IV CSK 78/07

Sygn. akt IV CSK 78/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

Protokolant Bogumiła Gruszka

w sprawie z powództwa G. B. i in., przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "T" w L.

o uchylenie uchwał,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 28 czerwca 2007 r.,

skargi kasacyjnej powoda G. B.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 listopada 2006 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w pkt I (pierwszym) i III (trzecim),

a także w pkt II (drugim) oraz IV (czwartym) w odniesieniu do

powoda G. B. i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2006 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda

G. B. od wyroku Sądu Okręgowego w L., którym ten Sąd oddalił powództwo

skierowane przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „T” w L. o uchylenie uchwały nr 1

§ 1 i 2 Zebrania Przedstawicieli z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie „pozyskania

środków na spłatę zadłużenia”. U podłoża tego rozstrzygnięcia legł pogląd, że dla

obciążenia członków spółdzielni jej zobowiązaniami także z innych tytułów niż

eksploatacja i utrzymanie nieruchomości (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia

2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych - tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 119,

poz. 1116 ze zm.) wystarczy ogólna wzmianka w statucie przewidująca możliwość

wprowadzenia tego obciążenia.

Skarga kasacyjna powoda – oparta na obydwu podstawach z art. 3983

k.p.c.

– zawiera zarzut naruszenia art. 130 § 2,3, art. 42 § 2 ustawy z dnia 16 września

1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r., Nr 188, poz. 1848 ze

zm.), art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach

mieszkaniowych - tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.), art. 158,

386§ 4, 328 § 2, 365 § 1 k.p.c., i zmierza do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sądy niższej instancji pominęły, że obciążenie członków spółdzielni jej

zobowiązaniami także z innych tytułów niż eksploatacja i utrzymanie nieruchomości

przewidziane w art. 4 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych zostało

poddane rygorom z art. 6 ust. 1 tej ustawy.

Artykuł 6 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, odpowiadający

treścią dawnemu art. 208 § 4 Prawa spółdzielczego, wyraża zasadę tzw.

bezwynikowej działalności gospodarczej spółdzielni mieszkaniowej, która prowadzi

działalność niezarobkową. Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do art. 75

Prawa spółdzielczego, zgodnie z którym zysk spółdzielni, po pomniejszeniu

o podatek dochodowy i inne obciążenia obowiązkowe wynikające z odrębnych

przepisów ustawowych, stanowi nadwyżkę bilansową. W konsekwencji

w działalności gospodarczej spółdzielni mieszkaniowej w ogóle nie występują

pojęcia zysku ani nadwyżki bilansowej, zaś ewentualna nadwyżka przychodów nad

kosztami odpowiednio zwiększa przychody w roku następnym. Podobnie w sytuacji,

3

gdy w danym roku występuje nadwyżka kosztów nad przychodami, odpowiednio

zwiększa ona koszty w roku następnym.

Przepis art. 6 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych dotyczy

wyników całej działalności gospodarczej spółdzielni mieszkaniowej i nie może być

interpretowany jako dotyczący wyłącznie kosztów i przychodów spółdzielni,

określonych w przepisach art. 4 ust. 1, 11

, 2 i 4 ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych, a więc związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości

w części stanowiącej mienie członków albo innych osób, którym przysługują prawa

do lokali, eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie

spółdzielni oraz z zobowiązaniami spółdzielni z innych tytułów. Istnieją bowiem

jeszcze inne koszty bądź przychody spółdzielni mieszkaniowej (zob. choćby art. 4

ust. 5 i art. 5 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych). Rozważany przepis

nie może być ponadto interpretowany w sposób oderwany od ogólnych reguł Prawa

spółdzielczego określających sposób pokrywania strat poniesionych przez

spółdzielnię mieszkaniową. Zgodnie z tymi regułami, po pierwsze, statut spółdzielni

powinien określać zasady pokrywania strat spółdzielni (art. 5 § 1 pkt 8 Prawa

spółdzielczego), przy czym do wyłącznej właściwości walnego zgromadzenia

należy podejmowanie uchwał w sprawie sposobu pokrycia strat (art. 38 § 1 pkt 4

Prawa spółdzielczego). Po drugie, członek spółdzielni uczestniczy w pokrywaniu jej

strat do wysokości zadeklarowanych udziałów oraz nie odpowiada wobec

wierzycieli spółdzielni za jej zobowiązania (art. 19 § 2 i 3, a także art. 21 i 28 Prawa

spółdzielczego). Po trzecie, straty bilansowe spółdzielni pokrywa się z funduszu

zasobowego, a w części przekraczającej fundusz zasobowy - z funduszu

udziałowego i innych funduszów własnych spółdzielni według kolejności ustalonej

przez statut (straty pierwszego roku obrachunkowego po założeniu spółdzielni

mogą być pokryte w roku następnym), gdyby zaś fundusze własne nie wystarczyły

na pokrycie strat, walne zgromadzenie może podjąć uchwałę zobowiązującą

członków do wcześniejszego wpłacenia udziałów, niż to przewiduje statut (art. 90

§ 1 i 2, z zastrzeżeniem art. 123 Prawa spółdzielczego). Przepis art. 6 ust. 1

ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych nie zmienia w żaden sposób tych reguł

(tak też SN w wyroku z dnia 11 stycznie 2006 r. II CSK 30/05, OSNC 2006, nr 10,

poz. 167).

4

W powołanym wyżej wyroku Sąd Najwyższy zauważył, że wymienione wyżej

przepisy Prawa spółdzielczego, dotyczące pokrywania strat spółdzielni, mogą być

zresztą w pełni odniesione jedynie do takiej spółdzielni mieszkaniowej, w której

wszystkie prawa do lokali, w tym zwłaszcza spółdzielcze własnościowe prawa do

lokali i prawa odrębnej własności lokali, przysługują członkom. Należy w związku

z tym podkreślić, że w konsekwencji wejścia w życie kilku wyroków Trybunału

Konstytucyjnego utraciła aktualność dawna zasada związania spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu z członkostwem spółdzielni, zgodnie z którą

prawo to mogło trwale przysługiwać wyłącznie członkowi spółdzielni lub

małżonkom, z których przynajmniej jeden musiał być członkiem spółdzielni.

Najpierw, po utracie mocy obowiązującej art. 228 § 3 Prawa spółdzielczego na

podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lutego 1999 r., K. 23/98

(OTK 1999, nr 2, poz. 25), spadkobiercy zmarłego członka spółdzielni

mieszkaniowej nie musieli ubiegać się o członkostwo w spółdzielni. Później

Trybunał Konstytucyjny stwierdził w wyroku z dnia 21 maja 2001 r., SK 15/00 (OTK

2001, Nr 4, poz. 85), że nieobowiązujący już wówczas art. 228 § 1 Prawa

spółdzielczego był niezgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3

Konstytucji. Następnie, na podstawie wyroku z dnia 29 czerwca 2001 r., K. 23/00

(OTK 2001, nr 5, poz. 124), w którym Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 216 Pr.

spółdz. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, nie musiała

się ubiegać o członkostwo w spółdzielni osoba, której małżeństwo zostało

rozwiązane przez rozwód albo unieważnione. Wreszcie całkowite zerwanie związku

między już ustanowionym spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu

a członkostwem w spółdzielni nastąpiło po wejściu w życie wyroku z dnia 30 marca

2004 r., K 32/03 (OTK 2004, Nr 3A, poz. 22), w którym Trybunał Konstytucyjny

stwierdził, że art. 172

ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych jest niezgodny

z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, a art. 178

ust. 1 ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust.

3 Konstytucji. Poza tym należy podkreślić, że zasada związania prawa do lokalu

z członkostwem w spółdzielni mieszkaniowej nigdy nie obowiązywała

w odniesieniu do już ustanowionego prawa odrębnej własności lokalu.

5

W tej sytuacji należy odwołać się do regulacji zamieszczonych w przepisach

art. 4 ust. 1, 11

, 2 i 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, określających

obowiązki członków spółdzielni i osób niebędących członkami, którym przysługują

spółdzielcze własnościowe prawa do lokali bądź prawa odrębnej własności lokali,

w zakresie ponoszenia tzw. opłat eksploatacyjnych. Obowiązek ponoszenia

rzeczonych opłat polega, po pierwsze, na uczestniczeniu wymienionych osób

w wydatkach związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w częściach

przypadających na ich lokale oraz eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości

stanowiących mienie spółdzielni. Wysokość opłat powinna być przez spółdzielnię

w taki sposób skalkulowana, aby nie powstawała różnica między wielkością

kosztów i przychodów. Jeżeli taka różnica powstanie, powinna być skorygowana

przez spółdzielnię przy ustalaniu wysokości opłat eksploatacyjnych, i to

niekoniecznie dopiero w następnym roku obrachunkowym (tj. z reguły w następnym

roku kalendarzowym), ale możliwie jak najszybciej, a więc najlepiej już

w następnym miesiącu po stwierdzeniu wystąpienia owej różnicy, jeżeli jest to tylko

możliwe ze względu na konieczność zachowania procedury określonej w art. 4 ust.

7 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Po drugie, obowiązek ponoszenia opłat

eksploatacyjnych polega na uczestniczeniu członków i osób niebędących członkami

w „zobowiązaniach spółdzielni z innych tytułów”. Przepisy art. 4 ust. 1, 11

, 2 i 4

ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych stanowią w tym zakresie leges speciales

w stosunku do wyżej wspomnianych przepisów art. 19 § 2 i 3 Prawa

spółdzielczego, które wyrażają zasadę ograniczonej odpowiedzialności członków

spółdzielni za jej długi. Przesłanką uwzględnienia długów spółdzielni w opłatach

eksploatacyjnych jest wszakże istnienie zobowiązania w rozumieniu art. 353 § 1

k.c., a więc stosunku prawnego, w którym osoba trzecia (wierzyciel) może żądać od

spółdzielni (dłużnika) świadczenia, a spółdzielnia powinna świadczenie spełnić.

Skoro Sąd Apelacyjny powyższych zasad nie miał na uwadze, wyrok tego

Sądu z mocy art. 39815

§ 1 k.p.c. należało uchylić w zaskarżonym zakresie i sprawę

przekazać do ponownego rozpoznania.

6