I PK 79/07

Sygn. akt I PK 79/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 sierpnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z powództwa J. G.

przeciwko H.-G. Spółdzielni Mieszkaniowej w K.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 sierpnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 28 sierpnia 2006 r., sygn. akt (...)

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.

do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

U z a s a d n i e n i e

W pozwie skierowanym przeciwko H. – G. Spółdzielni Mieszkaniowej w K. J.

G. domagał się przywrócenia do pracy oraz zasądzenia kosztów zastępstwa

procesowego w uzasadnieniu podnosząc, iż podana przyczyna wypowiedzenia -

utrata zaufania - nie była konkretna.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów zastępstwa

procesowego, wskazując, iż przyczyną wypowiedzenia powodowi umowy o pracę

była utrata zaufania spowodowana złożeniem przez niego oświadczenia w

postępowaniu likwidacyjnym bez stosownego umocowania. Przed rozwiązaniem

umowy powodowi przedstawiono uwagi co do nieprawidłowości jego działań i ich

negatywnych skutków.

Na rozprawie w dniu 30 listopada 2005 r. powód zmienił żądanie wnosząc o

zasądzenie odszkodowania w kwocie 12.810 zł.

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 4

stycznia 2006 r., sygn. akt (...) oddalił powództwo.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony na podstawie umowy o

pracę od dnia 1 grudnia 1997 r. na czas nieokreślony, na stanowisku kierownika

administracji osiedla, a od 15 maja 2002 roku na stanowisku kierownika osiedla

AD3.

W dniu 30 czerwca 2005 r. przedstawiciel firmy ubezpieczeniowej F. zwrócił

się do powoda o napisanie „oświadczenia” w sprawie miejsca wypadku. Powód

stwierdził w oświadczeniu, że „stan techniczny drogi dojazdowej do budynku przy

ul. O. 36 do 38c jest mu znany a zapadliska przy włazach kanałowych zgłaszane

były do naprawy dróg i chodników w 2004 i 2005 roku jednakże z uwagi na brak

środków finansowych nie zostały wykonane dotychczas”.

W sprawie powyższego oświadczenia powód nie konsultował się z panią G. -

upoważnioną do podpisywania takich oświadczeń z uwagi na to, że była ona w tym

czasie zajęta. Podobne oświadczenie zostało przez powoda wysłane do tej samej

firmy dwa lata wcześniej, jednak wówczas powód konsultował się z panią G.

Przedstawiwszy jej wszystkie okoliczności w sprawie uzyskał zgodę na napisanie

3

pisma o określonej treści jednakże pod warunkiem, że nie opatrzy owego pisma

pieczątką administracji, gdyż nie jest ono pisane w imieniu zarządu. Prezes

pozwanej nie wiedział, że powód napisał takie pismo w 2004 r.

W dniu 24 października 2005 r. prezes pozwanej wezwał powoda do

gabinetu i przedstawił mu oświadczenie z dnia 30 czerwca 2005 r. Powód przyznał,

„że napisał takie pismo a następnie przekazał je przedstawicielowi towarzystwa

ubezpieczonego F”. W dniu 21 października 2005 r. powód otrzymał pismo z

którego wynikało, iż rozwiązano z nim umowę o pracę za wypowiedzeniem. Jako

przyczynę wypowiedzenia wskazano złożenie w imieniu pracodawcy oświadczenia

woli w sposób nieuprawniony, z naruszeniem regulaminu pracy i regulaminu

organizacyjnego oraz zakresu obowiązków bez stosownego pełnomocnictwa w

związku z czym nastąpiła utrata zaufania pozwanej do powoda jako kierownika, na

którym ciążył szczególny obowiązek dbałości o dobro pracodawcy.

Powód nie miał pełnomocnictwa do napisania oświadczenia do towarzystwa

ubezpieczeniowego a jedynie posiadał upoważnienie do podpisywania pism do

Urzędu Miasta dotyczących spraw meldunkowych. Regułą zaś było, że powód

podpisywał druk zgłoszenia szkody dla towarzystwa i przekazywał je pani G. Z

uwagi na to, iż dla pozwanej duże znaczenie ma treść pism „wychodzących na

zewnątrz”, obowiązuje u niej określona procedura podpisywania pism.

W trakcie pracy powoda u pozwanej nie otrzymał on pisemnego

upoważnienia od Prezesa do podpisywania pism. Powód podpisywał zwykle pisma,

skierowane do lokatorów, składał ustne oświadczenia Straży Miejskiej dotyczące

spraw porządkowych, zaś sprawami ubezpieczeniowymi zajmowała się pani G.

Od 2003 roku powód zwracał się o likwidację powstałych przy ul. O.

zapadlisk, jednakże nie zostały one do chwili wypadku usunięte. Zawiadomieniem z

dnia 18 sierpnia 2005 roku TU F. poinformowało pozwaną o odmowie wypłaty

odszkodowania, gdyż ubezpieczenie nie obejmuje szkód wyrządzonych umyślnie

lub w skutek rażącego niedbalstwa, ze względu na zły stan techniczny drogi

dojazdowej.

Sąd Rejonowy uznał, iż pomimo tego, że w oświadczeniu o wypowiedzeniu

umowy o pracę nie ma wskazanego pisma, którego napisanie przez powoda

spowodowało utratę zaufania, to sam powód przyznał, że prezes pozwanej okazał

4

mu pismo z dnia 30 czerwca 2005 r. i zapytał czy to powód jest jego autorem.

Wobec tego powód w chwili wręczania wypowiedzenia, wiedział jakie pismo

spowodowało decyzję pracodawcy. Zdaniem Sądu Rejonowego nie doszło do

naruszenia przez pracodawcę art. 30 § 4 k.p., gdyż powołanie się na utratę

zaufania i poparcie tego stwierdzenia postawieniem konkretnych zarzutów jest

wystarczające dla wypełnienia obowiązku wynikającego z tego przepisu. Utrata

zaufania jest specyficzną przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę, gdyż stanowi

subiektywną ocenę postępowania pracownika dokonaną przez pracodawcę.

Złożenie przez powoda pisma bez zgody przełożonych obiektywnie uzasadnia

utratę zaufania. Powód składając takie pismo postąpił niezgodnie z obowiązującymi

przepisami wewnątrzzakładowymi. Postępowanie powoda należy uznać za

naruszenie obowiązków pracowniczych. Wskazana przyczyna uzasadnia

wypowiedzenia umowy o pracę.

Nie jest istotne, iż powód już wcześniej podobne pismo wydał, jak również

to, że napisał w nim prawdę. Istotne natomiast jest w jaki sposób je sformułował tj.

stwierdził, że w miejscu wypadku było zapadlisko i wskazał, że odpowiedzialność

za to ponosi spółdzielnia. Powód jako długoletni pracownik winien przypuszczać

jakie konsekwencje może spowodować takie oświadczenie.

Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją przez powoda.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z

dnia 28 sierpnia 2006 r., sygn. akt (...) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że

zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 12.810 zł. wraz z ustawowymi

odsetkami od dnia 1 lutego 2006 r., oraz kwotę 2.700 złotych tytułem kosztów

zastępstwa procesowego w obu instancjach.

Sąd Okręgowy uznał za Sądem Rejonowym, że brak zaufania do

pracownika może stanowić uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę,

zwłaszcza gdy pracownik zajmuje stanowisko kierownicze, gdy zachowanie

pracownika jest obiektywnie nieprawidłowe, budzące wątpliwości co do rzetelności

postępowania, nawet wtedy, gdy nie dochodzi do naruszenia obowiązków

pracowniczych.

Według Sądu drugiej instancji, ocena pracodawcy w niniejszej sprawie była

obiektywnie uzasadniona okolicznościami, które spowodowały utratę zaufania do

5

powoda. Taką okolicznością było „złożenie w imieniu pracodawcy oświadczenia

woli w sposób nieuprawniony, z naruszeniem Regulaminu Pracy i Regulaminu

Organizacyjnego oraz zakresu obowiązków bez stosownego pełnomocnictwa w

zakresie złożonego oświadczenia, w związku z czym nastąpiła utrata zaufania

pracodawcy do powoda jako do kierownika". Dlatego też sformułowanie zawarte w

oświadczeniu pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę należało uznać za

wystarczające w świetle art. 30 § 4 k.p. Stanowi ono prawidłowe wskazanie

przyczyny w rozumieniu tego przepisu.

Zgodnie z obowiązującym u pozwanej regulaminem organizacyjnym,

wszelkiego rodzaju pisma, dokumenty, i informacje sprawozdania adresowane do

osób trzecich niezawierające zobowiązań spółdzielni - podpisuje dyrektor

Spółdzielni względnie właściwy dla danej sprawy zastępca dyrektora lub

pełnomocnik posiadający upoważnienia Dyrektora Spółdzielni. Dyrektor Spółdzielni

może upoważnić poszczególnych kierowników komórek organizacyjnych do

podpisywania pism o charakterze informacyjnym „wychodzących na zewnątrz” (§ 9

pkt 1 i 2 ). Natomiast regulamin pracy w § 7 pkt 1 i 2 wskazuje zakres

podstawowych obowiązków pracowniczych. Z powyższych przepisów strona

pozwana wywodzi, iż oświadczenie z dnia 30 czerwca 2005 r. jest oświadczeniem

woli którego złożenie uzasadnia utratę zaufania gdyż narusza regulamin pracy i

regulamin organizacyjny.

Sąd Okręgowy uznał, że oświadczenie złożone w piśmie z dnia 30

czerwca 2005 r. nie może stanowić w świetle art. 60 k.c. oświadczenia woli,

„ponieważ po to, aby przejaw woli był istotnie oświadczeniem woli w rozumieniu

prawa cywilnego, musi on odpowiadać trzem przesłankom: być wolny od

przymusu fizycznego, wyrażać wolę wywołania określonego skutku

cywilnoprawnego i być na tyle zrozumiały, aby przynajmniej w drodze wykładni

móc ustalić jego sens”.

„Powód jako pracownik pozwanego składał oświadczenie wiedzy o

istniejącym stanie technicznym, o stanie drogi a także o podejmowanych w

latach poprzednich czynnościach w zakresie naprawy istniejącego stanu

rzeczy”. Nie można z tego wywodzić, że działał z wolą wywołania

jakiegokolwiek skutku prawnego.

6

Sąd drugiej instancji uznał, iż wypowiedzenie umowy o pracę było

nieuzasadnione. Przyczyna wypowiedzenia podana w oświadczeniu woli

pracodawcy jest nieprawdziwa gdyż powód nie złożył oświadczenia woli. Treść

pisma stanowi oświadczenie wiedzy - informacje, „a te nie były wskazane jako

przyczyny wypowiedzenia”.

Powyższy wyrok został zaskarżony przez pozwaną skargą kasacyjną, w

której zarzucono naruszenie prawa materialnego, „art. 45 k.p. poprzez błędną jego

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie bezzasadności podanej

przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę, a w szczególności wobec zastosowania

i oparcia rozstrzygnięcia o art. 45 k.p. pomimo niekwestionowanej przez Sąd

Okręgowy obiektywnej zasadności podniesionych przez pracodawcę względem

pracownika zarzutów, które spowodowały utratę zaufania do powoda”, oraz

naruszenie art. 233 § 1 w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. , a także art. 382 i art. 386 § 1

k.p.c. oraz art. 391 § 1 k.p.c. „w następstwie którego oraz nieprzestrzegania

kompetencji sadu odwoławczego i niespełnienia jego procesowej funkcji (art. 382

k.p.c.) doszło do braku wyczerpujących ustaleń i obrazy przytoczonych przepisów”.

Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego w K. w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania, ewentualnie uchylenie także orzeczenia Sądu pierwszej instancji i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji wraz z

rozstrzygnięciem o kosztach procesu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i oddalenie powództwa

z zasądzeniem kosztów procesu za wszystkie instancje według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. W odniesieniu do

zaskarżonego orzeczenia usprawiedliwione są zarzuty naruszenia art. 45 § 1 k.p. w

powiązaniu z naruszeniem art. 328§ 2 k.p.c. Uzasadnienie wyroku Sądu

Okręgowego przedstawia argumentację, którą trudno uznać za konsekwentną. Z

jednej strony, Sąd drugiej instancji zaaprobował dokonaną przez Sąd Rejonowy

ocenę, w myśl której pracodawca spełnił wymagania stawiane oświadczeniu o

rozwiązaniu umowy o pracę sformułowane w art. 30 § 4 k.p. a także zgodził się z

7

poglądem o zasadności utraty zaufania do pracownika naruszającego swe

obowiązki. Uznał jednakże wypowiedzenie za nieuzasadnione z tego względu, ż

pracodawca użył w swym oświadczeniu określenia „oświadczenie woli”, podczas

gdy powód złożył – nie mając upoważnienia – oświadczenie wiedzy.

Przyczyna wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę ma dwojakie

znaczenie: jedno występuje w aspekcie zgodności z prawem czynności

pracodawcy a drugie – jej zasadności (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 kwietnia

2001 r. I PKN 370/00 OSNP 2003, nr 3, poz. 65). W myśl art. 45 § 1 k.p. są to

niezależne od siebie przesłanki oceny żądania uznania wypowiedzenia za

bezskuteczne, przywrócenia do pracy albo odszkodowania. W płaszczyźnie

zachowania wymaganej prawem formy wypowiedzenia (art. 30 § 4 k.p.) obowiązek

pracodawcy sprowadza się do podania przyczyny wypowiedzenia w piśmie

zawierającym jego oświadczenie w taki sposób, by jego adresat poznał motywy

leżące u podstaw takiej decyzji. Sprostanie wymaganiom określonym w art. 30 § 4

k.p. polega zatem na wskazaniu przyczyny w sposób jasny, zrozumiały i

dostatecznie konkretny (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2000 r. I PKN

641/99, OSNP 2001, nr 20, poz. 618). W drugiej płaszczyźnie chodzi natomiast o

to, by wskazana przyczyna mogła być uznana za uzasadniającą wypowiedzenie

umowy o pracę.

Sąd Okręgowy uznał, że pozwany pracodawca sprostał wymaganiom

określonym w art. 30 § 4 k.p. Jest to ocena prawidłowa. Pracodawca nie wymienił

wprawdzie daty pisma, którego sporządzenie i podpisanie a także przekazanie

ubezpieczycielowi miało spowodować utratę zaufania do powoda, jednakże nie

zostało podważone ustalenie dokonane przez Sąd pierwszej instancji, zgodnie z

którym powód wiedział o jakie pismo chodzi, gdyż prezes Spółdzielni okazał mu je.

W okolicznościach sprawy należy więc przyjąć, że podana przyczyna została

sformułowana w sposób dostatecznie jasny i konkretny. Była to też rzeczywista

przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę. Z żadnych okoliczności nie wynika, by

pracodawca kierował się w rzeczywistości innymi motywami niż wskazane w jego

oświadczeniu.

Nie została też podważona dokonana przez Sąd Rejonowy ocena

opisanego postępowania powoda jako nieprawidłowego w stopniu uzasadniającym

8

wypowiedzenie umowy o pracę. Sąd Najwyższy podziela tę ocenę. Pracodawca

kierujący pracą pracownika (art. 22 § 1 k.p.) jest władny ustalić sposób

postępowania w zakresie sporządzania i podpisywania pism i dokumentów. Powód

nie dostosował się do tych zasad, co stanowi wystarczającą przyczynę

wypowiedzenia umowy o pracę. Przyczyny wypowiedzenia nie muszą

charakteryzować się znaczną wagą ani powodować szkód dla pracodawcy. Nie jest

też wymagane udowodnienie zawinienia pracownika. Tym odróżnia się zasadność

wypowiedzenia od wymagań stawianych w tym zakresie rozwiązaniu umowy o

pracę bez wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia przez pracownika jego

podstawowych obowiązków.

Sąd Okręgowy zasadnicze znaczenie przypisał sformułowaniu użytemu

przez pracodawcę, a mianowicie złożeniu w jego imieniu oświadczenia woli,

podczas gdy pismo sporządzone i podpisane przez powoda stanowiło

oświadczenie wiedzy. W przekonaniu Sądu Okręgowego ta wadliwość

oświadczenia pracodawcy przesądza o braku uzasadnienia dokonanego

wypowiedzenia. Nie sposób się zgodzić z tym poglądem. Budzi on zastrzeżenia już

z tego względu, że podnoszoną wadę sformułowania oświadczenia uznaje się za

pozbawiającą wypowiedzenie prawdziwej przyczyny. Tymczasem pracodawcy

można co najwyżej zarzucić, że wadliwie zakwalifikował pismo, którego

sporządzenie i podpisanie przez powoda spowodowało rozwiązanie umowy za

wypowiedzeniem. Nie jest to jednakże wada tego rodzaju, która mogłaby

przesądzać o niezgodności z prawem lub niezasadności wypowiedzenia w

rozumieniu art. 45 § 1 k.p. Jak bowiem ustalono, przyczyna wypowiedzenia została

podana w sposób dostatecznie jasny i konkretny, ta właśnie przyczyna

spowodowała wypowiedzenie, a ponadto w wystarczającym stopniu

usprawiedliwiała dokonane wypowiedzenie. Nie można uznać, że błędne

określenie pisma jako oświadczenia woli, podczas gdy zawierało ono jedynie

oświadczenie wiedzy przesądza o nieprawdziwości podanej przyczyny, co

uzasadnia roszczenie o odszkodowanie. Przyczyna wskazana przez pracodawcę

była prawdziwa, gdyż rzeczywiście uznał on, że powód naruszając zasady

obowiązujące w zakresie podpisywania pism utracił jego zaufanie. Sąd Okręgowy

bez należytego uzasadnienia przywiązał nadmierną wagę do bezpodstawności

9

określenia pisma jako oświadczenia woli. Sąd Najwyższy nie znajduje podstaw do

tak rygorystycznej oceny. Nieprawidłowa kwalifikacja prawna nagannego

zachowania pracownika stanowiącego przyczynę wypowiedzenia podaną w

oświadczeniu pracodawcy nie przesądza o niezgodności z prawem lub

bezzasadności wypowiedzenia w rozumieniu art. 45 § 1 k.p. Zbliżony pogląd został

już wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z d 21 lutego 2002 r. (I PKN 936/00,

PiZS 2002 nr 11 s. 38).

Z tych przyczyn skarga kasacyjna okazała się uzasadniona, co

spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy

do ponownego rozpoznania (art. 39815

§ 1 k.p.c).