II CSK 127/07

Sygn. akt II CSK 127/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa "T."

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

przeciwko Miastu P.

o uzgodnienie treści księgi wieczystej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 27 czerwca 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 13 października 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Powód – Przedsiębiorstwo […] żądał uzgodnienia treści księgi wieczystej z

rzeczywistym stanem prawnym poprzez: 1) wyłączenie z księgi wieczystej Kw nr

[…], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P., nieruchomości oznaczonej w

ewidencji nieruchomości jako działka nr 6/29 o obszarze 844 m2

; 2) założenia dla

tej nieruchomości odrębnej księgi wieczystej; 3) wpisanie w dziale II nowo

założonej w ten sposób księgi jako właściciela pozwanego Miasta P. Powód

wywodził, że wspomniana działka nr 6/29 stanowi własność strony pozwanej i stałą

się drogą na mocy decyzji Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru z dnia 15

listopada 1999 r., zapadłej w związku z podziałem większej nieruchomości. Podział

ten został dokonany na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o

gospodarce nieruchomościami w brzmieniu sprzed 15 lutego 2000 r. (Dz.U. nr 115,

poz. 741; j.t.: Dz.U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm.; cyt. dalej jako ustawa z „21

sierpnia 1997 r.”), co oznacza – zdaniem powoda – że działka taka przechodzi z

mocy prawa na własność gminy z dniem, w którym decyzja o podziale stała się

ostateczna.

Strona pozwana kwestionowała legitymację czynną powoda w danym

sporze, podnosiła bezprzedmiotowość jego żądania, wyrażała wątpliwość do

dopuszczalności ustalania istnienia prawa w postępowaniu o uzgodnienie treści

księgi wieczystej, eksponowała wreszcie brak interesu prawnego powoda

w ustaleniu tego, że prawo własności przeszło na pozwaną stronę.

Sąd Rejonowy oddalił powództwo, dokonując następujących , podstawowych

dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych.

W dziale II księgi wieczystej dla nieruchomości położonej przy ul. J. o pow.

92509 m2

jako właściciel wpisane zostało powodowe Przedsiębiorstwo. W wyniku

podziału tej nieruchomości w jej skład wchodzą obecnie działki przeznaczone m.in.

pod drogi wewnętrzne, w tym sporna działka nr 6/29. Działka ta na mocy decyzji o

podziale z 1999 r. przeznaczona została na drogę osiedlową. Postępowanie

administracyjne w sprawie o ustalenie odszkodowania za przejście na własność

3

nieruchomości obejmującej poszczególne działki przeznaczone na drogi (w tym

działkę nr 6/29) zostało zakończone (prawomocny wyrok NSA z dnia 16

października 2001 r.). NSA oddalił skargę na decyzję Wojewody z dnia 31 marca

2000 r. utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję o odmowie przyznania

odszkodowania ze względu na brak przejścia własności spornych działek na rzecz

strony pozwanej. Pomiędzy stronami toczył się spór o ustalenie, czy inna działka

(nr 6/25), ujawniona w księdze wieczystej nr […], jest własnością Miasta P. Działkę

tę wydzielono w wyniku tej samej decyzji co działkę 6/29 i również ma ona status

drogi wewnętrznej. Prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 9 grudnia

2003 r., oddalającym powództwo o wspomniane ustalenie, stwierdzono m.in. to, ze

nieruchomości drogowe nie przeszły na własność Miasta P. Powód nie składał

wniosku o odłączenie działki nr 6/29 z księgi wieczystej macierzystej i założenie dla

tej działki odrębnej księgi wieczystej.

Analizując treść zgłoszonego przez powoda roszczenia w świetle przepisu

art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, Sąd ten

stwierdził, że nie jest możliwe twierdzenie, iż poprzez wyłączenie działki z księgi

wieczystej i założenie dla niej nowej księgi następuje usunięcie niezgodności

pomiędzy stanem prawnym nieruchomości. Niedopuszczalne jest także

powoływanie się na art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. wówczas, gdy możliwe

byłoby skorzystanie z innego roszczenia. Właściciel nieruchomości składającej się

z kilku działek może w każdym czasie żądać odłączenia działki i założenia dla niej

odrębnej księgi wieczystej, gdy stanowi ona odrębną nieruchomość.

Taka możliwość powodowała to, że strona powodowa nie miała w ogóle interesu

prawnego w wytaczaniu omawianego powództwa. Ponadto powód nie wykazał, że

działka nr 6/29 stałą się własnością strony pozwanej (nie przeszła ona na własność

tej strony na podstawie art. 98 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.). Nie miał w tym

względzie znaczenia fakt częściowego stwierdzenia nieważności decyzji z dnia

15 listopada 1999 r. (k. 13 i k. 15 akt sprawy).

Apelacja powoda została oddalona. Skarżący wyjaśniał w niej przyczyny,

z powodu których w ten a nie inny sposób sformułował swoje żądanie; wywodził,

że właścicielem spornej działki – wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji – jest

pozwana Gmina, a kwestia własności tej działki może być bez przeszkód

4

rozstrzygana w obecnym postępowaniu, ponieważ ukształtowany został nowy stan

prawny w wyniku wydania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia

23 sierpnia 2004 r., stwierdzającej częściową nieważność decyzji z dnia

15 listopada 1 999 r. (k. 15 akt).

Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego. Podzielił też

ocenę, że rozstrzygnięcie SKO z dnia 23 sierpnia 2004 r. pozostawało bez wpływu

na ocenę kwestii związania sądu orzekającego w niniejszym procesie wyrokiem

NSA z dnia 16 października 2001 r. W wyroku tym, oddalającego skargę powoda

na decyzję Wojewody W[…] utrzymującego w mocy decyzję Prezydenta Miasta P.

z dnia 15 marca 2000 r. i odmawiającą przyznania powodowi odszkodowania za

nieruchomość obejmującą min. sporną działkę nr 6/29, przesądzono, że działki nie

przeszły z mocy prawa na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 276 sierpnia 1997

r. na własność pozwanego. NSA przesądził zatem to, że własność działek

wydzielonych pod drogi wewnętrzne decyzją z dnia 15 listopada 1999 r., nie

przysługuje Gminie P. Sąd Okręgowy podzielił też stanowisko Sądu Rejonowego,

że wspomniany wyrok NSA jest wiążący w niniejszej sprawie w świetle art. 365 § 1

k.p.c., a nawet gdyby przyjąć brak takiego związania, to brak było podstaw

faktycznych i prawnych do uwzględnienia powództwa. Powołując się na

interpretację prawną art. 98 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., zawartą

w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2005 r., II CK 312/05, Sąd Okręgowy

stwierdził, że sporna działka nr 6/29 nie stała się własnością miasta Gminy na

podstawie tego przepisu.

W skardze kasacyjnej powoda podniesiono zarzuty naruszenia art. 98 ust. 1

ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (w jego

pierwotnym brzmieniu), naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. oraz

art. 365 k.p.c. w zw. z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA. Skarżący

wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy

przez uwzględnienie żądania powoda w całości, ewentualnie – o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5

Należy podzielić stanowisko Sądu Okręgowego, zgodnie z którym brak było

podstaw faktycznych i prawnych uwzględnienia żądania strony powodowej na

podstawie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca o księgach wieczystych i hipotece. Zgodnie

z tym przepisem, w razie niezgodności między stanem nieruchomości ujawnionym

w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest

wpisane lub jest wpisane błędnie, albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego

obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Swoje żądanie

powód wywodził z twierdzenia, że w wyniku decyzji o podziale własnej

nieruchomości z dnia 15 listopada 1999 r. strona pozwana na podstawie art. 98 ust.

1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. stała się ex lege właścicielem spornej działki.

W rozpatrywanej sprawie podstawowe znaczenie miało zatem określenie

statusu prawnej spornej działki nr 6/29 po wydaniu decyzji o podziale

nieruchomości z dnia 15 listopada 1999 r. (k. 13 akt). Nie można podzielić

stanowiska powoda, że na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia

1997 r. o gospodarce nieruchomościami (w jego pierwotnym brzmieniu, tj. –

obowiązującym przed dniem 15 lutego 2000 r.) strona pozwana stała się ex lege

właścicielem spornej działki nr 6/29 w 1999 r. Trafnie w tym zakresie Sąd

Okręgowy powołał się na interpretację przepisu art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21

sierpnia 1997 r., dokona w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2005 r.,

II CK 312/05 (OSNC 2006, z. 9, poz. 156). W wyroku tym stwierdzono, że działka

gruntu, wydzielona pod drogę na podstawie art. 98 ust. 1 zdanie 1 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. w pierwotnym brzmieniu (Dz.U. nr 115, poz. 741, tj. przed

nowelizacją z dnia 15 lutego 2000 r.), przechodzi na własność gminy, jeżeli

przeznaczona została na urządzenie drogi publicznej w rozumieniu ustawy z dnia

21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tj.: Dz.U. z 2004 r., nr 204, poz. 2086 ze

zm.). Wyrok ten zapadł w zbliżonym jak w rozpatrywanej sprawie stanie

faktycznym, ale przy odmiennie sformułowanym żądaniu strony powodowej (spór

o ustalenie własności działki przeznaczonej na „drogę” po wydaniu decyzji

o podziale nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomości). Sąd Najwyższy

w obecnym składzie podziela zawarte w powołanym orzeczeniu argumenty

i ostateczną konkluzję prawną, iż także pod rządami art. 98 ust. 1 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. w wersji pierwotnej (obowiązującej przed dniem 15 lutego

6

2000 r.) jedynie drogi publiczne, wydzielone w wyniku podziału nieruchomości na

wniosek właściciela, przechodziły na własność jednostek samorządowych albo

Skarbu Państwa. Tylko takie rozumienie użytego w pierwotnej wersji

wspomnianego przepisu wyrażenia „droga” (de lege lata – od dnia 15 grudnia

2000 r. – figuruje już w ustawie zwrot „drogi publiczne”) daje się uzasadnić

w kontekście art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu

przestrzennym (j.t.: Dz.U. z 1999 r., nr 15, poz. 139 ze zm.), według którego

w planie miejscowym ustala się, poza liniami rozgraniczającymi ulice i terenami

niezbędnymi do wydzielenia ścieżek rowerowych, place oraz drogi publiczne wraz

z urządzeniami pomocniczymi. W konsekwencji wydzielenia w wyniku podziału

nieruchomości innych dróg (np. wewnętrznych), przejście ich na własność

jednostek samorządowych lub Skarbu Państwa nie mogło nastąpić ex lege,

a jedynie na podstawie odpowiednich czynności prawnych. Z ustaleń dokonanych

przez oba Sądy merytorycznie wynika to, że działka nr 6/29 przeznaczona została

pod wewnętrzne drogi osiedlowe (s. 13 – 14 akt sprawy), a powód eksponował

nabycie własności tej działki ex lege na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r.

Zarzut naruszenia art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. okazał się

zatem nieuzasadniony. Niewykazanie przez powoda nabycia własności spornej

działki przez stronę pozwaną w sposób wskazany w pozwie i skardze kasacyjnej

czyni w ogóle bezpodstawne zagadnienie opierające się o treść art. 10 ustawy

z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. W tej sytuacji inne zarzuty

kasacyjne należy uznać za bezprzedmiotowe. Oznaczało to konieczność oddalenia

skargi kasacyjnej powoda jako nieuzasadnionej (art. 39814

k.p.c.).