I PK 16/07

Sygn. akt I PK 16/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Herbert Szurgacz (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. P.

przeciwko Instytutowi Medycyny Pracy

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 czerwca 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych [...]

z dnia 26 września 2006 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 26

września 2006 r. oddalił apelację pozwanego Instytutu Medycyny Pracy /.../ od

wyroku Sądu Rejonowego z dnia 6 czerwca 2006 r. w sprawie z powództwa A. P. o

wynagrodzenie, którym Sąd ten zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwoty po

313,23 zł miesięcznie tytułem wyrównania wynagrodzenia za okres od lutego 2002

r. do lutego 2005 r. wraz z ustawowymi odsetkami od pierwszego dnia każdego

następnego miesiąca do dnia zapłaty, umorzył postępowanie w zakresie w jakim

powódka cofnęła pozew wraz ze zrzeczeniem się roszczenia oraz nadał wyrokowi

rygor natychmiastowej wymagalności do kwoty 2.200 zł.

W sprawie tej ustalono, że powódka była zatrudniona u pozwanego na

podstawie umowy o pracę zawartej przed dniem 1 stycznia 2001 r. w Klinice […].

Od dnia 1 stycznia 2001 r. pozwany nie podwyższył powódce wynagrodzenia.

Jednomiesięczne wynagrodzenie powódki wynosiło 2.200 zł. Decyzją Ministra

Zdrowia i Opieki Społecznej Nr R-MZ/0211/1998 z dnia 3 grudnia 1998 r., wydaną

na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki

zdrowotnej (Dz. U. z 1991 r., Nr 91, poz. 408 ze zm., powoływanej dalej jako

ustawa o z.o.z.) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z

dnia 13 stycznia 1992 r. w sprawie rejestru zakładów opieki zdrowotnej (Dz. U. z

1992 r. Nr 9, poz. 37, powoływanego dalej jako rozporządzenie) wpisano Instytut

Medycyny Pracy jako publiczny zakład opieki zdrowotnej do rejestru zakładów

opieki zdrowotnej prowadzonego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej, który

jest dla pozwanego organem założycielskim. W zakresie gospodarki finansowej

wskazano, iż pozwany Instytut jest samodzielnym publicznym zakładem opieki

zdrowotnej. Pozwany został także wpisany do rejestru przedsiębiorców Krajowego

Rejestru Sądowego (KRS) jako jednostka badawczo-rozwojowa. Nie został

natomiast wpisany do rejestru zakładów opieki zdrowotnej KRS z uzasadnieniem,

że pozwany nie może mieć podwójnej osobowości prawnej, raz z mocy ustawy o

jednostkach badawczo-rozwojowych, a drugi raz z mocy wpisu do KRS jako zakład

opieki zdrowotnej.

3

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy stwierdził, że ze względu

na powołanie pozwanego Instytutu w oparciu o art. 12 ust. 4 ustawy o z.o.z. oraz

fakt, że jego organem założycielskim jest Minister Zdrowia i Opieki Społecznej, a

więc organ o którym mowa w art. 8 ust 1 pkt 1 tej ustawy, należało uznać, że

pozwany jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej w świetle art.

35 b ust 1 ustawy o z.o.z. Poglądowi temu nie przeczy zawarte w tym przepisie

zastrzeżenie dotyczące art. 35 d ustawy o z.o.z., zgodnie z którym publiczny zakład

opieki zdrowotnej utworzony w celu realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w

powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych (art. 1 ust. 2 ustawy o z.o.z.)

prowadzony jest w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art. 8 a ust.

2 ustawy o z.o.z., czyli według przepisów ustawy o z.o.z., ale z zachowaniem

przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych. Zdaniem Sądu Rejonowego,

istotne jest również to, że organ założycielski dokonujący wpisu do rejestru

publicznych zakładów opieki zdrowotnej określił, iż w zakresie gospodarki

finansowej pozwanego jako zakładu opieki zdrowotnej ma on być traktowany jak

samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej. Natomiast bez znaczenia jest

nieuzyskanie przez pozwanego wpisu do rejestru zakładów opieki zdrowotnej KRS,

mimo obowiązku wynikającego z art. 35 b ust. 3 ustawy o z.o.z., ponieważ pozwany

posiadał już osobowość prawną z tytułu wpisu do rejestru przedsiębiorców KRS

jako jednostka badawczo-rozwojowa. W konsekwencji pozwany, będąc

samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej, jest objęty dyspozycją art. 4

a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa

negocjacyjna), a tym samym zobowiązany był do podwyższenia powódce

wynagrodzenia za sporny okres na zasadach określonych w tym przepisie. Sąd

Rejonowy powołał się przy tym na podobny pogląd wyrażony przez Sąd Okręgowy

w sprawie /.../ dotyczącej roszczeń skierowanych przeciwko Instytutowi Centrum

Zdrowia Matki Polki.

Stanowisko Sądu pierwszej instancji w pełni podzielił Sąd Okręgowy,

podkreślając, iż w zakresie, w jakim realizowane są przez pozwany Instytut zadania

związane z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia, stosuje się do

4

niego przepisy ustawy o z.o.z., a w szczególności przepisy dotyczące zasad

gospodarki majątkowej i finansowej. O zastosowaniu przepisów tej ustawy

przekonuje także § 15 pkt 6 statutu Instytutu Medycyny Pracy, zgodnie z którym

„zasady prowadzenia i finansowania działalności diagnostyczno-leczniczej,

profilaktycznej oraz usługowej wykonywanej przez Instytut w zakresie opieki

zdrowotnej regulują przepisy dotyczące publicznych zakładów opieki zdrowotnej". Z

art. 35 d ustawy o z.o.z. wynika, że publiczny zakład opieki zdrowotnej utworzony w

celu prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z

udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia (art. 1 ust. 2 tej ustawy)

prowadzony jest w formie przewidzianej w przepisach ustawy o z.o.z., z

zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych (art. 8 a ust. 2 tej

ustawy). Formami prowadzenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej

przewidzianymi w ustawie o z.o.z. są: zakład samodzielny, zakład budżetowy lub

jednostka budżetowa. Zatem zakład opieki zdrowotnej utworzony w celu

prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z

udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia może być prowadzony w

formie samodzielnego zakładu, zakładu budżetowego albo jednostki budżetowej, z

tym że zawsze z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych.

W formie samodzielnego zakładu - stosownie do art. 35 b ust. 1 ustawy o z.o.z. -

prowadzony jest publiczny zakład opieki zdrowotnej utworzony przez organ

określony w art. 8 ust. 1 pkt 1-3 a tej ustawy, chyba że jest prowadzony w formie

zakładu budżetowego lub jednostki budżetowej (art. 35 c ustawy o z.o.z.).

Pozwany, co jest bezsporne, nie jest zakładem budżetowym lub jednostką

budżetową, zatem w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia

należy stosować do niego przepisy odnoszące się do samodzielnych publicznych

zakładów opieki zdrowotnej, a co za tym idzie także art. 4 a ustawy negocjacyjnej.

W tym zakresie Sąd Okręgowy powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

22 września 2004 r. I PZP 6/04 (OSNP z 2005 r. nr 1, poz.1), dającą podstawę do

szerszego rozumienia pojęcia samodzielnego zakładu opieki zdrowotnej, niż to

wynika z przepisów ustawy o z.o.z. Ponadto przyjęcie, że do zakładów opieki

zdrowotnej w jednostkach badawczo-rozwojowych nie stosuje się przepisów o

samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej prowadziłoby do rażącej

5

dyskryminacji pracowników tych zakładów w świetle art. 183c

k.p. W chwili

powstania roszczeń pozwany był określany jako samodzielny publiczny zakład

opieki zdrowotnej (decyzja z dnia 3 grudnia 1998 r.), a późniejsze liczne decyzje o

zmianach treści wpisu pozwanego do rejestru zakładów opieki zdrowotnej

dokonane w 2005 r., nie mogą mieć wpływu na roszczenia dotyczące spornego

okresu także dlatego, że naruszałoby to zasadę pewności prawa i pewności obrotu

prawnego oraz zasadę ochrony praw nabytych. Decyzje te w gruncie rzeczy nie

zmieniają oceny statusu prawnego pozwanego. Sąd Okręgowy podkreślił też, że

Minister Zdrowia nie prowadzi rejestru samodzielnych publicznych zakładów opieki

zdrowotnej, a jedynie rejestr zakładów opieki zdrowotnej, nie można więc zasadnie

wywodzić skutków prawnych z tego, że wpis pozwanego nastąpił do rejestru

zakładów zdrowotnych prowadzonego przez Ministra Zdrowia, a nie do rejestru

samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Bez znaczenia pozostaje

przy tym brak wpisu pozwanego do KRS jako samodzielnego publicznego zakładu

opieki, ponieważ zgodnie z art. 35 b ust. 3 ustawy o z.o.z. taki wpis nadawałby

pozwanemu jedynie osobowość prawną, nie czyniłby zaś z niego samodzielnego

zakładu publicznego zakładu opieki zdrowotnej, którym ubiegający się o wpis

powinien być jeszcze przed złożeniem wniosku o wpis.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik pozwanego podniósł zarzuty naruszenia

prawa materialnego, polegające na: 1/ niewłaściwym zastosowaniu art. 4 a ustawy

negocjacyjnej oraz art. 35 d i art. 35 b ustawy o z.o.z. polegającym na przyjęciu, że

publiczny zakład opieki zdrowotnej utworzony w celu prowadzenia badań

naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń

zdrowotnych i promocją zdrowia, prowadzony w formie przewidzianej w przepisach

wymienionych w art. 8 a ust. 2 ustawy o z.o.z., a zatem w formie jednostki

badawczo-rozwojowej przewidzianej ustawą z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach

badawczo-rozwojowych (jednolity tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 33, poz. 388 ze zm.)

jest równocześnie (także) samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej, o

którym mowa w art. 4a ustawy negocjacyjnej, a więc jest inną na gruncie ustawy o

z.o.z. formą prowadzenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej, bo określoną w

sposób jednoznacznie odrębny od publicznego zakładu opieki zdrowotnej (także

jednostki badawczo-rozwojowej) przez art. 35 b ustawy o z.o.z., co nakazuje

6

przyjmować, iż o tym, w jakiej formie jest prowadzony zakład decyduje organ

tworzący zakład w akcie o utworzeniu zakładu oraz wpis w KRS, a nie

deklaratoryjny wpis w rejestrze zakładów opieki zdrowotnej, 2/ błędnej wykładni art.

8 a ustawy o z.o.z., zgodnie z którym należy najpierw stosować przepisy ustawy o

jednostkach badawczo-rozwojowych, a następnie przepisy ustawy o z.o.z., a zwrot

„z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych" użyty w ustawie

o z.o.z. oznacza porządkujące i systematyzujące odesłanie do innych przepisów,

zgodnie z § 156 zasad techniki prawodawczej.

Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów prawa procesowego, które

miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 244 k.p.c. przez niewzięcie pod

uwagę domniemań prawnych wynikających z dokumentów urzędowych, jakim jest

wypis z KRS, w którym skarżący jest wpisany jako przedsiębiorca będący jednostką

badawczo-rozwojową oraz wpis aktualny w rejestrze zakładów opieki zdrowotnej,

zgodnie z którym skarżący jest jednostką badawczo-rozwojową. Skarżący wskazał

na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzebę

wykładni przepisów prawnych określających status prawny jednostki badawczo-

rozwojowej, w szczególności udzielającej świadczeń zdrowotnych, przez ustalenie

czy jednostka badawczo-rozwojowa może być jednocześnie traktowana jak

samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej. Skarżący podniósł, że Instytut jest

jednostką badawczo-rozwojową powołaną na mocy uchwały Nr 54/54 Rady

Ministrów z dnia 30 stycznia 1954 r., działającą na podstawie ustawy o jednostkach

badawczo-rozwojowych i w tym charakterze wpisaną do KRS. Jest on jednocześnie

publicznym zakładem opieki zdrowotnej prowadzonym w formie jednostki

badawczo-rozwojowej, stosownie do art. 35d w związku z art. 1 ust. 2 i art. 8 a ust.

2 ustawy o z.o.z., a więc w innej (czwartej), obok samodzielnego zakładu, zakładu

budżetowego i jednostki budżetowej, formie organizacyjno-prawnej publicznego

zakładu opieki zdrowotnej. Treść art. 8a ustawy o z.o.z. oznacza, że przepisy

ustawy o z.o.z. w odniesieniu do zakładów powstałych w celu określonym w art. 1

ust. 2 ustawy o z.o.z. mają zastosowanie jedynie wtedy, gdy przepisy ustawy o

jednostkach badawczo-rozwojowych nie regulują danej dziedziny spraw. Będąc

jednostką badawczo-rozwojową skarżący prowadzi gospodarkę finansową

właściwą dla tego typu jednostek, a o tej formie gospodarowania decydował

7

Minister Finansów (obecnie Minister Nauki), działający w oparciu o ustawę o

jednostkach badawczo-rozwojowych, który nie był organem założycielskim

skarżącego. Skarżący wskazał, powołując się na wyrok Sąd Najwyższy z dnia 4

kwietnia 2003 r. III CKN 1246/00, że komórki organizacyjne udzielające świadczeń

zdrowotnych pozostające w jego strukturze organizacyjnej i stanowiące jego

integralną część nie mogą być traktowane jako odrębny zakład opieki zdrowotnej.

Skarżący podniósł też, że zapis dokonany w decyzji Ministra Zdrowia i Opieki

Zdrowotnej z dnia 3 grudnia 1998 r., iż prowadzi on gospodarkę finansową jako

samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej ma charakter deklaratoryjny i nie

może przesądzać o formie organizacyjno-prawnej jednostki badawczo-rozwojowej.

Wynikał on bowiem z treści obowiązujących wówczas przepisów ustawy o

ubezpieczeniu zdrowotnym, które przewidywały zawieranie umów o wykonanie

świadczeń zdrowotnych wyłącznie z samodzielnymi publicznymi zakładami opieki

zdrowotnej. Ponadto Sądy obu instancji nie uwzględniły faktu, że w chwili orzekania

w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja Ministra Zdrowia z dnia 11 maja 2005 r.,

stwierdzająca nieważność wspomnianej decyzji z dnia 3 grudnia 1998 r., w części

dotyczącej wzmianki o gospodarce finansowej skarżącego, a także inne decyzje

Ministra Zdrowia stwierdzające prowadzenie przez skarżącego gospodarki

właściwej dla jednostek badawczo-rozwojowych, a nie dla samodzielnych

publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Wskazując na powyższe skarżący wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzającego go wyroku Sądu

Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za wszystkie instancje, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonych wyroków i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez

oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 4a ust. 1 i 2 ustawy negocjacyjnej, w brzmieniu nadanym przez

art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o negocjacyjnym

systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o

zmianie niektórych ustaw i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2001 r. Nr

5, poz. 45) pracownikom samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej

8

przysługuje od dnia 1 stycznia 2001 r. przyrost przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. Powołane przepisy

nie znajdują zatem zastosowania do pracowników niepublicznych zakładów opieki

zdrowotnej oraz pracowników tych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które nie

posiadają statusu samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że przepis art. 4a ustawy

negocjacyjnej ma charakter incydentalny (przejściowy) i wyjątkowy i dlatego nie może

podlegać wykładni rozszerzającej, a w konsekwencji stosuje się go tylko do tych

samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które powstały przed dniem 1

stycznia 2001 r. i działały nadal po tej dacie oraz zatrudniały powyżej 50 pracowników

(por. uchwałę z dnia 10 lutego 2005 r., II PZP 13/04, OSNP nr 11, poz. 153 oraz

wyrok z dnia 23 lutego 2005 r., III PK 65/04, OSNP nr 20, poz. 320). Ustawodawca

ograniczył zakres podmiotowy zastosowania art. 4a ustawy posługując się w jego

treści pojęciem „samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej”, którego definicja

zawarta jest w przepisach ustawy o z.oz. Skoro przepis art. 4a ustawy negocjacyjnej

wymaga interpretacji ścisłej, to brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni pojęcia

samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej lub nadawania temu pojęciu

innej treści, niż przyjęta w przepisach prawa. Taki pogląd wyrażony został w

uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego

2006 r., II PZP 10/05 (dotychczas niepublikowanej), zgodnie z którą zakład opieki

zdrowotnej utworzony przez spółkę akcyjną, w której większość akcji mają jednostki

samorządu terytorialnego, nie jest samodzielnym publicznym zakładem opieki

zdrowotnej w rozumieniu art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. W konsekwencji w

uchwale składu powiększonego nie podzielono stanowiska zawartego w uchwale

trzyosobowego składu Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2004 r., I PZP 6/04

(OSNP z 2005 r. nr 1, poz. 1), na którą powołał się Sąd drugiej instancji w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Dla prawidłowego rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy pozostaje zatem

kwestia, czy pozwany Instytut jest samodzielnym publicznym zakładem opieki

zdrowotnej, powstałym przed dniem 1 stycznia 2001 r. i działającym w takiej formie po

dacie tej. Przepisy ustawy o z.o.z., która weszła w życie z dniem 15 stycznia 1992 r.,

były wielokrotnie nowelizowane. W myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 33 ust. 1 tej ustawy, w

9

pierwotnym brzmieniu, publicznym zakładem opieki zdrowotnej był szpital utworzony

przez naczelny organ administracji państwowej i utrzymywany ze środków

publicznych. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy taki charakter miały również szpitale

kliniczne, udzielające świadczeń zdrowotnych w powiązaniu z realizacją celów

naukowych i dydaktycznych, a więc szpitale w Instytutach (jednostkach badawczo-

rozwojowych) i przy akademiach medycznych. Stosownie do art. 49 ustawy

gospodarka finansowa publicznych zakładów opieki zdrowotnej mogła być

prowadzona w formie jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego na zasadach

określonych w prawie budżetowym (pkt 1) lub samodzielnego zakładu pokrywającego,

z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów, koszt działalności i zobowiązania

na zasadach określonych w art. 51-62 (pkt 2). Decyzja co do formy prowadzenia

publicznego zakładu opieki zdrowotnej należała do organu założycielskiego. Ustawa o

z.oz. została znowelizowana ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r. o zmianie ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 104,

poz. 661 ze zm.), która w przeważającym zakresie weszła w życie z dniem 5 grudnia

1997 r. Mocą tej ustawy znowelizowano art. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej,

przewidując w jego ust. 2, że zakład opieki zdrowotnej może być również utworzony i

prowadzony w celu prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w

powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia (pkt 1) lub do

realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń

zdrowotnych i promocją zdrowia (pkt 2). Z dniem 5 grudnia 1997 r. do art. 2 ust. 1

dodano punkt 8, zgodnie z którym zakładem opieki zdrowotnej jest również inny, niż

wymieniony w pkt 1-7, zakład, spełniający warunki określone w ustawie. Ze tą datą

utracił moc art. 49 ustawy, dodano natomiast art. 8a, który w ust. 2 stanowił, że do

publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2

pkt 1 stosuje się przepisy niniejszej ustawy z zachowaniem przepisów o jednostkach

badawczo-rozwojowych, a w ust. 3, że do publicznego zakładu opieki zdrowotnej

utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 2, zwanego dalej „szpitalem

klinicznym”, stosuje się przepisy o szkolnictwie wyższym w zakresie spraw

nieuregulowanych w ustawie. Przepis ust. 4 dotyczył publicznego zakładu opieki

zdrowotnej utworzonego przez przedsiębiorstwo państwowe PKP. Jednoznacznie

zatem ustawodawca powiązał szpitale kliniczne wyłącznie ze szkołami wyższymi,

10

odstępując od ich powiązania z jednostkami badawczo-rozwojowymi. Konsekwencją

powyższych zmian było dodanie do ustawy o zakładach opieki zdrowotnej art. 35d,

zgodnie z którym publiczny zakład opieki zdrowotnej utworzony w celu określonym w

art. 1 ust. 2, prowadzony jest w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w

art. 8a ust. 2-4. Z dniem 1 stycznia 1998 r. zmienione zostało brzmienie art. 63

ustawy, który określił szpital kliniczny jako jednostkę organizacyjną państwowej

uczelni medycznej oraz państwowej uczelni prowadzącej działalność dydaktyczną i

badawczą w dziedzinie nauk medycznych, które to uczelnie uczestniczą w systemie

ochrony zdrowia realizując poprzez szpitale kliniczne cele określone w art. 1 ust. 2 pkt

2 ustawy (ust. 1 i 2), a także publiczny zakład opieki zdrowotnej uczestniczący w

systemie ochrony zdrowia w powiązaniu z realizacją celów naukowych i

dydaktycznych, utworzony przez Ministra Obrony Narodowej (ust. 3). Przepis art. 63

ustawy utracił moc z dniem 30 grudnia 1998 r., a w art. 14 ustawy o zmianie ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej z dnia 20 czerwca 1997 r. w brzmieniu nadanym ustawą

z dnia 10 grudnia 1998 r. o zmianie ustaw: o zakładach opieki zdrowotnej, o zawodzie

lekarza, o zawodach pielęgniarki i położnej, o szkolnictwie wyższym oraz o zmianie

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 161, poz. 1115) przyjęto, że szpitale kliniczne

zostaną przekształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, o których

mowa w art. 35b ustawy o zakładach opieki zdrowotnej.

Analiza powołanych wyżej przepisów wskazuje, że szpitale w jednostkach

badawczo-rozwojowych (Instytutach) utraciły z dniem 5 grudnia 1997 r. status

zakładów opieki zdrowotnej i stały się integralnym elementem struktury tych jednostek,

albowiem nie zostały uznane za ich jednostki organizacyjne ani też przekształcone w

samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, jak się to stało w przypadku szpitali

klinicznych przy państwowych uczelniach medycznych. Zgodnie z art. 35b ustawy,

publicznym zakładem opieki zdrowotnej jest publiczny zakład opieki zdrowotnej

utworzony przez organ określony w art. 8 ust. 2 pkt 1-3, prowadzący gospodarkę

finansową na zasadach określonych w ustawie i prowadzony w formie samodzielnego

zakładu posiadającego osobowość prawną, z zastrzeżeniem art. 35c i art. 35d.

Oznacza to, że zawarta w art. 35b ust. 1 ustawy zasada, iż publiczny zakład opieki

zdrowotnej, utworzony przez organ określony w art. 8 ust. 2 pkt 1-3 prowadzony jest w

formie samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, znajduje wyłom w

11

przypadkach określonych w przepisach art. 35c i art. 35d ustawy. Pierwszy z nich

stanowi o możliwości prowadzenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej w formie

jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego na podstawie decyzji organu, który

utworzył zakład, z zastrzeżeniem art. 35d ustawy. Ten ostatni przepis w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2001 r. odnosił się do publicznego zakładu

opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 oraz publicznego

zakładu opieki zdrowotnej utworzonego przez przedsiębiorstwo państwowe „Polskie

Koleje Państwowe”, stanowiąc, że są one prowadzone w formie przewidzianej w

przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2-4 ustawy. W okresie od 30 grudnia 1998 r.

do 31 grudnia 2000 r. przepis art. 8a zawierał ustępy 1, 2 i 4. Zgodnie z ust. 2 do

publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2

pkt 1 (prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z

udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia) stosuje się przepisy

niniejszej ustawy z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych.

Przepis ust. 4 stanowił natomiast, że do publicznego zakładu opieki zdrowotnej

utworzonego przez przedsiębiorstwo państwowe „Polskie Koleje Państwowe” stosuje

się przepisy o przedsiębiorstwie państwowym „Polskie Koleje Państwowe” w zakresie

spraw nieuregulowanych w niniejszej ustawie. O ile zatem w przypadku wymienionym

w art. 8a ust. 4 (wcześniej również ust. 3), przepisy ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej znajdowały zastosowanie w pierwszej kolejności, a inne przepisy

wyłącznie w sprawach w ustawie tej nieuregulowanych, o tyle w sytuacji wymienionej

w ust. 2 zachowane zostały w całości przepisy o jednostkach badawczo-rozwojowych,

co oznacza, że przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej znajdowały

zastosowanie w sytuacjach nieprzewidzianych przepisami o jednostkach badawczo-

rozwojowych. W konsekwencji przepisu art. 35d ustawy nie można rozumieć w ten

sposób, że odnosi się on wyłącznie do przewidzianych w jej art. 35b i art. 35c form

prowadzenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej, bądź że umożliwia prowadzenie

publicznego zakładu opieki zdrowotnej w formie mieszanej (jednocześnie jednostki

badawczo-rozwojowej oraz samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej).

Trzeba podkreślić, że samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzi

gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie o zakładach opieki

zdrowotnej (art. 35b ust. 2), publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzony w formie

12

jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego - na zasadach określonych w prawie

budżetowym (art. 35c), a obecnie w ustawie z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach

publicznych, natomiast publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzony w formie

jednostki badawczo-rozwojowej – na zasadach określonych dla tych jednostek

badawczo-rozwojowych przez Ministra Finansów w porozumieniu z ministrem

właściwym do spraw nauki (art. 19 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych),

aktualnie przez ministra właściwego do spraw nauki w porozumieniu z ministrem

właściwym do spraw finansów. Niesporne jest przy tym w sprawie, że szpital, w

którym zatrudniona jest powódka, nie jest wyodrębnioną ze struktury pozwanego

Instytutu jednostką organizacyjną. W takiej sytuacji dualizm finansowania różnych

rodzajów prowadzonej przez jednostkę badawczo-rozwojową działalności nie

przesądza o tym, że jest ona samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej,

o którym mowa w art. 35b ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Takie stanowisko nie

znajduje uzasadnienia zarówno w przepisach zarówno ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej, jak i ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych. Oznacza to, że

publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ określony w art. 8 ust. 1

pkt 1 ustawy w celu, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1, będący jednocześnie

państwową jednostką organizacyjną wyodrębnioną pod względem prawnym,

organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym, utworzoną w celu prowadzenia badań

naukowych i prac badawczo-rozwojowych (art. 1 ust. 1 ustawy o jednostkach

badawczo-rozwojowych), która uczestniczy w systemie ochrony zdrowia (art. 2 ust. 3a

tej ustawy) ma status prawny publicznego zakładu opieki zdrowotnej prowadzonego w

formie jednostki badawczo-rozwojowej (art. 8a ust. 2 ustawy o z.o.z.). Do takiego

publicznego zakładu przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej znajdują

zastosowanie wyłącznie w zakresie prowadzenia i finansowania opieki zdrowotnej, ten

przedmiot jego działalności nie jest bowiem objęty przepisami o jednostkach

badawczo-rozwojowych.

Wpis do prowadzonego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej rejestru

zakładów opieki zdrowotnej ma takie znaczenie, że dopiero po jego uzyskaniu zakład

opieki zdrowotnej może rozpocząć działalność (art. 12 ust. 1 ustawy o zakładach

opieki zdrowotnej), a samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej uzyskać nadto

wpis do prowadzonego przez sąd rejestrowy rejestru publicznych zakładów opieki

13

zdrowotnej (od dnia 1 stycznia 2001 r. podlega obowiązkowi rejestracji w Krajowym

Rejestrze Sądowym), a w konsekwencji uzyskać osobowość prawną (art. 35b ust. 3 i

4 ustawy). Sądy obu instancji nietrafnie uznały za nieistotną kwestię treści wpisu

pozwanego Instytutu do rejestru prowadzonego przez sąd rejestrowy, gdyż sąd pracy

takim prawomocnym wpisem o charakterze konstytutywnym jest związany.

Postanowienie sądu rejestrowego o wpisie do rejestru jednostek badawczo-

rozwojowych (art. 12 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych) lub do rejestru

publicznych zakładów opieki zdrowotnej (art. 35b ust. 3 ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej) przesądza o ostatecznym nabyciu przez zgłoszony do rejestracji podmiot

statusu jednostki badawczo-rozwojowej albo statusu samodzielnego publicznego

zakładu opieki zdrowotnej. W takim odróżnieniu obu tych podmiotów, samodzielny

publiczny zakład opieki zdrowotnej jest inną od jednostki badawczo-rozwojowej

kategorią osoby prawnej. Oznacza to, że tak długo, jak jednostka badawczo-

rozwojowa figuruje w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, nie

może mieć ona statusu samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, co

potwierdza stanowisko zawarte w uzasadnieniu wcześniej powołanej uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., II PZP 10/05. Warto

podkreślić, że w wyroku z dnia 4 kwietnia 2003 r., III CKN 1246/00 (LEX 121726), Sąd

Najwyższy stwierdził, iż szpitale w jednostkach badawczo-rozwojowych są integralnym

elementem struktury organizacyjnej tych jednostek, albowiem nie zostały

przekształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej uzyskujące

osobowość prawną z chwilą wpisu do rejestru sądowego. Oznacza to, że jednostki

badawczo-rozwojowe jako takie nie mogły być przekształcone w samodzielne

publiczne zakłady opieki zdrowotnej przy założeniu zachowania przez nie

równocześnie statusu prawnego jednostki badawczo-rozwojowej. Nie może bowiem

być tak, że dany podmiot pozostawałby zarazem samodzielnym publicznym zakładem

opieki zdrowotnej oraz jednostką badawczo-rozwojową. Wszystko to prowadziło do

przyjęcia, że nie ma podstaw, aby pozwany Instytut będący jednostką badawczo-

rozwojową wpisaną w takim charakterze do rejestru przedsiębiorców, uznać za

samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej. Oznacza to, że skład orzekający

podzielił stanowisko skarżącego, że publiczny zakład opieki zdrowotnej funkcjonujący

w strukturze lub będący jednostką badawczo-rozwojową, która prowadzi gospodarkę

14

finansową właściwą dla jednostek badawczo-rozwojowych, nie może być uznany za

samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, do którego pracowników znajduje

zastosowanie art. 4a ust. 1 i 2 ustawy negocjacyjnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 14 grudnia 2006 r., I PK 143/06, dotychczas niepublikowany) i dlatego orzekł jak

w sentencji na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art.

39821

k.p.c.