II CSK 112/07

Sygn. akt II CSK 112/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa "P." Spółki Akcyjnej w Ł.

przeciwko Bankowi […]

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 czerwca 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 26 października 2006 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego jej rozpoznania oraz

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo do wysokości 158 758 25 zł

podzielając twierdzenia powodowej Spółki „P.” o nieistnieniu w tym zakresie

roszczenia pozwanego Banku [...] wobec zawarcia przez dłużnika z wierzycielami

układu, który z mocy art. 67 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia

24 października 1934 r. – Prawo o postępowaniu układowym (Dz.U. Nr 63, poz.

836) obowiązuje również stronę pozwaną. Za związanych należy uznać wszystkich

wierzycieli, nawet tych których wierzytelności podlegały wciągnięciu na listę, lecz

nie zostały uwzględnione. Wierzytelność Banku w wysokości 396 895 62 zł podlega

zatem zaspokojeniu w takiej tylko wysokości, jaka wynika z treści układu, tj. do

wysokości 60% pomimo, że sędzia komisarz po wciągnięciu jej na listę

wierzytelności, odmówił jej uwzględnienia. Dlatego pozwany Bank nie mógł objąć

bankowym tytułem egzekucyjnym wierzytelności w wysokości 158 758 25,

stanowiącej 40% spornej kwoty 396 895 62 zł.

W uwzględnieniu apelacji pozwanego Banku Sąd Apelacyjny zmienił

zaskarżony wyrok i powództwo oddalił; oddalił w całości apelację powodowej spółki

„P.” oraz rozstrzygnął o kosztach procesu za obie instancje.

Sad Apelacyjny z powołaniem się na przepisy oraz tok postępowania układowego

stwierdził, że ustalenie listy wierzytelności ma charakter czynności także

procesowej dokonywanej w formie postanowienia sędziego komisarza.

Po uprawomocnieniu się tego postanowienia wiąże ono nie tylko sąd, który je

wydał, ale i inne sądy (art. 365 § 1 k.p.c.). Wierzytelność pozwanego Banku,

z mocy postanowienia, nie została objęta postępowaniem układowym. Sąd

Okręgowy był - związany zdaniem Sądu II instancji – podjętym przez sędziego

komisarza postanowieniem o ustaleniu listy wierzytelności i wyłączeniu z tej listy

wierzytelności strony pozwanej. W tym stanie sprawy Sąd Apelacyjny nie rozważał

zasadności wyłączenia z listy wierzytelności należności zabezpieczonych

przewłaszczeniem rzeczy.

Skargę kasacyjną wniosła strona powodowa P., w której zarzuciła:

1. błędną wykładnię przepisu art. 67 § 1 Rozporządzenia Prezydenta

Rzeczpospolitej z dnia 24 października 1934 r. – prawo o postępowaniu

3

układowym (Dz.U. nr 93, poz. 836) polegającą na przyjęciu przez Sąd

Apelacyjny stanowiska, że treść tego przepisu nie dotyczy wierzytelności,

które nie zostały wciągnięte na listę wierzytelności ustaloną postanowieniem

przez sędziego komisarza.

2. błędną wykładnię przepisu art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego

polegającą na przyjęciu, że z mocy tego przepisu prawomocne

postanowienie o ustaleniu listy wierzytelności wiąże inne sądy co do

wierzytelności, które nie zostały wciągnięte na tę listę.

3. błędną wykładnię przepisu art. 6 § 1 oraz niezastosowanie art. 47 § 2

rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 października 1934 r.

– prawo o postępowaniu układowym (Dz.U. nr 93 poz. 836) polegającą na

przyjęciu przez Sąd Apelacyjny stanowiska, że kwestia objęcia lub

nieobjęcia wierzytelności postępowaniem układowym jest rozstrzygana

wyłącznie w toku postępowania układowego przed sądem rejonowym,

wskutek czego nie jest dopuszczalne badanie tej kwestii w toku

postępowania pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności.

4. niezastosowanie art. 47 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej

z dnia 24 października 1934 r. – prawo o postępowaniu układowym (Dz.U.

nr 93 poz. 836) prowadzące do uznania przez sąd, że postanowienie

o ustaleniu listy wierzycieli wiąże inne sądy co do wierzytelności, które nie

zostały wciągnięte na tę listę.

5. niezastosowanie przepisu art. 4 § 1 rozporządzenia Prezydenta

Rzeczpospolitej z dnia 24 października 1934 r. - prawo o postępowaniu

układowym (Dz.U. nr 93 poz. 836) zgodnie z którym objęcie wierzytelności

postępowaniem układowym następuje z mocy samego prawa

i w konsekwencji przyjęcie przez Sąd Apelacyjny stanowiska, że objęcie

wierzytelności postępowaniem sędziego – komisarza w sprawie wciągnięcia

wierzytelności na listę,

Wskazując na powyższe storna powodowa wnosiła o uchylenie

zaskarżonego Sądu Apelacyjnego w całości, a także o uchylenie poprzedzającego

go wyroku Sądu Okręgowego z dnia 6 lutego 2006 r. wydanego w sprawie X GC

4

…/05 w części oddalającej powództwo i przekazanie i sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania za wszystkie instancje.

Pozwany Bank wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej z zasądzeniem kosztów

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

U podstaw struktury normatywnej przepisów prawa o postępowaniu

układowym z 1934 r. leżało założenie zakazu prowadzenia sporów w postępowaniu

układowym oraz wynikająca z tego założenia możliwość kontynuowania lub

wytaczania powództw o te prawa przez wierzycieli w innym postępowaniu. Dlatego

art. 47 prawa układowego, którego naruszenie w skardze kasacyjnej zarzuca

powodowa Spółka, stanowił, że postanowienie co do wciągnięcia wierzytelności na

listę nie pozbawia osób zainteresowanych prawa wytoczenia powództwa przed

sądem właściwym, zarówno co do istoty, jak i wysokości roszczenia. W myśl

natomiast art. 30 powołanego prawa układowego, otwarcie postępowania

układowego nie tamuje możności wszczynania przeciwko dłużnikowi nowych spraw

sądowych.

Spór, także w instancji kasacyjnej, ogniskuje się wokół znaczenia układu,

a ściśle rzecz ujmując – skutków, jakie należy przypisać samej liście wierzytelności,

w której to kwestii ujawniło się rozbieżne stanowisko sądów pierwszej i drugiej

instancji. Na ogół zgodnie przyjmuje się, że lista wierzytelności stanowi rodzaj

orzeczenia, którym orzeka się o istnieniu wierzytelności na potrzeby postępowania

układowego. Postanowienie o wciągnięciu na listę rozstrzyga dwie kwestie: a)

liczbę wierzycieli, których obecność lub oddanie przez nich głosu jest niezbędna do

skuteczności uchwały zgromadzenia wierzycieli; b) siłę głosu każdego z wierzycieli.

Wciągnięcie na listę potwierdza jedynie istnienie wierzytelności i to nie w

definitywny sposób. Lista ma zatem deklaratywny charakter. Wciągnięcie

wierzytelności na listę wierzytelności w postępowaniu układowym nie wyklucza –

wbrew odmiennemu zapatrywaniu wyrażonemu w zaskarżonym orzeczeniu –

ponownego badania w procesie cywilnym kwestii objęcia wierzytelności układem.

Powołany przez Sąd Apelacyjny art. 365 § 1 k.p.c. stanowi, że orzeczenie

5

prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy.

Oznacza to, że strony, wymienione sądy oraz organy w tym przepisie wskazane nie

mogą skutecznie kwestionować stanu rzeczy, jaki wynika z orzeczenia, a kwestia

związania sądu jest brana pod uwagę w innym postępowaniu niż to, w którym

wydano rozstrzygnięcie. Moc wiążąca dotyczy zarówno orzeczeń merytorycznych,

jak i niemerytorycznych. Nie rozstrzygając o spornej w literaturze przedmiotu

kwestii, czy postanowienie o wyciągnięciu na listę wierzytelności jest orzeczeniem

merytorycznym, samo wciągnięcie na listę nie rozstrzyga – jak to wskazano -

w sposób definitywny o istnieniu wierzytelności jak to czyni wyrok sądu. Według

powołanego w skardze kasacyjnej art. 47 § 2 prawa o postępowaniu układowym,

postanowienie o wciągnięciu wierzytelności na listę nie pozbawia wierzyciela prawa

wytoczenia powództwa ani co do istoty (zasady) ani co do wysokości roszczenia.

Nadto, co należy szczególnie podkreślić, układ obowiązuje także wierzytelności

nie uwzględnione na liście, byleby tylko podlegały one wciągnięciu (art. 67 § 2 pr.

ukł.). Upada zatem zapatrywanie Sądu drugiej instancji stwierdzające, że podjęte

przez sędziego komisarza postanowienie o ustaleniu listy wierzytelności

i wyłączeniu z tej listy wierzytelności strony pozwanej wyłącza jakiekolwiek badanie

kwestii rozstrzygniętych w tym postanowieniu. Sąd Apelacyjny nie był zobligowany

przyjąć poczynionych w prawomocnym postanowieniu ustaleń za własne. Przyjęcie

za podstawę kwestionowanego rozstrzygnięcia błędnego – jak się okazało –

założenia o wyłączeniu możliwości czynienia własnych ustaleń przez sąd

orzekający w tym procesie i – stosownie do wyników tych ustaleń – rozstrzygania

o kwestiach już wcześniej ustalonych prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

została oparta na uzasadnionych podstawach i dlatego podlega uwzględnieniu

(art. 39815

§ 1 k.p.c.).