III UK 26/07

Sygn. akt III UK 26/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 sierpnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania J. S. - Przedsiębiorstwa Budowlano - Usługowego "S. - Pol"

spółki jawnej w S.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanej A. .

o zasiłek chorobowy, macierzyński i opiekuńczy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 sierpnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P.

z dnia 9 listopada 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 marca 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że

A. K. (ubezpieczona) podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia

na podstawie umowy o pracę w spółce J.S. Przedsiębiorstwo Budowlano-Usługowe

2

"S.-Pol" s.j., odmówił ubezpieczonej prawa do uwzględnienia premii uznaniowej w

podstawie wymiaru zasiłku chorobowego za wskazane w decyzji okresy od 13

września 2000 r. do 31 sierpnia 2001 r., przyznał ubezpieczonej prawo do zasiłku

chorobowego w okresach wskazanych w decyzji począwszy od dnia 13 września

2000 r. do 24 sierpnia 2001 r.. w określonych kwotach obliczonych od podstawy

wymiaru w kwotach wskazanych w decyzji, uznał wypłacony ubezpieczonej przez

płatnika zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński, zasiłek opiekuńczy i zasiłek

porodowy w określonych w decyzji wysokościach, a także stwierdził bezpodstawną

wypłatę zasiłku chorobowego za wskazane w decyzji okresy począwszy od 13

września 2000 r. do dnia 31 sierpnia 2001 r. , zasiłku chorobowego od dnia 13

grudnia 2000 r. do dnia 12 czerwca 2001 r. oraz zasiłku opiekuńczego za okresy od

dnia 14 czerwca 2001 r. do dnia 24 sierpnia 2001 r. w zawyżonej wysokości z uwagi

na wliczenie premii uznaniowej do podstawy wymiaru zasiłku.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 10

sierpnia 2006 r. oddalił odwołanie płatnika składek od powyższej decyzji.

Sąd ustalił między innymi, że ubezpieczona była zatrudniona w firmie J. S.

Przedsiębiorstwo Budowlano-Usługowe ".-Pol" s.j. w pełnym wymiarze czasu pracy

na stanowisku księgowej za wynagrodzeniem podstawowym oraz nagrodą

uznaniową. W lipcu 2000 r. ubezpieczona otrzymała wynagrodzenie w kwocie 700

zł brutto oraz premię? W wysokości 2 500 zł brutto. W okresie od 9 sierpnia 2000 r.

korzystała ze zwolnień lekarskich od pracy. Płatnik składek wypłacił jej początkowo

wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy, a następnie wypłacono jej zasiłek

chorobowy z funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Od 13 grudnia 2000 r.

ubezpieczona przebywała na urlopie macierzyńskim i pobierała z tego tytułu zasiłek

macierzyński do dnia 12 czerwca 2001 r., od 14 czerwca 2001 r. do dnia 22

czerwca 2001 r. zasiłek opiekuńczy, a od 25 czerwca 2001 r. korzystała ze

zwolnienia chorobowego pobierając wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy,

w okresie od 2 sierpnia 2001 r. do 24 sierpnia 2001 r. pobierała zasiłek opiekuńczy i

od 25 sierpnia 2001 r. do 31 sierpnia 2001 r. zasiłek chorobowy..

Sąd uznał, że zgodnie z obowiązującym regulaminem nagrody i premie

przewidziane w przepisach placowych pracodawcy mają wyłącznie charakter

uznaniowy i nie mogą być utożsamiane z premią regulaminową, ponieważ ich

3

wysokość, zakres wypłaty i częstotliwość pozostawiono uznaniu pracodawcy., a

zatem premia przyznana ubezpieczonej nie mogła być wliczona do podstawy

wymiaru zasiłku chorobowego, gdyż do podstawy wymiaru takiego zasiłku

przyjmuje się tylko takie premie, których warunki uzyskania przewidują przepisy

wewnątrzzakładowe i to pod warunkiem, że określają one pomniejszenie premii za

czas pobierania zasiłku chorobowego. Zmniejszenie składników wynagrodzenia

powinno przy tym w sposób konkretny wynikać z regulaminu, aby było ono

sprawdzalne i mogło podlegać kontroli. Użycie w regulaminie ogólnego

sformułowania, że pracodawca uznaniowo przyznaje nagrodę i uznaniowo ja

zmniejsza lub zawiesza, nie daje możliwości skontrolowania pracodawcy. W ocenie

Sądu Rejonowego, uznaniowy charakter premii oraz uznanie, że nie była ona

stałym składnikiem wynagrodzenia w świetle przepisów płacowych, dowodzą, iż nie

było podstaw do wliczenia premii do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego.

Wyrokiem z dnia 9 listopada 2006 r., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację płatnika składek, podnosząc, że wyrok

Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, a zgromadzony w sprawie materiał

dowodowy został oceniony w sposób właściwy, bez przekroczenia granic

swobodnej oceny dowodów. Sąd Okręgowy podzielił w całości ustalenia faktyczne

poczynione w sprawie przez Sąd Rejonowy oraz ich ocenę prawną. Powołując się

na art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Sąd Okręgowy

podzielił stanowisko Sadu pierwszej instancji, że charakter premii należnej i

faktycznie wypłaconej ubezpieczonej wyłącza jej wliczenie do podstawy wymiaru

zasiłku chorobowego. Według obowiązującego u pracodawcy od 15 kwietnia 1999

r. regulaminu wynagradzania (§ 5), pracodawca ma prawo do przyznawania

indywidualnych miesięcznych nagród dla poszczególnych pracowników według

swego uznania (pkt 1); a wypłaty tych nagród ulegają zmniejszeniu lub całkowitemu

zawieszeniu za okres pobierania przez pracowników wynagrodzenia za czas

choroby, zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku

wyrównawczego, zasiłku macierzyńskiego i zasiłku opiekuńczego oraz innych

okresów, w których pracownik nie świadczył pracy; o wysokości zmniejszenia lub

całkowitym zawieszeniu wypłaty nagród decyduje samodzielnie pracodawca (pkt 2).

4

Sąd Okręgowy uznał, że w sytuacji, gdy zmniejszenie lub zawieszenie premii

(nagrody) za czas zwolnienia lekarskiego jest uzależnione od uznania pracodawcy,

to takiej premii (nagrody) nie można wliczać do podstawy wymiaru zasiłku

chorobowego.

Sąd Okręgowy stwierdził, że odnośnie do interpretacji art. 41 usty. 1 ustawy

o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa występuje niejednolitość orzecznictwa Sądu najwyższego. Sąd

Okręgowy opowiada się za stanowiskiem zawartym w wyroku Sądu Najwyższego z

dnia 11 maja 2005 r. III UK 33/05.

W ocenie Sądu Okręgowego rozstrzygający w niniejszej sprawie był

prawomocny wyrok Sadu Rejonowego w P. z dnia 29 marca 2006 r. II K …/04

(utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia 10 października 2006

r. II Ka …/06), którym uznano J. S. za winnego tego, iż w okresie od stycznia 1999

r. do kwietnia 2002 r. w D., jako właściciel Przedsiębiorstwa Budowlano-

Uslugowego „S.-P.”, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadził w

błąd pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych poprzez zgłoszenie do

ubezpieczenia społecznego pracowników, z którymi zostały zawarte pozorne

umowy o pracę, mając na celu wyłudzenie świadczeń z ubezpieczenia społecznego

oraz wliczając bezpodstawnie do podstawy wymiaru świadczeń wypłacane

pracownikom premie i nagrody, doprowadził Zakład Ubezpieczeń Społecznych –do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci wyplaty zasiłków chorobowych i

macierzyńskich w kwocie 1.054.227,57 zł, a nadto z tytułu bezpodstawnego

wliczenia nagród do podstawy świadczeń zawartych w umowach o pracę z m.in. A.

K. kwotę 24.693,75 zł, a stanowiącego przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w związku z

art. 294 § 1 k.k. w związku z art. 12 k.k., skazał go na karę 3 lat pozbawienia

wolności oraz grzywnę, Sąd przyjął, że z uwagi na powyższe i przepis art. 11 jest

związany w niniejszej sprawie prawomocnym wyrokiem karnym.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł płatnik składek, który zarzucił

naruszenie: 1) art. 41 ust. 1 i art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r.

związku z § 5 pkt 2 regulaminu wynagradzania wraz z zasadami przyznawania

nagród obowiązującymi u płatnika składek od 15 kwietnia 1999 r. "przez przyjęcie,

5

że przepisy o wynagradzaniu nie przewidują zmniejszania premii i nagrody za okres

pobierania świadczenia"; 2) art. 3 pkt 3 w związku z art. 36 ustawy z dnia 25

czerwca 1999 r. "przez jego niezastosowanie, polegające na błędnym

zdefiniowaniu wynagrodzenia i błędnym ustaleniu przychodu pracownika co miało

istotne znaczenie przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń z ubezpieczenia

społecznego i było sprzeczne z umową o pracę"; 3) rozporządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad

ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U.

Nr 161, poz. 1106 ze zm.) "przez jego niezastosowanie, polegające na błędnym

przyjęciu, że wypłacona premia miesięczna nie stanowi składnika podstawy

wymiaru składek"; 4) art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. poprzez jego

niezastosowanie polegające na błędnym ustaleniu przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia, a w konsekwencji błędnego ustalenia podstawy wymiaru zasiłku

chorobowego; 5) art. 316 § 1 k.p.c. "poprzez niewzięcie za podstawę

rozstrzygnięcia istniejącego stanu prawnego w zakresie wynikającym z art. 3 pkt 3

w związku z art. 36 ustawy zasiłkowej"; 6) art. 233 § 1 k.p.c. "poprzez ustalenie

niezgodnie ze stanem faktycznym i wbrew zasadom logicznego rozumowania, że

wszystkim pracownikom spółki przysługuje wyłącznie wynagrodzenie w wysokości

najniższego obowiązującego w danym okresie"; 7) art. 11 w związku z art. 233 § 1

k.p.c. poprzez ustalenie niegodne ze stanem faktycznym, że wnioskodawca wliczył

bezpodstawnie A. K. wypłaconą premię do podstawy wymiaru świadczeń z

ubezpieczenia społecznego, popełniając przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w związku

z art. 294 § 1 k.k. w związku z art. 12 k.k. W obszernym uzasadnieniu skargi,

odwołującym się zwłaszcza do poglądów przedstawionych w uzasadnieniu wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2005 r., III UK 76/05, wywiedziono w

szczególności, że na gruncie art. 36 ust. 1 oraz art. 41 ustawy z dnia 25 czerwca

1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby

i macierzyństwa i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku

dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze

zm.) nie powinno budzić wątpliwości, że choć premia uznaniowa nie ma charakteru

roszczeniowego, to stanowi podstawę wymiaru zasiłku chorobowego w sytuacji,

gdy została wypłacona pracownikowi. Zdaniem skarżącego, wnioskowanie Sądu

6

Okręgowego jakoby obowiązujące u płatnika przepisy płacowe nie określały zasad

zmniejszania premii za czas choroby lub zasiłku, "jest gołosłowne i sprzeczne z

zebranym materiałem dowodowym".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jest bezzasadny przede wszystkim

dlatego, że w postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813

§ 2

k.p.c.), a podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia

faktów i oceny dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c.). Zresztą wskazane w skardze fakty,

które miały być błędnie ustalone, nie mają w sprawie istotnego znaczenia (art. 227

k.p.c.). Bezzasadny jest też zarzut naruszenia art. 316 k.p.c., gdyż Sąd Okręgowy

wziął pod uwagę art. 3 pkt 3 w związku z art. 36 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r.,

a zarzut naruszenia tych przepisów jest wskazany w skardze i podlega rozważeniu

w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego.

2. Zgodnie z art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, użyte

w niej określenie "wynagrodzenie" oznacza przychód pracownika stanowiący

podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu

potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe

oraz ubezpieczenie chorobowe. Do ubezpieczonej miał zastosowanie art. 36 ust. 2

tej ustawy, zgodnie z którym, jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem

okresu, o którym mowa w ust. 1 (12 miesięcy kalendarzowych), podstawę wymiaru

zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne

miesiące kalendarzowe ubezpieczenia. Niezdolność do pracy ubezpieczonej

powstała po upływie miesiąca zatrudnienia i w tym okresie otrzymała ona

wynagrodzenie zasadnicze (700 zł brutto) oraz nagrodę (2.500 zł). Problem

sprowadza się do oceny, czy w ogóle nagroda otrzymana przez pracownika

podlega wliczeniu do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, a jeżeli tak, to na

jakich zasadach. Zagadnienie to zostało wyczerpująco przedstawione w

uzasadnieniu Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2006 r. III UK 89/06. Na

pierwsze z tych pytań Sąd Najwyższy odpowiedział twierdząco i uznał, że

7

wystarczające w tym zakresie jest odwołanie się do treści art. 42 ust. 1 ustawy z

dnia 25 czerwca 1999 r.

3. „Zgodnie z tym przepisem, premie, nagrody i inne składniki

wynagrodzenia przysługujące za okresy miesięczne wlicza się do podstawy

wymiaru zasiłku chorobowego w kwocie wypłaconej pracownikowi za miesiące

kalendarzowe, z których wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy

wymiaru zasiłku. Do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego wlicza się więc co do

zasady nie tylko premie, ale także wypłacone pracownikowi nagrody (por. też

analizę dalszych przepisów, z których to wynika, przedstawioną w uzasadnieniu

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2005 r., III UK 76/05). Jednakże, zgodnie

z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r., przy ustalaniu podstawy wymiaru

zasiłku chorobowego nie uwzględnia się składników wynagrodzenia, jeżeli

postanowienia układów zbiorowych pracy lub przepisy o wynagradzaniu nie

przewidują zmniejszania ich za okres pobierania zasiłku. Wykładnia i zastosowanie

tego przepisu stanowi istotę rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy. Problem

polega nie tyle na ocenie, czy nagroda wypłacona ubezpieczonej w ogólności

podlega wliczeniu do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, lecz na analizie, czy

w przepisach o wynagradzaniu obowiązujących u pracodawcy (regulaminie

wynagradzania) zostało przewidziane zmniejszanie tych nagród za okres

pobierania zasiłku. Przepis art. 41 ust. 1 ustawy może budzić wątpliwości,

zwłaszcza co do oceny, w jaki sposób przepisy o wynagradzaniu mają przewidywać

zmniejszanie świadczeń. Dotyczy to w szczególności nagrody, gdyż jest to

świadczenie przyznawane pracownikowi na podstawie swobodnego uznania

pracodawcy. Tym nagroda (nazywana nieraz premią uznaniową) rożni się od premii

(w ścisłym tego słowa znaczeniu, nazywanej regulaminową), która jest

świadczeniem o przewidzianych z góry, skonkretyzowanych i zobiektywizowanych

(podlegających weryfikacji) przesłankach nabycia prawa do niej. Pracownik nabywa

więc prawo do premii (roszczenie o jej wypłatę) po spełnieniu tych przesłanek (por.

orzeczenia Sądu Najwyższego: wyrok z dnia 30 marca 1977 r., I PRN 26/77,

OSNCP 1977 nr 11, poz. 225; uchwała z dnia 27 kwietnia 1977 r., I PZP 6/77,

OSNCP 1977 nr 11, poz. 207; NP 1979 nr 1, s. 135 z glosą M. du Valla; uchwała z

dnia 24 sierpnia 1978 r., I PZP 21/78, OSNCP 1979 nr 2, poz. 29; wyrok z dnia 31

8

marca 1980 r., I PRN 138/79, Służba Pracownicza 1980 nr 10, s. 34; uchwała z

dnia 10 czerwca 1983 r., III PZP 25/83, OSNCP 1983 nr 12, poz. 192; OSPiKA

1984 nr 11, poz. 235 z glosą M. Seweryńskiego; wyrok z dnia 1 października 1984

r., I PRN 131/84, OSPiKA 1988 nr 1, poz. 21 z glosą J. Pacho; OSP 1991 nr 5, poz.

125 z glosą T. Gregorczuk; wyrok z dnia 21 września 1990 r., I PR 203/90, OSP

1991 nr 7-8, poz. 166). W przypadku premii określenie zasad jej zmniejszenia

(pozbawienia, zawieszenia) polega na ustaleniu tak zwanych reduktorów. W

odniesieniu do art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. polegać to powinno

na ustaleniu w przepisach o wynagradzaniu, że za okres pobierania zasiłku

chorobowego premia nie przysługuje. Podstawową zasadą, którą należy

uwzględniać przy wykładni tego przepisu jest bowiem jego cel polegający na

przeciwdziałaniu możliwości podwójnego wypłacania tego samego składnika

wynagrodzenia. Chodzi o to, że jeżeli pracownik w okresie nieświadczenia pracy z

powodu niezdolności do jej wykonywania otrzyma wynagrodzenie, to

wynagrodzenie to (lub jego składnik) nie może być uwzględnione w podstawie

wymiaru zasiłku chorobowego, gdyż oznaczałoby to pobieranie dwóch wzajemnie

wykluczających się świadczeń. Pracownik bowiem otrzymałby wynagrodzenie i

odpowiednik wynagrodzenia w czasie niezdolności do pracy, to jest zasiłek

chorobowy, w którego podstawie wymiaru byłoby także owo wynagrodzenie (por.

uzasadnienia uchwały z dnia 23 listopada 1979 r., II UZP 22/79, OSNCP 1980 nr 6,

poz. 110 oraz wyroku z dnia 5 marca 1997 r., II UKN 15/97, OSNAPiUS 1997 nr 22

poz. 446). Problem jest znacznie bardziej skomplikowany w przypadku nagrody,

której przyznanie zależy od swobodnego uznania pracodawcy, a więc nie ma w

zasadzie żadnych przesłanek jej nabycia. Jeżeli nie ma przesłanek nabycia prawa

do nagrody, to w jaki sposób można określić przesłanki jej zmniejszania

(pozbawiania). Prawo do nagrody (jej wypłaty) pracownik uzyskuje dopiero po jej

przyznaniu przez pracodawcę według jego swobodnego uznania (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 21 września 1990 r., I PR 236/90, Służba Pracownicza 1991 nr

6, s. 28). Można więc twierdzić, że skoro nie ma żadnych przesłanek nabycia prawa

do nagrody, to w ogóle nie jest możliwe określenie zasad jej zmniejszenia

(pozbawienia) w rozumieniu art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r., gdyż w

okresie pobierania zasiłku chorobowego przez pracownika, pracodawca najpierw

9

musiałby przyznać pracownikowi nagrodę, a następnie ją zmniejszyć według zasad

przewidzianych w przepisach o wynagradzaniu. Pracodawca może swobodnie

nagrodę przyznać, a więc również swobodnie może jej nie przyznawać. W jaki więc

sposób można odnieść treść art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. do

tego świadczenia. Nie można twierdzić, że nie jest możliwe określenie zasad

zmniejszenia nagród w okresie pobierania zasiłku chorobowego, gdyż oznaczałoby

to, że nagrody w ogóle nie wchodzą w skład podstawy wymiaru zasiłku (co, jak

wyżej wskazano, byłoby niezgodne z przepisami, zwłaszcza z art. 42 ust. 1

ustawy). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że do podstawy

wymiaru zasiłku chorobowego nie mogą być wliczane te składniki wynagrodzenia

(nagrody), co do których przepisy układów zbiorowych lub innych aktów

normatywnych dotyczących wynagradzania nie przesądzają w sposób

jednoznaczny, że pracownik traci do nich prawo w okresie pobierania zasiłku

chorobowego. A więc wlicza się tylko te składniki, co do których z przepisów w

sposób jednoznaczny i definitywny zarazem wynika, iż podlegają one zmniejszeniu

lub całkowitemu zawieszeniu w okresie pobierania zasiłku chorobowego (por. wyrok

z dnia 11 maja 2005 r., III UK 33/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 382 oraz wyrok z dnia

11 listopada 2005 r., III UK 65/05, niepublikowany). W wyrokach tych odniesiono się

wprost do § 5 regulaminu wynagradzania obowiązującego w spółce J. S.

Przedsiębiorstwo Budowlano-Usługowe "S.-P." s.j., uznając, że według tego

przepisu o wysokości zmniejszenia lub całkowitym zawieszeniu wypłaty nagród

decyduje samodzielnie pracodawca, a to oznacza, iż nie zostało przewidziane

zmniejszenie świadczeń za okres pobierania zasiłku w rozumieniu art. 41 ust. 1

ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. Taką też wykładnię tego przepisu przyjął w

zaskarżonym wyroku Sąd Okręgowy. Nieco inne podejście do omawianego

problemu zostało przedstawione w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia

6 lipca 2005 r., III UK 76/05 (dotychczas niepublikowany). Sąd Najwyższy wywiódł

w nim, że takie rozumowanie opiera się na budzącym zastrzeżenia założeniu,

jakoby o wyłączeniu spornych składników wynagrodzenia z podstawy wymiaru

zasiłku chorobowego, decydował ich charakter prawny (że były przyznawane oraz

zmniejszane według uznania pracodawcy). Jest to trafny pogląd, a oznacza on, że

nagrody wchodzą w ogólności w skład podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, a o

10

spełnieniu co do nich przesłanek art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r.,

decyduje nie tylko treść przepisów zakładowych (ich jednoznaczność), ale także

inne okoliczności, takie, jak stosowanie tych przepisów w praktyce pracodawcy

oraz w stosunku do konkretnego pracownika. W uzasadnieniu wskazanego wyroku

z dnia 6 lipca 2005 r. Sąd Najwyższy dał temu wyraz, stwierdzając, że należy

wyjaśnić, czy obowiązujące w danym wypadku przepisy regulaminu wynagradzania

zapewniały (przewidywały) premię uznaniową także w okresie pobierania zasiłku

chorobowego z uwzględnieniem sytuacji faktycznej (konkretnego pracownika), a

zastrzeżenie, że o wysokości zmniejszenia lub całkowitym zawieszeniu wypłaty

nagród decyduje samodzielnie pracodawca powinno być ocenione w kontekście

zasad regulaminu, "ale także z uwzględnieniem zasad przyznawania nagród i

premii stanowiących integralną część regulacji regulaminowej i wreszcie powinno

uwzględniać rzeczywisty stan faktyczny - praktykę stosowania tych zapisów

regulaminowych".

3. „Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, między

omówionymi wyrokami Sądu Najwyższego nie występuje sprzeczność, a wyrok z

dnia 6 lipca 2005 r., III UK 76/05, przedstawia jedynie dalsze okoliczności, które

należy uwzględniać przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 41 ust. 1

ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. Powracając do oceny zastosowania tego

przepisu w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że w

zasadniczych elementach różni się od stanu faktycznego, w którym zapadł wyrok z

dnia 6 lipca 2005 r., III UK 76/05. W sprawie tej chodziło o zasiłek chorobowy

przysługujący pracownikowi zatrudnionemu przez wiele lat, a konkretnie o zasiłki w

okresie od czerwca 1999 r. do marca 2002 r., w którym pracownik w czasie

świadczenia pracy otrzymał wielokrotnie nagrody w łącznej kwocie 24.880 zł. W

kontekście wyżej wskazanych zasad oceny zastosowania art. 41 ust. 1 ustawy z

dnia 25 czerwca 1999 r. występowała więc konieczność ustaleń i ocen co do

stosowania zakładowych przepisów o wynagradzaniu (zmniejszeniu świadczeń w

okresach pobierania zasiłku chorobowego) w praktyce pracodawcy oraz w

stosunku do konkretnego pracownika. Takiej konieczności nie ma w rozpoznawanej

sprawie, gdyż jej stan faktyczny jest w tym zakresie prosty i niesporny.

Ubezpieczona była zatrudniona od 1 lipca 2000 r. do 31 sierpnia 2001 r. na

11

stanowisku księgowej za wynagrodzeniem zasadniczym (700 zł brutto) oraz

premią. Świadczyła pracę przez ponad miesiąc ( 1 lipiec – 8 sierpień 2000 r.), za

który pracodawca przyznał jej nagrodę w kwocie 2.500 zł (ponad trzykrotność

wynagrodzenia zasadniczego). W takim stanie faktycznym, zarówno przyznanie

nagrody, jak też praktyczne stosowanie niejednoznacznych przepisów zakładowych

o wynagradzaniu, cechuje się całkowitą dowolnością, a więc nie zostały spełnione

przesłanki art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r., co oznacza, że

wypłacona ubezpieczonej nagroda nie wchodzi w skład podstawy wymiaru zasiłku

chorobowego.”

4. „Sąd Najwyższy zważył nadto, że zaskarżony wyrok należy uznać za

odpowiadający prawu także z innych względów. Z punktu widzenia treści stosunku

pracy i roszczeń z niego wynikających nie ma przeszkód, aby prywatny

pracodawca (niekorzystający ze środków publicznych) przyznawał pracownikowi

świadczenia w dowolnie wysokich kwotach. Dlatego też - co do zasady - złożenie

oświadczenia o przyznaniu nagrody nie podlega kontroli sądu pracy (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 16 listopada 2004 r., I PK 37/04, OSNP 2005 nr 14, poz. 207).

Jednakże wysokość wynagrodzenia za pracę wpływa na wysokość świadczeń z

ubezpieczeń społecznych i w tym zakresie należy uznać obowiązywanie

odmiennych zasad. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że

ustalenie rażąco wysokiego wynagrodzenia za pracę może być, w konkretnych

okolicznościach, uznane za nieważne jako dokonane z naruszeniem zasad

współżycia społecznego, polegającym na świadomym osiąganiu nieuzasadnionych

korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego

systemu - art. 58 § 3 k.c. w związku z art. 300 k.p. (wyrok z dnia 9 sierpnia 2005 r.,

III UK 89/05, OSNP 2006 nr 11-12, poz. 192; por. też wyrok z dnia 4 sierpnia 2005

r., II UK 16/05, OSNP 2006 nr 11-12, poz. 191 oraz wyrok z dnia 18 października

2005 r., II UK 43/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 251), a Zakład Ubezpieczeń

Społecznych może zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowiącego

podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe (a więc także w zakresie

wysokości świadczeń), jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało wypłacone

na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub

zmierzającej do obejścia prawa (uchwała z dnia 27 kwietnia 2005 r., II UZP 2/05,

12

OSNP 2005 nr 21, poz. 338; Gdańskie Studia Prawnicze-Przegląd Orzecznictwa

2006 nr 2, poz. 16 z glosą D.E. Lach). Sąd Okręgowy zaakceptował ocenę Sądu

pierwszej instancji, że wysokość nagród była nieadekwatna do wynagrodzeń

zasadniczych przysługujących poszczególnym pracownikom. Konkretnie, to

wysokość nagrody przyznanej ubezpieczonej była nieadekwatna do jej

wynagrodzenia zasadniczego, a przede wszystkim nieadekwatna do zakresu

wykonanej pracy, świadczonej jedynie przez okres pierwszego miesiąca trwania

zatrudnienia. Sąd Najwyższy uważa, że w tym przypadku występuje przypadek

uzasadniający zakwestionowanie wliczenia ubezpieczonej tej nagrody do podstawy

wymiaru zasiłku chorobowego ze względu na sprzeczność jej przyznania z

zasadami współżycia społecznego.”

5. Odnośnie do związania prawomocnym wyrokiem karnym Sądu

Rejonowego w P. z dnia 29 marca 2006 r. II K …/04 należy wskazać, że Sąd

Najwyższy wyrokiem z dnia 12 czerwca 2007 r. IV KKK 62/07 uchylił zaskarżony

kasacją obrońcy skazanego wyrok Sądu Okręgowego z dnia 10 października 2006

r. II Ka …/06 utrzymujący w mocy wymieniony wyżej wyrok Sądu Rejonowego w P.,

i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym, w odniesieniu do J. S.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art.

39814

k.p.c.