnił

warunki uprawniające do świadczenia rehabilitacyjnego. Sąd pierwszej instancji

przyjął w szczególności, że skutkiem wypłacania świadczenia rehabilitacyjnego,

nawet wówczas, gdy ubezpieczony w tym okresie spełnia faktycznie przesłanki

uprawniające go do renty z tytułu niezdolności do pracy, jest powstanie prawa do

4

renty dopiero z dniem zaprzestania pobierania świadczenia rehabilitacyjnego. Tym

samym, przyznanie prawomocnym wyrokiem Sądu prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy również na okres wcześniejszy nie może spowodować

uznania pobieranego w tym samym czasie świadczenia rehabilitacyjnego za

nienależne, bowiem nie ma możliwości stwierdzenia, że wypłacone zostało mimo

zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia albo

wstrzymania jego wypłaty, co jest jednym z elementów definicji nienależnie

pobranego świadczenia w myśl art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2007r., Nr 11,

poz. 74 ze zm.).

Sąd Okręgowy, nie negując tego, że zgodnie z art. 100 ust. 2 ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.), prawo do renty z tytułu

niezdolności do pracy powstaje z dniem zaprzestania pobierania świadczenia

rehabilitacyjnego, wyraził jednak zapatrywanie, że ubieganie się przez

ubezpieczonego o rentę z tytułu niezdolności do pracy również w okresie, na który

przyznano mu świadczenie rehabilitacyjne, oznacza faktycznie kwestionowanie

przez samego wnioskodawcę prawa do takiego świadczenia, skoro przesłanek

uprawniających do renty i świadczenia rehabilitacyjnego nie można spełniać

równocześnie. Tym samym uwzględnienie wyrokiem Sądu odwołania od decyzji

poprzez przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy również w okresie, przez

który wnioskodawca pobierał świadczenie rehabilitacyjne, jest równoznaczne ze

stwierdzeniem braku prawa do świadczenia rehabilitacyjnego, co przy

jednoczesnym pouczeniu wnioskodawcy o tym, że osobie uprawnionej do renty z

tytułu niezdolności do pracy nie przysługuje uprawnienie do świadczenia

rehabilitacyjnego, wypełnia definicję świadczenia pobranego nienależnie w

rozumieniu art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Biorąc pod uwagę powyższe, wskazać należy, że skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, usytuowana wśród

nadzwyczajnych środków zaskarżenia, mająca na celu uzyskanie odszkodowania z

tytułu niezgodnego z prawem działania władzy publicznej przez wydanie

orzeczenia, może odnieść zamierzony skutek tylko wówczas, gdy zarzucane w niej

5

naruszenie prawa ma charakter kwalifikowany, elementarny i nie może być

rozumiana jako środek prowadzący do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych

w odniesieniu do każdego wadliwego wyroku (por. wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, Dz. U. Nr 145, poz. 1638). Gdy

się zważy, że przy wydawaniu każdego orzeczenia sądowego dokonywana jest

wykładnia stosowanego prawa, z istoty swej otwarta na wielość możliwych

interpretacji, za niezgodne z prawem można uznać tylko orzeczenie oczywiście

sprzeczne z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo takie, które zostało

wydane w wyniku wykładni oczywiście błędnej lub wadliwego zastosowania prawa

widocznych bez głębszej analizy prawniczej. W związku z tym nie można stwierdzić

niezgodności z prawem orzeczenia opartego na przepisie prawa, którego treść

dopuszcza możliwość różnych interpretacji i gdy za każdą z nich przemawiają

uzasadnione argumenty (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia z 18 stycznia 2006

r., II BP 1/05, OSNP 2006 nr 23 –24, poz. 351, z dnia 13 grudnia 2005 r., II BP

3/05, OSNP 2006 nr 21 - 22, poz. 323, czy z dnia 9 marca 2006 r., II BP 6/05,

OSNP 2007 nr 3-4, poz.42).

Ocenie prawnej zaprezentowanej przez Sąd drugiej instancji trudno przypisać

oczywistą wadliwość, skoro na skutek wyroku uwzględniającego odwołanie

wnioskodawcy, tj. w zgodzie z jego żądaniem, ustalone zostało, że spełniał warunki

uzasadniające prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy na okres przypadający

po zakończeniu okresu zasiłkowego, co wykluczało jego uprawnienie do

świadczenia rehabilitacyjnego w tym samym okresie. Zgodnie z obowiązującymi

przepisami, osoba uprawniona do renty z tytułu niezdolności do pracy nie może

bowiem równocześnie spełniać warunków uzasadniających pobieranie świadczenia

rehabilitacyjnego. Tym samym niedopuszczalne jest uzyskiwanie tego rodzaju

świadczeń z ubezpieczenia społecznego w zbiegu, czyli równocześnie, a zatem w

razie zajścia takiej sytuacji, jedno z nich musi być uznane za wypłacone

ubezpieczonemu faktycznie bezpodstawnie. Sąd Okręgowy, inaczej niż Sąd

Rejonowy, przyjął, że takim świadczeniem w okresie od 25 listopada 2003 r. do 23

marca 2004 r. była nie renta z tytułu niezdolności do pracy, a świadczenie

rehabilitacyjne wypłacone wnioskodawcy, biorąc pod uwagę prawomocny wyrok

przesądzający o spełnieniu w tym okresie przez ubezpieczonego warunków

6

uprawniających go do renty. Takiej ocenie nie można postawić zarzutu oczywistej

wadliwości w powyżej wskazanym rozumieniu, a zastosowanie do rozstrzygnięcia

sprawy art. 84 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest jedynie

logiczną jej konsekwencją. Te same argumenty odnieść należy do postawionego

przez skarżącego zarzutu naruszenia art. 18 ust. 4 w związku z art. 66 ust. 2

ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz. U. z 2005 r., Nr

31, poz. 267 ze zm.), skoro rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji opierało się

właśnie na stwierdzeniu braku po stronie skarżącego prawa do świadczenia

rehabilitacyjnego. Przepis art. 138 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie stanowił zaś podstawy zaskarżonego

wyroku (nienależnym świadczeniem, według Sądu Okręgowego, nie była renta z

tytułu niezdolności do pracy, a świadczenie rehabilitacyjne), wobec czego nie mógł

być przez Sąd naruszony. Usprawiedliwionej podstawy skargi nie może też

stanowić zarzut naruszenia bliżej nieokreślonych przepisów postępowania, bo nie

został skonkretyzowany w sposób, który umożliwia zajęcie wobec niego

jakiekolwiek stanowiska.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c., orzekł jak

w sentencji.