I CSK 133/07

Sygn. akt I CSK 133/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

del. SSA Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. S.A.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prezydenta Miasta W.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 29 czerwca 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanego Skarbu

Państwa na rzecz powodowej M. S.A. kwotę 3.600 zł tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

„M.” S.A. - najpierw na drodze administracyjnej, a następnie w postępowaniu

sądowym - domagała się stwierdzenia, że podstawa określenia stawki opłaty

rocznej za użytkowanie wieczyste działek gruntu nr 106 i 110/2 od 1 stycznia 2003

r. winna wynosić 0,3% ceny oraz zastosowania 50% zniżki w opłacie z tytułu

wpisania do rejestru zabytków nieruchomości pozostającej w jej użytkowaniu

wieczystym.

Decyzjami z 24 marca 1993 r., nr 151/93 i z 24 czerwca 1993 r., nr [...]/93

Wojewoda stwierdził, że „M.” S.A. nabyła użytkowanie wieczyste nieruchomości

położonej w W. w rejonie ulic P., Ż. i W. oraz ustalił opłatę roczną za użytkowanie

wieczyste z zastosowaniem stawki 3%. Czternastego grudnia 2001 r. Starosta

Powiatu W. wypowiedział „M.” S.A. ze skutkiem od 1 stycznia 2002 r. wysokość

stawki opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste nieruchomości i nową wysokość

opłaty oznaczył na kwotę 1.184.796,92 zł. Na skutek odwołania „M.” S.A. od tego

oświadczenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. orzeczeniem z 5 czerwca

2002 r. ustaliło opłatę za użytkowanie wieczyste gruntu, pozostającego w

użytkowaniu wieczystym „M.”, na kwotę 815.441 zł.

Dwunastego grudnia 2002 r. „M.” S.A. wniosła o zmianę stawki procentowej

opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste działek nr 106, 110/2 obr. [...] z 3% ceny

do 0,3% ceny względnie 1% ceny oraz o obniżenie opłaty rocznej za użytkowanie

wieczyste działki nr 110/2 o 50% z racji wpisania tej nieruchomości do rejestru

zabytków. Oświadczeniem z 27 stycznia 2003 r. Prezydent Miasta W. odmówił

uwzględnienia tego wniosku.

Dwudziestego pierwszego lutego 2003 r. „M.” S.A. wystąpiła do

Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. o określenie stawki opłaty rocznej

za użytkowanie wieczyste nieruchomości na poziomie wskazanym we wniosku z 12

grudnia 2002 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. orzeczeniem z 30 września 2003

r. ustaliło, że od 1 stycznia 2003 r. stawka należnej od „M.” opłaty rocznej za

użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej w W. przy ul. P. 21 – Ż. nr 56

3

(działki nr 106 i 110/2 obr. [..]) wynosi 0,3% ceny, a to wobec uznania, że „M.” S.A.

użytkuje nieruchomość niezbędną na cele obronności państwa i jego

bezpieczeństwa oraz zastosowało od 1 stycznia 2003 r. w stosunku do powierzchni

3.568m2

działki nr 110/2 zniżkę 50% w opłacie rocznej z racji wpisania tej

nieruchomości do rejestru zabytków. Od tego orzeczenia sprzeciw złożył Skarb

Państwa – Prezydent Miasta W., a złożenie sprzeciwu dało podstawę do

przekazania sprawy sądowi.

W wyroku z 14 grudnia 2005 r. Sąd Okręgowy w W. stwierdził, że od 1

stycznia 2003 r. stawka opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste gruntu

położonego w W. przy ul. P. 21 – Ż., stanowiącego działki nr 106, 110/2 z obr. [...]

wynosi 0,3% ceny; zastosował od 1 stycznia 2003 r. w stosunku do powierzchni

3.568m2

(część działki nr ew. 110/2, obecnie 110/3, 110/4, 110/5) zniżkę 50% w

opłacie rocznej z tytułu użytkowania wieczystego z racji wpisania tej nieruchomości

do rejestru zabytków, w pozostałym zakresie postępowanie umorzył oraz zasądził

od Prezydenta Miasta W. na rzecz powoda 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa prawnego.

Sąd Okręgowy w W. przyjął, że oznaczenie stawki opłaty za użytkowanie

wieczyste gruntu na poziomie 0,3% znajduje uzasadnienie w decyzji Wojewody nr

[...] z 5 maja 2000 r. o umieszczeniu „M.” S.A. w wykazie obiektów i urządzeń

podlegających obowiązkowej ochronie oraz w umowie z 10 grudnia 1997 r.,

zawartej pomiędzy „M.” S.A. a ARM w W., na podstawie której „M.” podjęła się

przechowywania [...] surowców stanowiących własność Skarbu Państwa (art. 72

ust. 3 pkt 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Dz. U.

2004, nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej - u.g.n.). W stosunku do powierzchni 3.568m2

uzasadniona jest obniżka o 50% opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste z racji

wpisania decyzją z 28 lutego 1994 r. obiektów stanowiących pozostałość zespołu

fabrycznego z XIX wieku posadowionego na nieruchomości przy ul. W. i P. do

rejestru zabytków (art. 72 ust. 4 u.g.n.).

Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z § 1 pkt 1 lit. i rozporządzenia Rady

Ministrów z 13 stycznia 1998 r. w sprawie określenia rodzajów nieruchomości

uznawanych za niezbędne na cele obronności i bezpieczeństwa (Dz. U. 1998, nr 9,

4

poz. 31) i § 2 pkt 7 lit. b oraz § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 24 czerwca 2003

r. w sprawie obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa i obronności

państwa oraz ich szczególnej ochrony (Dz. U. 2003, nr 116, poz. 1090), „M.” S.A.

jest obiektem szczególnie ważnym dla bezpieczeństwa i obronności państwa.

Skoro określone budowle zostały wpisane do rejestru zabytków, stanowią one

element nieruchomości i powodują, że nieruchomość należy traktować jako

wpisaną do rejestru zabytków.

Sąd Okręgowy ustalił, że nieruchomości stanowiące działki o numerach 6951

i 6911 włączone zostały do nieruchomości, dla której prowadzone są księgi

wieczyste KW nr [...] i KW nr [...]. Nieruchomości te wchodzą w skład działek o nr

ewidencyjnych nr 110/3, nr 110/4, nr 110/5, obj. KW nr [...] oraz w skład działki nr

110/1, obj. KW nr [...] i pozostającej w użytkowaniu wieczystym „M.” Sp. z o.o.

Działka nr 6951 ma powierzchnię 2.031m2

i obecnie wchodzi w skład działki nr

110/3. Działka nr 6911, w części o powierzchni 716m2

weszła w skład działki nr

110/1, w części o powierzchni 1.231 m2

- weszła w skład działki nr 110/4, w części

o powierzchni 88m2

- weszła w skład działki nr 110/5, w części o powierzchni

218m2

- weszła w skład działki nr 110/3. Decyzja Konserwatora Zabytków dotyczy

natomiast powierzchni 3.568m2

i dla tej powierzchni usprawiedliwione jest

zastosowanie bonifikaty.

Wyrokiem z 24 października 2006 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację Skarbu

Państwa – Prezydenta Miasta W. od wyroku z 14 grudnia 2005 r. i zasądził od

pozwanego na rzecz powoda 2.700 zł tytułem kosztów postępowania.

Sąd Apelacyjny wskazał, że z ustaleń Sądu Okręgowego w sposób nie

budzący wątpliwości wynika, iż w sprawie zachodzą okoliczności pozwalające na

zastosowanie w stosunku do powoda od 1 stycznia 2003 r. stawki opłaty za

użytkowanie wieczyste gruntu położonego w W. przy ul. P. nr 21 – Ż. nr 56 w

wysokości 0,3% (art. 72 ust. 3 pkt 1 u.g.n.) oraz obniżenie do 50% opłaty rocznej w

odniesieniu do powierzchni 3.568m2

(art. 72 ust. 4 u.g.n.). „M.” S.A. jest obiektem

szczególnie ważnym dla bezpieczeństwa i obronności państwa, a wpisanie do

rejestru zabytków budowli posadowionych na nieruchomości oddanej jej w

5

użytkowanie wieczyste powoduje, że nieruchomość gruntową, na której

posadowiona jest budowla należy traktować jak wpisaną do rejestru.

Pozwany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego z 24 października 2006 r.

w części, to jest w pkt 1 w zakresie, w jakim Sąd oddalił apelację Skarbu Państwa

kwestionującą obniżenie od 1 stycznia 2003 r. wysokości stawki procentowej opłaty

rocznej z 3% do 0,3% z tytułu użytkowania wieczystego gruntu położonego w W.

przy ul. P. 21 – Ż. nr 56 (działki nr 106, 110/2 obr. [...]) oraz w zakresie, w jakim nie

uwzględnione zostało żądanie zasądzenia na rzecz Skarbu Państwa kwoty 3.600 zł

tytułem kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji, a nadto w pkt 2, w

zakresie, w jakim doszło do zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty

2.700 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

W skardze opartej na pierwszej podstawie kasacyjnej pozwany zarzucił, ze

zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem art. 73 ust. 2 u.g.n. poprzez błędną

wykładnię, § 2 pkt 7 lit. b oraz § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 24 czerwca

2003 r. w sprawie obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa i obronności

państwa oraz ich szczególnej ochrony (Dz. U. 2003, nr 116, poz. 1090) poprzez ich

niewłaściwe zastosowanie oraz art. 73 ust. 1 u.g.n. poprzez niewłaściwe

zastosowanie. Pozwany utrzymywał, że usprawiedliwiająca obniżenie stawki opłaty

za użytkowanie wieczyste zmiana celu, na który nieruchomość została oddana

w użytkowanie wieczyste wymaga zmiany treści umowy o ustanowienie tego

prawa, natomiast nie może wynikać z faktycznej zmiany sposobu korzystania

z nieruchomości. W warunkach, gdy treść stosunku prawnego łączącego strony

ustalona została według stanu na 1 stycznia 2003 r. Sąd Apelacyjny nie mógł

zastosować przepisów rozporządzenia z 24 czerwca 2003 r., które weszło w życie

19 lipca 2003 r. Rozporządzenie to dotyczyło zresztą jedynie obiektów

wymagających szczególnej ochrony i zostało wydane na podstawie ustawy

o powszechnym obowiązku obrony RP, gdy tymczasem na podstawie art. 91 u.g.n.

wydane zostało rozporządzenie, które samodzielnie definiowało rodzaje

nieruchomości uznawane za niezbędne na cele obronności i bezpieczeństwa

państwa w rozumieniu art. 73 ust. 1 pkt 3 u.g.n. Sąd Apelacyjny nie ustalił, w jakim

zakresie nieruchomość pozostająca w użytkowaniu wieczystym powoda jest

wykorzystywana na te cele.

6

Pozwany wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej

części i oddalenie żądania powoda zmierzającego do uzyskania obniżenia stawki

opłaty rocznej z 3% do 0,3% za użytkowanie wieczyste gruntu położonego w W.

przy ul. P. 21 – Ż. nr 56 (działki nr 106, 110/2 obr. [...]).

Powód wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej przy zasądzeniu na jego rzecz

kosztów postępowania wywołanego skargą.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Skoro pozwany nie kwestionuje podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, to

zarzut naruszenia prawa materialnego musi być rozważony w nawiązaniu do

ustaleń poczynionych w sprawie przez Sąd pierwszej instancji, zaakceptowanych

przez Sąd Apelacyjny.

2. Z art. 71 ust. 1 i 4 u.g.n. wynika, że za oddanie nieruchomości gruntowej

w użytkowanie wieczyste pobiera się pierwszą opłatę i opłaty roczne. Opłaty roczne

wnosi się przez cały okres użytkowania wieczystego, w terminie do 31 marca

każdego roku, z góry za dany rok. Co do zasady, opłaty z tytułu użytkowania

wieczystego ustalane są według stawki procentowej od ceny nieruchomości

gruntowej (art. 72 ust. 1 u.g.n.). Wysokość stawek procentowych opłat rocznych

jest uzależniona od określonego w umowie celu, na jaki nieruchomość gruntowa

została oddana, i wynoszą one, za nieruchomości gruntowe oddane na cele

obronności i bezpieczeństwa państwa, w tym ochrony przeciwpożarowej - 0,3 %

ceny, a za pozostałe nieruchomości gruntowe - 3 % ceny. (art. 72 ust. 3 pkt 1 i 5

u.g.n.)

Artykuł 29 ust. 1 u.g.n. stanowi, że w umowie o oddanie nieruchomości

gruntowej w użytkowanie wieczyste ustala się okres użytkowania wieczystego

zależnie od celu, na który nieruchomość gruntowa zostaje oddana w użytkowanie

wieczyste, oraz określa się sposób korzystania z nieruchomości, stosownie do art.

236 i art. 239 Kodeksu cywilnego. Przepis ten wprowadza rozróżnienie pojęć „celu”,

na jaki nieruchomość ma być wykorzystywana oraz „sposobu korzystania

z nieruchomości”. Z braku definicji ustawowej znaczenie tych pojęć należy

odtwarzać na podstawie ich znaczenia językowego. W tym ujęciu, cel jest to

planowy wynik każdego racjonalnego działania; to, do czego się dąży i o co się

7

zabiega, a sposób, to konkretna, określona metoda, forma lub tryb wykonania,

ujęcia czegoś.

Nie ma racji skarżący, o ile sugeruje, że pojęcia te nie pozostają ze sobą

w związku. Sposób korzystania z nieruchomości musi, co do zasady, stwarzać

możliwość realizacji celu oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Cel

oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste ma znaczenie dla określenia

czasu, na który to prawo zostało ustanowione. Przepisy wymagają jednak, żeby

w księdze wieczystej ujawniony został sposób korzystania z nieruchomości, ale nie

wymagają ujawnienia celu, na który nieruchomość została oddana w użytkowanie

wieczyste. Zmiana sposobu korzystania z nieruchomości mogąca prowadzić do

zmiany celu ustanowienia tego prawa może być przyczyną rozwiązania umowy (art.

33 ust. 3 u.g.n. i art. 240 k.c.). Stawki opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste są

natomiast określone na podstawie celu, na jaki nieruchomość została oddana

w użytkowanie wieczyste, ale nie oznacza to, że bez uwzględnienia sposobu

korzystania z niej. Trwała zmiana sposobu korzystania z nieruchomości po jej

oddaniu w użytkowanie wieczyste, powodująca zmianę celu, na który nieruchomość

została oddana, uzasadnia zmianę stawki procentowej opłaty rocznej stosownie do

tego celu (art. 73 ust. 2 u.g.n.).

Pozwany utrzymuje, że dla uzyskania zmiany stawki opłaty rocznej za

użytkowanie wieczyste (art. 73 ust. 2 u.g.n.) musi zmienić się cel ustanowienia tego

prawa, a to z kolei wymaga zmiany umowy o ustanowienie użytkowania

wieczystego. Nie bierze jednak pod uwagę skarżący, że źródłem powstania

użytkowania wieczystego w konkretnych okolicznościach mogła być nie tylko

umowa. W ustaleniach Sądów obu instancji nie ma mowy o tym, na jakiej

podstawie powstało użytkowanie wieczyste nieruchomości, których dotyczy

postępowanie, czy była to umowa i czy określono w niej cel ustanowienia tego

prawa. Pozwany nie zakwestionował przy tym ustaleń faktycznych przyjętych za

podstawę rozstrzygnięcia, ani także – w ramach drugiej podstawy kasacyjnej –

przebiegu i wyników postępowania dowodowego. Ujawniona w księdze wieczystej

podstawa wpisu prawa powoda, a mianowicie decyzja administracyjna Wojewody z

31 sierpnia 1993 r., sugeruje, że powód nabył użytkowanie wieczyste z mocy

prawa, na podstawie art. 2 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o

8

gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. nr 70, poz. 464, ze

zm.). Z art. 221 ust. 3 u.g.n. wyraźnie wynika, że jeżeli przy oddaniu nieruchomości

gruntowej w użytkowanie wieczyste nie został określony cel, na który nieruchomość

była oddana w użytkowanie wieczyste, to stawkę procentową opłaty rocznej

przyjmuje się stosownie do celu wynikającego ze sposobu korzystania z

nieruchomości. W takim przypadku sposób korzystania z nieruchomości ma

znaczenie determinujące oznaczenie celu ustanowienia prawa i w efekcie także –

stawkę opłaty za użytkowanie wieczyste.

3. Ma wprawdzie rację skarżący, że jeśli treść stosunku prawnego łączącego

strony ustalona została według stanu na 1 stycznia 2003 r., to Sąd Apelacyjny nie

powinien był oceniać charakteru korzystania z nieruchomości oddanej powodowi

w użytkowanie wieczyste według przepisów rozporządzenia z 24 czerwca 2003 r.

w sprawie obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa i obronności państwa

oraz ich szczególnej ochrony (Dz. U. 2003, nr 116, poz. 1090). W rozporządzeniu

tym w istocie „M.” S.A. została wymieniona w wyliczeniu obiektów szczególnie

ważnych dla bezpieczeństwa i obronności państwa (§ 2 pkt 7 lit b) z tym, że

rozporządzenie wydane zostało na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 4 ustawy z 21

listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.

U. z 2002 r. Nr 21, poz. 205, ze zm.).

Dla uzasadnienia stanowiska, że nieruchomość oddana powodowi w użytkowanie

wieczyste spełnia, przy określonym sposobie korzystania z niej, kryteria

pozwalające uznać ją za nieruchomość niezbędną na cele obronności

i bezpieczeństwa państwa także w rozumieniu ustawy o gospodarce

nieruchomościami, Sąd powołał się nadto na rozporządzenie Rady Ministrów

z 13 stycznia 1998 r. w sprawie określenia rodzajów nieruchomości uznawanych za

niezbędne na cele obronności i bezpieczeństwa państwa (Dz. U. 1998, nr 9, poz.

31), w którym do kategorii nieruchomości uznawanych za niezbędne na cele

obronności i bezpieczeństwa państwa zaliczane także były nieruchomości

„wykorzystywane pod obiekty przeznaczone na magazyny państwowych rezerw

gospodarczych i mobilizacyjnych”. Z przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia

i niekwestionowanych przez pozwanego ustaleń wynika, że taki status

nieruchomości wykorzystywanej przez powoda wynikał z tego, ze powód

9

10 grudnia 1997 r. zawarł z ARM umowę, na podstawie której „M.” podjęła się

przechowywania [...] państwowych surowców, stanowiących własność Skarbu

Państwa. W taki sam sposób pojęcie nieruchomości niezbędnej na cele obronności

i bezpieczeństwa państwa zdefiniowane jest w rozporządzeniu Rady Ministrów z 24

sierpnia 2004 r. w sprawie określenia rodzajów nieruchomości uznawanych za

niezbędne na cele obronności i bezpieczeństwa państwa (Dz. U. 2004, nr 207, poz.

2107). To rozporządzenie wydane zostało na podstawie art. 91 u.g.n. i bez

wątpienia określa ono rodzaje nieruchomości uznanych za niezbędne na cele

obronności i bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 73 ust. 1 pkt 3 u.g.n., a

weszło w życie 22 września 2004 r.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39814

k.p.c. Sąd Najwyższy

oddalił skargę kasacyjną pozwanego, a na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. i 98 k.p.c.

zasądził od pozwanego na rzecz powoda koszty postępowania w wysokości

taryfowej.