II PK 331/06

Sygn. akt II PK 331/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Beata Gudowska (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa M. A., K. N., R. P., J. L., D. G.

przeciwko T.-F. K. Spółce Akcyjnej z siedzibą w M.

o odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę,

świadczenia z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, nagrodę

jubileuszową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 czerwca 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W.

z dnia 4 kwietnia 2006 r., sygn. akt (...),

uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I oraz w punkcie II w

stosunku do powodów […] przekazując sprawę w tym zakresie

Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w W. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 maja 2004 r., (...), Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w P. w

sprawie z powództwa […] przeciwko „T.-F. K.” Spółce Akcyjnej w M. o

odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę, o

świadczenie z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i nagrodę

jubileuszową: 1) zasądził na rzecz D. S., M. A., K. S., K. N., A.., R. P., E. S. i J. L.

stosowne kwoty tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie

umowy o pracę, 2) zasądził na rzecz M. A., K. S., A. S ., R. P. i D. G. odpowiednie

kwoty tytułem dofinansowania do wypoczynku za 2002 r. z zakładowego funduszu

świadczeń socjalnych, 3) oddalił powództwo D. G. i W. G. o odszkodowanie z tytułu

niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę oraz 4) oddalił powództwo D.

S. o nagrodę jubileuszową.

Sąd Rejonowy ustalił, że powodowie byli pracownikami strony pozwanej,

zatrudnionymi w wyodrębnionej jednostce organizacyjnej tej Spółki – E. K. S.A.

Oddział Fabryka K. „O.” w O.. W dniu 27 marca 2002 r. zarząd pozwanej Spółki

podjął uchwałę o likwidacji tej jednostki organizacyjnej. Następnego dnia strona

pozwana powiadomiła Powiatowy Urząd Pracy w B. oraz Rejonowy Urząd Pracy w

W. o zamiarze likwidacji jednostki w O., co miało powodować rozwiązanie

stosunków pracy z około 600 osobami. Zwolnienia grupowe planowano

przeprowadzić w maju 2002 r. Pismem z dnia 6 maja 2002 r. strona pozwana

zwróciła się do Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ „Solidarność” w E.

K. S.A. o przedłożenie pisemnej listy pracowników korzystających z ochrony tego

związku zawodowego. Do pisma załączono wykaz pracowników przewidzianych do

zwolnienia lub do zastosowania względem nich wypowiedzenia zmieniającego.

Pismem z dnia 10 maja 2002 r. związek zawodowy poinformował stronę pozwaną,

że swoją ochroną obejmuje wszystkich pracowników tego zakładu pracy, o ile nie

złożyli oni pracodawcy pisemnego oświadczenia o tym, że związek nie reprezentuje

ich interesów pracowniczych. Drugi z działających w pozwanej Spółce związków

zawodowych - Związek Zawodowy Pracowników „E. K.” S.A. - w dniu 8 maja 2002

3

r. złożył pracodawcy imienną listę pracowników, będących członkami związku oraz

objętych jego ochroną pomimo braku członkostwa. Spośród powodów członkami

Związku Zawodowego Pracowników „E. K.” S.A byli M.A., D. S. i E. S. Ponieważ

pomiędzy pracodawcą, a związkami zawodowymi do doszło do zawarcia

porozumienia w sprawie zwolnień grupowych, zarząd pozwanej Spółki w dniu 10

października 2002 r. wydał regulamin zwolnień grupowych. Przed wydaniem tego

regulaminu, strona pozwana pismem z dnia 13 maja 2002 r. zwróciła się do

Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ „Solidarność” w trybie art. 38 k.p.

o wyrażenie opinii co do zamiaru rozwiązania umów o pracę lub dokonania

wypowiedzeń warunków pracy i płacy pracownikom, których imienną listę

załączono. Na liście tej figurowali wszyscy powodowie. Organizacja związkowa w

dniu 19 maja 2002 r. wyraziła „kategoryczny sprzeciw” wobec zamiarów

pracodawcy. Wobec powyższego, pismem z dnia 20 maja 2002 r., strona pozwana

zwróciła się do Regionu Mazowsze NSZZ „Solidarność” o wyrażenie opinii w trybie

art. 38 k.p., załączając analogiczną listę, jaką wcześniej przedstawiła organizacji

międzyzakładowej. Pismo to w dniu 21 maja 2002 r. wpłynęło do kancelarii Regionu

Mazowsze NSZZ „Solidarność”. W dniu 23 maja 2002 r. strona pozwana wręczyła

powodom wypowiedzenia umów o pracę lub wypowiedzenia zmieniające warunki

pracy i płacy, natomiast 24 maja 2002 r. powodowie otrzymali pisma informujące,

że wręczone im poprzedniego dnia wypowiedzenia ze względów formalnych nie są

skuteczne, w związku z czym pracodawca zobowiązał powodów do stawienia się

do pracy w dniu 29 maja 2002 r.

Sąd Rejonowy ustalił ponadto, że w pozwanej Spółce obowiązywał

Regulamin Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, wprowadzony w życie

zarządzeniem Prezesa Zarządu-Dyrektora Generalnego „E. K.” S.A. z dnia 16

marca 2001 r. Regulamin ten przewidywał dofinansowanie różnych form

wypoczynku. Stosownie do regulaminu zwolnień grupowych, pracownicy

wytypowani do zwolnienia mieli prawo do korzystania ze świadczeń z funduszu na

takich samych zasadach, jak inni pracownicy. Komisja Socjalna, działająca w

oparciu o regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, protokołem z

dnia 13 czerwca 2002 r. wnioskowała o przyznanie dofinansowania do wypoczynku

M. A., R. P., A. S., D. G. i K. S. Na posiedzeniu w dniu 11 lipca 2002 r. zarząd strony

4

pozwanej negatywnie ustosunkował się do postulatów w przedmiocie uruchomienia

„zmasowanych” wypłat z funduszu świadczeń socjalnych, w związku z czym

świadczenia te powodom, za wyjątkiem A. S., nie zostały wypłacone.

Sąd pierwszej instancji przyjął, że roszczenia powodów o zasądzenie

odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umów o pracę zasługują na

uwzględnienie, bowiem strona pozwana naruszyła przepisy o wypowiadaniu umów

o pracę zawartych na czas nieokreślony, nie przeprowadzając w sposób

prawidłowy konsultacji zamiaru rozwiązania tych umów z Międzyzakładową

Organizacją Związkową NSZZ „Solidarność”, reprezentującą wszystkich powodów.

Według Sądu Rejonowego, świetle art. 38 k.p (w brzmieniu obowiązującym w

spornym okresie), sprzeciw zakładowej organizacji związkowej obligował

pracodawcę do przeprowadzenia konsultacji z ogólnokrajową organizacją

związkową, a ten tryb nie został zachowany przez stronę pozwaną. Sąd Rejonowy

nie przychylił się do poglądu pozwanej, że w ogóle nie była zobowiązana do

przeprowadzania konsultacji ze związkiem zawodowym NSZZ „Solidarność” z

uwagi na to, że organizacja ta nie przedstawiła pracodawcy wykazu pracowników

objętych jej ochroną. Sąd uznał bowiem, że pismo z 10 maja 2002 r. o objęciu

ochroną tego związku zawodowego wszystkich pracowników zakładu, o ile nie

złożyli pisemnego oświadczenia o niereprezentowaniu ich praw pracowniczych

przez NSZZ „Solidarność”, czyni zadość obowiązkowi nałożonemu na zakładową

organizację związkową przez art. 30 ust. 21

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.).

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wypełnienie przez związek zawodowy tego

obowiązku może nastąpić nie tylko przez ujawnienie danych personalnych osób

objętych ochroną, czy podanie takich informacji, które pozwoliłyby pracodawcy

jednoznacznie i bez dokonywania dodatkowych czynności zidentyfikować tych

pracowników. Przepis art. 30 ust. 21

ustawy o związkach zawodowych jest bowiem

przejawem ochronnej funkcji prawa pracy, która polega na tym, że obowiązkiem

pracodawcy, a nie związku zawodowego, bądź pracownika, jest ustalenie, czy

pracownik reprezentowany jest przez zakładową organizację związkową. Według

Sądu Rejonowego, dysponując imiennymi listami pracowników będących członkami

Związku Zawodowego Pracowników „E. K.” S.A. oraz pracowników objętych

5

ochroną przez ten związek, jak również pracowników będących członkami NSZZ

„Solidarność”, strona pozwana mogła z łatwością ustalić krąg osób niezrzeszonych

w związkach zawodowych, którzy zostali objęci ochroną przez NSZZ „Solidarność”,

czego jednak nie uczyniła. Nie bez znaczenia - zdaniem Sądu Rejonowego - dla

oceny dochowania przez organizację związkową wymagań stawianych przez

wskazany przepis jest też sytuacja, w jakiej przebiegały konsultacje pracodawcy ze

związkiem zawodowym. Istniał mianowicie „permanentny strajk” pracowników

walczących o zachowanie swoich miejsc pracy i okresowy brak dostępu do

pomieszczeń związkowych, a tym samym znajdującej się tam dokumentacji, co

uniemożliwiało sporządzenie w krótkim terminie (przewidzianym przez art. 30 ust.

21

ustawy o związkach zawodowych) pełnej, imiennej listy pracowników objętych

ochroną. W ocenie Sądu, te okoliczności dodatkowo uprawniały organizację

związkową do posłużenia się taką syntetyczną formułą, jakiej użyto w piśmie z dnia

10 maja 2002 r. NSZZ „Solidarność” nie uchybiła więc art. 30 ust. 21

ustawy o

związkach zawodowych co do powodów, którzy nie byli reprezentowani przez

Związek Zawodowy Pracowników „E. K.”. Odmiennie - zdaniem Sądu Rejonowego

- przedstawiała się sytuacja powodów, którzy byli członkami drugiej (obok NSZZ

„Solidarność”), zakładowej organizacji związkowej. Co do zasady żaden ze

związków zawodowych nie może bowiem podejmować w indywidualnych sprawach

działań w imieniu i na rzecz pracowników zrzeszonych w innym związku

zawodowym. Także pracownik niezrzeszony w związku zawodowym nie może

wskazać do ochrony swych praw pracowniczych dwóch organizacji związkowych.

Niemniej jednak, z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, należy uznać,

że związek zawodowy NSZZ „Solidarność” skutecznie objął swą ochroną także

pracowników będących członkami Związku Zawodowego Pracowników „E. K.” lub

wcześniej objętych ochroną przez ten związek. Wobec „dramatyzmu sytuacji i

zagrożenia utraty źródła utrzymania”, pracownicy byli uprawnieni do poszukiwania

najbardziej skutecznych sposobów zabezpieczenia swoich interesów, a lepszą

ochronę ich praw zapewniał związek zawodowy NSZZ „Solidarność”. W ocenie

Sądu pierwszej instancji, skorzystanie w takich okolicznościach przez pracodawcę z

prawa do niekonsultowania z ogólnokrajową organizacją związkową zamiaru

wypowiedzenia umów o pracę powodom, będącym członkami Związku

6

Zawodowego Pracowników „E. K.” lub objętym ochroną przez ten związek, stanowi

nadużycie prawa, gdyż narusza zasady uczciwego i lojalnego postępowania wobec

pracowników występujących w obronie swoich miejsc pracy. W konsekwencji, Sąd

Rejonowy uznał, że wszyscy powodowie, za wyjątkiem W. G. i D.a G., którzy nie

zwracali się do związku zawodowego NSZZ „Solidarność” o objęcie ich ochroną,

byli reprezentowani przez ten związek, co obligowało pracodawcę do

przeprowadzenia z tym związkiem dwustopniowych konsultacji zamiaru

wypowiedzenia. Skoro takie konsultacje nie zostały prawidłowo przeprowadzone, a

wypowiedzenia stały się skuteczne, to uzasadnione są żądania powodów objętych

ochroną NSZZ „Solidarność” zasądzenia odszkodowań za niezgodne z prawem

rozwiązanie umów o pracę.

Sąd pierwszej instancji uznał także za uzasadnione żądania powodów

dotyczące wypłat dofinansowania wypoczynku z zakładowego funduszu świadczeń

socjalnych. Zdaniem Sądu, pracownicy pozwanej nabywali roszczenie o konkretną

należność z funduszu wówczas, gdy została im przyznana. Świadczenia te były zaś

przyznawane w momencie dokonania przez Komisję Socjalną akceptacji wniosku

pracownika, gdyż wskazuje na to interpretacja regulaminu zakładowego funduszu

świadczeń socjalnych, stanowiących, że dyrektor oddziału lub osoba przez niego

upełnomocniona jedynie administruje środkami funduszu.

Oddalając żądanie D. S. zapłaty nagrody jubileuszowej z tytułu

dwudziestoletniego okresu zatrudnienia, Sąd pierwszej instancji wskazał, że powód

ten nie wystąpił do dnia 20 maja 2002 r. z wnioskiem o rozwiązanie umowy o pracę

za porozumieniem stron, co w świetle postanowień regulaminu zwolnień grupowych

było warunkiem koniecznym do nabycia tego świadczenia.

Od wyroku Sądu Rejonowego apelację wywiódł powód D. G. oraz strona

pozwana. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. wyrokiem z

dnia 4 kwietnia 2006 r., (...), zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej D. G. i

zasądził na jego rzecz kwotę 10.050 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z

prawem wypowiedzenie umowy o pracę oraz oddalił apelację strony pozwanej. Sąd

drugiej instancji zaakceptował ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy

oraz ich ocenę prawną, w tym pogląd, że pracodawca naruszył art. 38 k.p., nie

przeprowadzając w sposób prawidłowy konsultacji z ogólnokrajową organizacją

7

związkową, nadrzędną nad działającą u pozwanego organizacją NSZZ

„Solidarność”. Zdaniem Sądu Okręgowego, wszyscy powodowie (z wyjątkiem D.

G.), zwrócili się w formie ustnej wprost do tego związku zawodowego o ochronę, a

dodatkowo przez uczestnictwo w protestach oraz brak sprzeciwu wobec ogłoszenia

przez NSZZ „Solidarność” objęcia ochroną wszystkich pracowników zakładu,

wyrazili wolę w tym zakresie również w sposób dorozumiany. W ocenie Sądu

odwoławczego (wbrew stanowisku Sądu Rejonowego) D. G. swoją „bierną

postawą” w czasie protestów załogi dał wyraz woli objęcia go ochroną związkową

przez NSZZ „Solidarność”, zatem jego sytuacja prawna jest identyczna, jak w

przypadku pozostałych powodów i dlatego jego powództwo zasługiwało na

uwzględnienie.

Sąd Okręgowy nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji, że decyzja o

przyznaniu świadczeń socjalnych zapadała z chwilą kwalifikacji wniosku

pracownika przez komisję socjalną. Uznał jednak, że protokoły tej komisji stanowiły

podstawę powstania roszczeń o wypłatę tych świadczeń, gdyż były podpisane

przez dyrektora finansowego (biura finansów) oraz główną księgową, co oznaczało

ich akceptację przez zarząd Spółki.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniosła strona pozwana,

która zarzuciła: 1) błędne zastosowanie art. 30 ust. 21

ustawy o związkach

zawodowych, art. 38 k.p. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 29 listopada

2002 r.) oraz art. 8 k.p., polegające na przyjęciu, że obowiązek współdziałania

pracodawcy z zakładową organizacją związkową, w ramach procedury

przewidzianej w art. 38 k.p., nie ulega wyłączeniu w sytuacji, gdy w odpowiedzi na

zapytanie pracodawcy zmierzające do uzyskania listy pracowników korzystających

z ochrony tej organizacji, pracodawca otrzymał ogólną odpowiedź, zgodnie z którą

ochronie podlegają wszyscy pracownicy tego pracodawcy, o ile nie złożyli

pisemnego oświadczenia o niereprezentowaniu ich praw pracowniczych przez

organizację, do której skierowano zapytanie; 2) błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o związkach zawodowych, polegające na

przyjęciu, że dopuszczalne jest objęcie ochroną związkową pracownika

zrzeszonego w innej organizacji związkowej, działającej u tego samego

pracodawcy; 3) błędne zastosowanie art. 31

§ 1 k.p., a także art. 38 k.c. w związku

8

z art. 300 k.p. i art. 373 § 1 k.s.h. poprzez przyjęcie, że właściwy organ pracodawcy

wyraził wobec powodów zgodę na wydatkowanie środków z zakładowego funduszu

świadczeń socjalnych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona pozwana wywiodła

w szczególności, że pismo NSZZ „Solidarność” z dnia 10 maja 2002 r. nie może

być uznane za wystarczające w rozumieniu art. 30 ust. 21

ustawy o związkach

zawodowych, bowiem przepis ten ma charakter jednoznacznie gwarancyjny. Z

jednej strony stanowi gwarancję dla związku zawodowego i pracowników

skorelowaną z powinnością pracodawcy, a z drugiej stanowi gwarancję dla

pracodawcy skorelowaną z wzajemną powinnością organizacji związkowej.

Wymusza ze strony pracodawcy działania w celu uzyskania wiedzy o pracownikach

chronionych, ale jednocześnie ogranicza tę aktywność do wystosowania zapytania i

zapoznania się z odpowiedzią związku zawodowego, przy braku jakichkolwiek

dodatkowych czynności zmierzających do ustalenia kręgu osób chronionych. Tak

rozumiana gwarancja pracodawcy zrealizowana być może jedynie wówczas, gdy

odpowiedź organizacji związkowej będzie miała charakter wyczerpujący i

zamknięty. Informacja przekazana przez związek zawodowy w realiach

rozpoznawanej sprawy nie czyniła zadość tym warunkom, bowiem stopień jej

ogólności stawiał w istocie pracodawcę w takiej samej sytuacji, w jakiej

znajdowałby się przy braku normy prawnej obligującej i zarazem uprawniającej go

do uzyskania wiedzy o kręgu pracowników reprezentowanych przez tę organizację.

Skarżąca wskazała również, że „na tle przepisów” art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o

związkach zawodowych, nieuprawniony jest pogląd Sądu Okręgowego, iż ochroną

organizacji związkowej może być objęty także członek innej zakładowej organizacji

związkowej. Zaprezentowana przez Sąd drugiej instancji wykładnia art. 30 ust. 2

ustawy o związkach zawodowych kłóci się bowiem z wykładnią systemową,

uwzględniającą zasadę reprezentacji praw własnych członków przez każdą

organizację związkową (art. 30 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych), a nadto

nielogiczne wydaje się ustanawianie zakazu obejmowania ochroną fakultatywną

członka danej organizacji, skoro ma on już taką ochronę z racji swego członkostwa

w związku zawodowym. Pozwana ponadto zarzuciła, że Sąd Okręgowy, dokonując

oceny w zakresie organu pracodawcy upoważnionego do składania w jego imieniu

oświadczeń woli w przedmiocie wydatkowania środków z zakładowego funduszu

9

świadczeń socjalnych, całkowicie zaniechał stosowania przepisów regulujących

reprezentację osoby prawnej będącej pracodawcą (art. 38 k.c. w związku z art. 300

k.p. i art. 373 § 1 k.s.h.); zamiast nich zastosował natomiast art. 31

k.p. przy braku

ustaleń faktycznych co do udzielenia dyrektorowi biura finansów P. M. i głównej

księgowej K. Ł. upoważnienia do występowania w imieniu pracodawcy ze strony

zarządu pozwanej Spółki.

Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o zmianę wyroku Sądu

Okręgowego poprzez oddalenie apelacji D. G. i „uwzględnienie w stosunku do

niego i pozostałych powodów wniosków apelacji strony pozwanej” oraz o

zasądzenie kosztów procesu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w

części objętej zaskarżeniem i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu, bowiem sformułowane w niej

zarzuty naruszenia prawa materialnego są uzasadnione. Przepis art. 38 § 1 k.p.

nakłada na pracodawcę obowiązek konsultacji zamiaru wypowiedzenia umowy o

pracę zawartej na czas nieokreślony z reprezentującą pracownika zakładową

organizacją związkową. Taka sama powinność ciąży na pracodawcy, gdy zamierza

dokonać wypowiedzeń zmieniających warunki pracy i płacy na podstawie art. 42 §

1 k.p. Jednocześnie, art. 232

k.p. ustala zasadę, że jeśli przepisy prawa pracy

przewidują współdziałanie pracodawcy z zakładową organizacją związkową w

indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, pracodawca ma obowiązek

współdziałać z zakładową organizacją związkową reprezentującą pracownika z

tytułu jego członkostwa w związku zawodowym albo wyrażenia zgody na obronę

praw pracowniczych pracownika niezrzeszonego w związku - zgodnie z ustawą o

związkach zawodowych. Obowiązek zawiadomienia na piśmie zakładowej

organizacji związkowej o zamiarze wypowiedzenia umowy o pracę (warunków tej

umowy) pracownikowi reprezentowanemu przez ten związek spoczywa na

pracodawcy tylko wówczas, gdy posiada on wiedzę, że pracownik jest objęty

ochroną związkową. Zatem taka powinność po stronie pracodawcy nie występuje

wówczas, gdy mimo dopełnienia ze swej strony należytej staranności, nie

dysponuje wiedzą w tym przedmiocie. Przepis art. 30 ust. 21

zdanie drugie ustawy

10

o związkach zawodowych stanowi bowiem, że pracodawca jest zwolniony z

obowiązku współdziałania z zakładową organizacją związkową w sprawach

dotyczących tych pracowników, co do których związek zawodowy w terminie 5 dni

od daty zwrócenia się z takim wnioskiem, nie udzielił informacji o korzystaniu z jego

obrony. Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że przewidziany

tym przepisem obowiązek pracodawcy zasięgnięcia od działających u niego

zakładowych organizacji związkowych informacji o pracownikach korzystających z

ich obrony, jest spełniony prawidłowo w razie jednorazowego zwrócenia się do tych

organizacji o informację dotyczącą wszystkich zatrudnionych pracowników. Dopiero

umieszczenie pracownika w przekazanym pracodawcy wykazie, zobowiązuje go do

współdziałania z zakładową organizacją związkową w sprawach dotyczących

stosunku pracy tego pracownika (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23

listopada 2001 r., III ZP 16/01, OSNP 2002 nr 12, poz. 283 oraz wyroki z dnia 23

stycznia 2002 r. , I PKN 809/00, OSNP 2004 nr 2, poz. 31, PiZS 2005 nr 5, s. 17 z

glosą A. Wypych-Żywickiej; z dnia 25 lipca 2003 r., I PK 305/02, OSP 2004 nr 12,

poz. 150 z glosą M. Skąpskiego i z dnia 18 października 2005 r., II PK 90/05, OSNP

2006 nr 19-20, poz. 291). Obrona praw pracowniczych należy do ustawowych i

statutowych obowiązków każdego związku zawodowego i z tych więc względów

niemożliwe jest przerzucanie takich powinności na pracodawcę. Pracodawca

spełnia zatem swój obowiązek przewidziany w art. 30 ust. 21

ustawy o związkach

zawodowych, jeśli zwraca się o udzielenie informacji o pracownikach

korzystających z ochrony organizacji związkowych. Natomiast prawnym

obowiązkiem związku zawodowego jest przekazanie pracodawcy, prawidłowej,

aktualnej i rzetelnej informacji dotyczących pracowników podlegających ochronie

tego związku. Przepis art. 30 ust. 21

ustawy o związkach zawodowych nie

precyzuje, jakie warunki ma spełniać informacja przekazana pracodawcy przez

związki zawodowe. Nie może jednak budzić wątpliwości, że (biorąc pod uwagę cel,

jakiemu ta informacja ma służyć) powinno z niej wprost wynikać, że konkretny

pracownik jest reprezentowany przez zakładową organizację związkową w

indywidualnych sprawach ze stosunku pracy. Warunki te spełnia w zasadzie tylko

przekazanie imiennej listy pracowników podlegających ochronie.

11

Takich wymagań nie spełnia pismo NSZZ „Solidarność” z dnia 10 maja 2002

r., a zatem nie można go uznać za udzielenie informacji, o której stanowi art. 30 ust.

21

ustawy o związkach zawodowych. Wskazanie, że ta organizacja związkowa

chroni wszystkich pracowników, za wyjątkiem osób, które pisemnie oświadczyły, że

ten związek ich nie reprezentuje, nie identyfikuje bowiem dostatecznie żadnej

osoby podlegającej ochronie. Wśród pracowników zakładu znajdowali się

członkowie innej zakładowej organizacji związkowej oraz nie wszystkie osoby

niezrzeszone zwracały się do NSZZ „Solidarność” o obronę ich praw. NSZZ

„Solidarność”, udzielając takiej odpowiedzi w istocie nie przedstawił żadnej

informacji, bowiem pracodawca po jej otrzymaniu nadal nie dysponował wiedzą na

temat, którzy pracownicy podlegają ochronie tego związku. Skoro zakładowa

organizacja związkowa NSZZ „Solidarność” faktycznie nie przekazała pracodawcy

informacji, na podstawie której można byłoby zidentyfikować pracowników

reprezentowanych przez ten związek zawodowy, to pozwana była zwolniona od

obowiązku współdziałania z tą organizacją związkową, a tym samym nie naruszyła

procedury konsultacyjnej przewidzianej w ówczesnym brzmieniu art. 38 k.p. Zarzut

naruszenia art. 30 ust. 21

ustawy o związkach zawodowych oraz art. 38 k.p. stanowi

więc usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej w stosunku do wszystkich

powodów w zakresie dotyczącym odszkodowania za niezgodne z prawem

rozwiązanie umowy o pracę. Powoduje to zbędność rozważania naruszenia art. 30

ust. 1 i 2 ustawy o związkach zawodowych w przypadku niektórych powodów

(członków Związku Zawodowego Pracowników „E. K.” S.A.).

Usprawiedliwiony okazał się również kasacyjny zarzut dotyczący

rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w przedmiocie świadczeń z zakładowego

funduszu świadczeń socjalnych. Na podstawie uzasadnienia zaskarżonego wyroku

w tym zakresie można uznać (tak zakłada w skardze kasacyjnej strona pozwana),

że Sąd drugiej instancji przyjął, iż dyrektorzy poszczególnych oddziałów pozwanej

Spółki (dyrektor finansowy, główna księgowa) dokonywali w tych jednostkach

organizacyjnych za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy jako

osoby wyznaczone w rozumieniu art. 31

k.p. Podkreślić jednak należy, że Sąd

drugiej instancji nie powołał tego przepisu i brak jest wystarczającego

umotywowania takiego poglądu. Stwierdzenie, że do obowiązków dyrektora zakładu

12

należało podejmowanie takich decyzji (zatwierdzanie wypłat należności z

zakładowego funduszu świadczeń socjalnych) jest konsekwencją nadania mu

przymiotu osoby działającej za pracodawcę. Tym samym akceptacja wniosków

komisji socjalnej, wyrażona podpisaniem przez dyrektora zakładu protokołów

kwalifikujących stosowne wnioski pracowników o wypłatę świadczeń z funduszu,

stanowiła w ocenie Sądu drugiej instancji, przyznanie konkretnym pracownikom

należności wskazanych w tym dokumencie. Sąd drugiej instancji w tym zakresie

jednak dokonał odmiennych od Sądu Rejonowego (uzupełniających) ustaleń

faktycznych. Założył (bez dostatecznych ustaleń), że P. M., którego podpis widnieje

pod protokołami komisji socjalnej, był osobą wyznaczoną do dokonywania za

pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy. W takiej sytuacji za

słuszny uznać należy zarzut pozwanej, że Sąd Okręgowy z naruszeniem art. 31

k.p.

uznał, iż był on osobą upoważnioną do składania w imieniu pracodawcy

oświadczeń woli w zakresie wydatkowania środków z zakładowego funduszu

świadczeń socjalnych. Zastosowanie tego przepisu było przedwczesne, bowiem w

tym względzie nie zostały dokonane dostateczne ustalenia faktyczne i oceny

prawne. W przypadku pozwanej, będącej spółką handlową, czynności z zakresu

prawa pracy, a więc także dotyczące administrowania środkami zakładowego

funduszu świadczeń socjalnych, może wykonywać osoba wyznaczona przez

zarząd (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1998 r., I PKN 131/98,

OSNAPiUS 1999 nr 12, poz. 385; z dnia 26 lutego 2003 r., I PK 159/02, OSNP

2004 nr 14, poz. 242; z dnia 10 września 1998 r., I PKN 286/98, OSNAPiUS 1999

nr 18, poz. 585 oraz z dnia 2 lutego 2001 r., I PKN 226/00, OSNAPiUS 2002 nr 20,

poz. 488). Wyznaczenie takiej osoby następuje jednak przez złożenie stosownego

oświadczenia woli pracodawcy i wyrażenia zgody przez wyznaczoną osobę (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2005 r., II PK 412/04, OSNP 2006 nr

13, poz. 14, poz. 210). Sposób reprezentowania spółki handlowej w sprawach z

zakresu prawa pracy może być odmienny niż wynikający z prawa handlowego.

Mogą go regulować wewnątrzzakładowe akty normatywne prawa pracy, a nawet

utrwalona zwyczajowa praktyka w tym zakresie (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 9 czerwca 2004 r., I PK 681/03, OSNP 2005 nr 4, poz. 53, OSP 2005 nr 10,

poz. 120 z glosą M. Lewandowicz-Machnikowskiej). Jednakże, zaskarżony wyrok w

13

tej części nie może być utrzymany, gdyż ustalony stan faktyczny sprawy nie

pozwala na jednoznaczną ocenę, czy P. M. był osobą upoważnioną do

dokonywania za pozwaną Spółkę czynności z zakresu prawa pracy wobec

pracowników jej oddziału w O.

Wniosek skargi kasacyjnej o zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie

dotyczącym odszkodowań za bezprawne rozwiązanie umów o pracę nie został

sformułowany w sposób jednoznaczny, gdyż strona pozwana odwołała się w nim do

wniosków przedstawionych w apelacji i dlatego nie mógł zostać uwzględniony. Z

tych przyczyn, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w

sentencji.