II UK 223/06

Wyrok z dnia 15 czerwca 2007 r.

II UK 223/06

Możliwość uznania, że nie dochodzi do utraty prawa do zasiłku chorobo-

wego występuje tylko w razie podjęcia incydentalnej i wymuszonej okoliczno-

ściami aktywności zmierzającej do osiągnięcia zarobku w czasie pobierania

tego zasiłku.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Zbigniew

Myszka, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 czerwca

2007 r. sprawy z wniosku Lecha R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziałowi w B. o zasiłek chorobowy, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od

wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z

dnia 12 maja 2006 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 12 maja 2006 r. [...] Sąd Okręgowy w Bydgoszczy zmienił -

na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B. -

zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Byd-

goszczy z dnia 30 stycznia 2006 r. i oddalił odwołanie wnioskodawcy Lecha R., w

sprawie o zasiłek chorobowy, przyjmując że organ rentowy trafnie pozbawił wniosko-

dawcę prawa do zasiłku chorobowego za okres od 3 kwietnia 2003 r. do 17 kwietnia

2003 r., od 9 maja 2003 r. do 23 maja 2003 r., od 1 października 2003 r. do 3 listo-

pada 2003 r., od 16 listopada 2003 r. do 29 lutego 2004 r. oraz od 3 sierpnia 2004 r.

do 30 października 2004 r., nakazując zwrot kwoty 45.929,32 zł, wypłaconej tytułem

tego świadczenia w związku z zatrudnieniem w „R.-F." Sp. z o.o. w Ż. Sąd ten nie

podzielił ustaleń Sądu pierwszej instancji poczynionych na podstawie zebranego

materiału dowodowego i uznał, że wnioskodawca, prowadząc sprawy spółki wyko-

2

rzystywał zwolnienie od pracy niezgodnie z jego przeznaczeniem, wykonując pracę

zarobkową, co uzasadniało pozbawienie go prawa do świadczenia w oparciu o art.

17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpie-

czenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r.

Nr 31, poz. 267 ze zm.). Według ustaleń faktycznych wnioskodawca był zatrudniony

w spółce od 1 czerwca 2002 r. na czas nieokreślony jako prezes zarządu na podsta-

wie umowy o pracę. Wiceprezesem spółki była jego żona Ewa R. W okresie korzy-

stania ze zwolnień lekarskich, od 3 kwietnia 2003 r. do 17 kwietnia 2003 r., od 9 maja

2003 r. do 23 maja 2003 r., od 1 października 2003 r. do 3 listopada 2003 r., od 16

listopada 2003 r. do 29 lutego 2004 r. oraz od 3 sierpnia 2004 r. do 30 października

2004 r., podpisał łącznie 34 dokumenty, tj. faktury, listy przewozowe, dowody wpłaty i

wypłaty. Dokumenty podpisywał w domu lub w drodze do lekarza, wówczas gdy nie

było którejkolwiek z osób uprawnionych do ich podpisania. Do podpisywania faktur i

innych dokumentów była upoważniona Ewa R. i pracownicy A.K., J.C. i K.G., jednak-

że do podpisywania dokumentów bankowych uprawniony był tylko ubezpieczony i

jego żona jako wiceprezes spółki. Sąd Rejonowy ustalił, że w okresie od kwietnia do

maja 2003 r., od października 2003 r. do lutego 2004 r. i od sierpnia do października

2004 r. podpisanych zostało łącznie przez wszystkie upoważnione osoby około 500

dokumentów. W ocenie tego Sądu, materiał dowodowy zebrany w sprawie nie po-

zwalał podzielić stanowiska organu rentowego co do wykonywania przez ubezpie-

czonego pracy zarobkowej w okresie zwolnień lekarskich, albowiem stanowisko pre-

zesa zarządu jakie pełnił obejmuje szeroki zakres obowiązków pracowniczych, spro-

wadzających się do prowadzenia spraw spółki oraz reprezentowania jej na zewnątrz;

art. 201 § 1 k.s.h., zgodnie z którym zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje

spółkę, zajmując się tak zarządzaniem wewnętrznym jak i zewnętrznym, a więc po-

dejmowaniem określonych czynności w stosunkach z osobami trzecimi. W ocenie

Sądu pierwszej instancji z racji zatrudnienia ubezpieczonego na stanowisku prezesa

zarządu na podstawie umowy o pracę, podpisywanie faktur, listów przewozowych,

czy też innych dokumentów niewątpliwie stanowiło czynności wykonywane przez

ubezpieczonego jako prezesa zarządu również w okresach jego pracy dla spółki,

jednak w marginalnym zakresie w stosunku do pełnego zakresu jego obowiązków.

Sama czynność złożenia podpisu na dokumencie sporządzonym przez inną osobę,

zwłaszcza niewymagającym dłuższej analizy, nie może być traktowana jako praca w

rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r.. Sąd Rejonowy powołał się na

3

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2002 r., II UKN 710/00 (OSNP 2003 nr

20, poz. 498), zgodnie z którym podpisanie w trakcie zwolnienia lekarskiego doku-

mentów finansowych nie może być traktowane jako prowadzenie działalności gospo-

darczej, powodujące utratę prawa do zasiłku chorobowego. Rozpatrując apelację

organu rentowego Sąd Okręgowy wskazał, że z zeznań wnioskodawcy, złożonych w

trakcie postępowania kontrolnego prowadzonego przez organ rentowy wynika, że w

trakcie zwolnienia lekarskiego pozostawał on w dyspozycji firmy i było to powszech-

nie wiadome pracownikom spółki, a w razie potrzeby udawał się do firmy. Przeczy to

zeznaniom świadków, według których podpisy na fakturach i innych dokumentach

wnioskodawca składał w domu i że były to przypadki sporadyczne. W ocenie Sądu

Okręgowego w świetle powyższego nie można uznać, iż czynności wykonywane

przez wnioskodawcę w czasie zwolnienia lekarskiego nie mieściły się w pojęciu

„pracy zarobkowej" w rozumieniu art. 17 ustawy o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił na-

ruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25

czerwca 1999 r., poprzez przyjęcie, że „wykonywanie czynności formalnych j mają-

cych marginalne znaczenia dla prowadzenia spraw osoby prawnej - stanowi wyko-

nywanie pracy zarobkowej” i wniósł o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy

poprzez oddalenie apelacji ZUS, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w ca-

łości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji przy

uwzględnieniu kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu jako nieuzasadniona. Stosownie do art.

39813

§ 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej

(jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskar-

żonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postę-

powania - tak jak w rozpoznawanej sprawie - (bądź jeżeli taki zarzut okaże się nieza-

sadny). Okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy nie budzą wątpliwości w

świetle niezakwestionowanych ustaleń Sądu Okręgowego, sporna pozostaje jedynie

ich ocena w świetle przepisów prawa materialnego. W świetle ustaleń faktycznych,

wiążących Sąd Najwyższy z mocy art. 39813

§ 2 k.p.c., wnioskodawca w okresie

4

orzeczonej niezdolności do pracy nie powstrzymywał się od aktywności pracowni-

czej. Do tak ustalonego stanu faktycznego Sąd zastosował prawidłowo prawo mate-

rialne, dokonując wykładni art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zasiłek

chorobowy jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego rekompensującym

utratę zarobków na skutek choroby. Ryzyko ubezpieczeniowe objęte ubezpiecze-

niem z tytułu choroby odnosi się do niemożliwości uzyskiwania dochodów w razie

jego spełnienia. Zasiłek chorobowy przysługuje zatem tylko wówczas, gdy choroba

uniemożliwia uzyskiwanie dochodu z pracy. Zasadą jest, że wynagrodzenie przysłu-

guje za pracę wykonaną (art. 80 k. p.). Stąd też zasiłek nie przysługuje - najogólniej

mówiąc - za okresy wykonywania pracy, za nie bowiem przysługuje nie zasiłek lecz

wynagrodzenie. Taka reguła wynika z art. 17 ustawy o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, stanowiącego, że

ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarob-

kową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego

zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Nie

budzi wątpliwości, że prawo do tego świadczenia podlega utracie w przypadku wy-

stąpienia jednej z dwóch niezależnych przesłanek określonych w cytowanym przepi-

sie, a więc wykonywania pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do

pracy lub wykorzystywania zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego

zwolnienia - por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2005 r., I UK 370/04

(OSNP 2005 nr 21, poz. 342), w którym wskazano że „pracą zarobkową, której wy-

konywanie w okresie orzeczonej niezdolności do pracy powodującą utratę prawa do

zasiłku chorobowego (...) na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999

r. (...) jest każda aktywność ludzka zmierzająca do osiągnięcia zarobku, w tym poza-

rolnicza działalność gospodarcza, choćby nawet polegająca na czynnościach nieob-

ciążających w istotny sposób organizmu przedsiębiorcy i zarazem pracownika pozo-

stającego na zwolnieniu lekarskim”. W przywołanym w skardze kasacyjnej wyroku z

dnia 20 stycznia 2005 r., I UK 154/04 (OSNP 2005 nr 19, poz. 307), Sąd Najwyższy

uznał iż „ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego w przypadku wystąpienia

jednej z dwóch niezależnych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia

25 czerwca 1999 r., a więc wykonywania pracy zarobkowej w okresie orzeczonej nie-

zdolności do pracy lub wykorzystywania zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z

celem tego zwolnienia”. Taka interpretacja omawianej regulacji wypływa z konieczno-

5

ści ścisłego stosowania przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, w którym prze-

waża - z uwagi na bezwzględnie obowiązujący charakter norm prawnych - ścisłe uję-

cie uprawnień i obowiązków ubezpieczonych. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznają-

cym niniejszą sprawę podziela pogląd, że przesłanki powodujące utratę prawa do

świadczenia mają charakter niezależny, odrębny. Wystarczy więc, że w czasie orze-

czonej niezdolności do pracy ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową i nie jest nie-

zbędne, aby była ona niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego. O zakwalifikowaniu

wykonywania określonych czynności jako „pracy”, nie decyduje charakter stosunku

prawnego, na podstawie którego są one wykonywane, ale rodzaj tych czynności.

Chodzi bowiem nie tylko o wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy lub in-

nego stosunku zatrudnienia, ale wykonywanie różnych czynności na podstawie róż-

nych stosunków prawnych także o charakterze cywilnoprawnym, w tym prowadzenie

własnej działalności gospodarczej, samozatrudnienie (por. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 14 kwietnia 2000 r., II UKN 513/99, OSNAPiUS 2001 nr 20, poz. 627, z dnia

19 lipca 2001 r., II UKN 494/00, OSNP 2003 nr 9, poz. 234, wyroki Sądu Apelacyj-

nego w Warszawie z dnia 16 maja 1996 r., III AUr 388/96, Prawo Pracy 1997 nr 2, s.

43, i w Katowicach z dnia 20 stycznia 1999 r., III AUa 945/98, OSA 1999 nr 11-12,

poz. 58). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się także, że w pewnych

przypadkach wykonywanie niektórych ubocznych czynności związanych z prowa-

dzoną działalnością może nie być kwalifikowane jako wykonywanie pracy. Na przy-

kład wykonywanie „formalnoprawnych czynności do jakich jest zobowiązany ubez-

pieczony jako pracodawca” (wyrok z dnia 7 października 2003 r., II UK 76/03, OSNP

2004 nr 14, poz. 247), czy „podpisanie w trakcie zwolnienia lekarskiego dokumentów

finansowych” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2002 r., II UKN 710/00,

OSNP 2003 nr 20, poz. 498). Jednakże należy zaznaczyć, że chodzi tu o zachowa-

nia o charakterze incydentalnym. Tylko sporadyczna, wymuszona okolicznościami

aktywność może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku. W innych przypad-

kach za sporny okres nie należy się zasiłek lecz wynagrodzenie za pracę. W ustalo-

nych okolicznościach sprawy należało w związku z tym uznać, że wnioskodawca

wypełnił przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa i wobec

tego utracił prawa do zasiłku chorobowego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

6

========================================