III CZP 47/07

Uchwała z dnia 19 czerwca 2007 r., III CZP 47/07

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz

Sędzia SN Marian Kocon

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wioletty Z. i Piotra Z. przeciwko

Skarbowi Państwa, Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w G.W. o zapłatę, po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 19 czerwca 2007 r.

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gorzowie

Wielkopolskim postanowieniem z dnia 29 grudnia 2006 r.:

"Czy dopuszczalna jest droga sądowa dla dochodzenia przez prowadzącego

parking od Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego należności za

przechowanie pojazdu, którego własność przeszła na rzecz Skarbu Państwa z

mocy prawa na podstawie art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. –

Prawo o ruchu drogowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 108 poz. 908 ze zm.)?"

podjął uchwałę:

Niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie z powództwa jednostki

prowadzącej parking przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę należności za

parkowanie pojazdu, którego własność przeszła na rzecz Skarbu Państwa z

mocy prawa na podstawie art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. –

Prawo o ruchu drogowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.).

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy

rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim apelacji powodów

od wyroków Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim, wydanych w

połączonych do wspólnego rozpoznania sprawach, których przedmiotem było

żądanie zasądzenia opłaty za przechowywanie na parkingu usuniętych z drogi

pojazdów.

W obu sprawach Sąd Rejonowy uznał, że pozwany Skarb Państwa, który stał

się z mocy prawa – na podstawie art. 130a ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 20 czerwca

1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze

zm. – dalej: „Pr.r.d.”) – właścicielem usuniętych pojazdów, łączyła z powodami, jako

osobami prowadzącymi parking, odpłatna umowa przechowania zawarta w sposób

dorozumiany.

Sąd Okręgowy rozpoznając w drugiej sprawie apelację stron nabrał

wątpliwości co do dopuszczalności drogi sądowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wątpliwości Sądu Okręgowego wynikają z uzasadnień wyroków Naczelnego

Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2006 r., I OSK 1184/05 i I OSK 1185/05,

który uznał, że ustalanie wynagrodzenia za przechowywanie pojazdów przejętych

na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 130a ust. 10 Pr.r.d. następuje w

drodze administracyjnej, a do wynagrodzenia za dozór pojazdu stosuje się przepisy

ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

(jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Stosowanie tych przepisów

wynika – jak uznały sądy administracyjne – z odesłania zawartego w § 3 pkt 1 lit. a

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia

stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.

Nr 50, poz. 449 – dalej: „rozporządzenia z dnia 23 kwietnia 2002 r.”).

Stanowisko to należy podzielić z zastrzeżeniem wskazania – jako podstawy

prawnej – przepisu § 3 pkt 1 lit. a, stanowiącego, że przepisy ustawy z dnia 17

czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. z

1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm. – dalej: „u.p.e.a.”) dotyczące m.in. przechowywania

ruchomości stosuje się do rzeczy, które stały się własnością Skarbu Państwa na

podstawie prawomocnego orzeczenia przepadku przedmiotów, wydanego w

postępowaniu karnym, w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i

wykroczenia skarbowe, w postępowaniu administracyjnym, w postępowaniu

cywilnym oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia. Przepis ten może więc

mieć zastosowanie odnośnie do przechowywania ruchomości na podstawie

postanowienia o przepadku przedmiotów, wydanego zgodnie z art. 412 k.c., art. 44

k.k. i innych przepisach o charakterze represyjnym. Przepisy art. 130a ust. 6 i 10

Pr.r.d. nie mają takiego charakteru, na co wskazuje ich brzmienie. Zgodnie z art.

130a ust. 6 Pr.r.d., usunięty pojazd umieszcza się na wyznaczonym przez starostę

parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie, a

wysokość opłat ustala rada powiatu, natomiast art. 130a ust. 10 Pr.r.d. stanowi, że

pojazd usunięty i nieodebrany przez uprawnioną osobę w terminie sześciu miesięcy

od dnia usunięcia uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten

przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy. Skoro więc pojazd usunięty i

nieodebrany uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się, a ponadto

przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy, to przyjęte w art. 130a ust. 6 i

10 Pr.r.d. rozwiązanie nie może być kwalifikowane jako przechowywanie

ruchomości na podstawie prawomocnego orzeczenie przepadku przedmiotów –

wydanego w postępowaniach sądowych i administracyjnych wymienionych w § 3

pkt 1 lit. a rozporządzenia z dnia 23 kwietnia 2002 r., lecz jako przechowywanie

ruchomości na podstawie przepisów o likwidacji niepodjętych depozytów i

nieodebranych rzeczy (§ 3 pkt 1 lit. b rozporządzenia z dnia 23 kwietnia 2002 r.).

Rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego wymaga określenia,

czy pozwany Skarb Państwa łączy z powodami, jako osobami prowadzącymi

parking, na którym umieszcza się pojazdy usunięte z drogi w trybie

administracyjnym, umowa przechowania, a więc stosunek zobowiązaniowy w

rozumieniu prawa cywilnego, czy też strony związane są stosunkiem prawnym

uregulowanym przepisami prawa publicznego, zważywszy, że dotyczy on

parkowania (art. 130a ust. 6 Pr.r.d.), do którego mają zastosowanie przepisy

rozporządzenia o przechowywaniu.

Stosunek prawny, którego przedmiotem jest parkowanie, określane także w

powołanych przepisach jako przechowywanie usuniętych pojazdów, nie ma

charakteru cywilnoprawnego. Jest to typowy stosunek administracyjny powstały na

skutek władczych działań organów administracyjnych, polegających na tym, że po

usunięciu pojazdu jego właściciel powiadamiany jest w trybie administracyjnym o

przejściu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa w razie nieodebrania pojazdu w

ustawowym terminie, podstawą do odbioru pojazdu jest zezwolenie

administracyjne, którego wydanie uzależnione zostało m.in. od uiszczenia opłaty za

usunięcie pojazdu i parkowanie (§ 5 i 6 rozporządzenia Ministra Spraw

Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania

pojazdów, Dz.U. Nr 134, poz. 1133 ze zm. – dalej: "rozporządzenie z dnia 2

sierpnia 2002 r."), a wysokość tej opłaty ustala rada powiatu (art. 130a ust. 6

Pr.r.d.).

Po nieodebraniu pojazdu przez uprawnioną osobę i przejściu jego własności

na rzecz Skarbu Państwa pomiędzy jednostką prowadzącą parking a nowym

właścicielem pojazdu, którym stał się Skarb Państwa, nie dochodzi do zawarcia

umowy przechowania pojazdu. Wprawdzie w doktrynie trafnie wskazuje się, że

źródłem obowiązku przechowania rzeczy nie zawsze jest umowa i jako przykłady

wymienia się przechowanie rzeczy zajętych w toku postępowania egzekucyjnego

przez dozorcę ustanowionego przez komornika, przechowanie rzeczy znalezionych,

przechowanie rzeczy zastawnika oraz przechowanie na mocy orzeczenia sądu o

oddanie rzeczy do depozytu sądowego, to jednak w tych przypadkach źródłem

stosunku zobowiązaniowego zawsze jest przepis prawa. Z doktrynalnego punktu

widzenia konstrukcja taka nie może budzić zastrzeżeń. (...) Oprócz klasycznych

źródeł zobowiązań przedstawiciele nauki prawa wskazują, że w ustawach mieszczą

się przepisy łączące z pewnymi czynami lub innymi zdarzeniami powstanie

zobowiązania.

W rozważanym przypadku nie ma przepisu, który tworzy między jednostką

prowadzącą parking a Skarbem Państwa cywilnoprawny stosunek przechowania

pojazdu. Nie jest nim ani art. 130a ust. 10 Pr.r.d., ani żaden inny przepis zawarty w

Prawie o ruchu drogowym i wydanych na jego podstawie aktach prawnych.

Z § 7 ust. 2 i § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 2 sierpnia 2002 r. wynika, że w

przypadku nieodebrania pojazdu z parkingu w terminie określonym w art. 130a ust.

10 Pr.r.d. jednostka prowadząca parking powiadamia o tym, nie później niż

trzeciego dnia od dnia upływu tego terminu, właściwy miejscowo urząd skarbowy

oraz podmiot, który wydał dyspozycję usunięcia pojazdu, a następnie naczelnik

właściwego urzędu skarbowego orzeka o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa

nieodebranego pojazdu. Na podstawie tych przepisów nie dochodzi więc do

nawiązania stosunku cywilnoprawnego w zakresie przechowywania pojazdu.

Przyjęte w nich uregulowania uzasadniają natomiast stwierdzenie, że po

zakończeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie przejęcia na rzecz

Skarbu Państwa nieodebranego pojazdu nowy jego właściciel, którym jest Skarb

Państwa, wstępuje w taki stosunek administracyjny, jaki łączył dotychczasowego

właściciela z podmiotem prowadzącym parking. Jeżeli więc wynikający z takiego

stosunku administracyjnoprawnego spór dotyczy okresu, za jaki Skarb Państwa

obciążony jest obowiązkiem uiszczenia opłaty za parkowanie, to uznać należało, że

w sprawie z powództwa jednostki prowadzącej parking przeciwko Skarbowi

Państwa o zapłatę należności za parkowanie pojazdu, którego własność przeszła

na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 130a ust. 10 Pr.r.d.,

droga sądowa jest niedopuszczalna.

Z tych względów należało podjąć uchwałę, jak wyżej (art. 390 § 1 k.p.c.).