II UZP 3/07

Uchwała z dnia 8 sierpnia 2007 r.

II UZP 3/07

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata

Gudowska, Jolanta Strusińska-Żukowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2007 r. sprawy

z wniosku Ryszarda D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi

w P. o wysokość świadczenia, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego po-

stanowieniem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 maja 2007 r. [...]

„1. Czy protokół komisji weryfikacyjnej dla pracowników dozoru i kierownictwa

ruchu na odkrywce w kopalni siarki lub węgla brunatnego oraz w kopalniach otworo-

wych siarki przedłożony organowi rentowemu po uprawomocnieniu się decyzji o

przyznaniu prawa do emerytury obliczonej na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 4 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz.

353) może stanowić przesłankę do wznowienia postępowania w celu ponownego

ustalenia wysokości przyznanego świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1a ustawy?

A w przypadku pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie;

2. Czy przez prace, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 5 ustawy FUS (obec-

nie art. 50c ust. 1 pkt 5) wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na od-

krywce, uzasadniające zastosowanie przelicznika 1,2 (art. 51 ust. 1 pkt 4 ustawy)

należy rozumieć wszelkie prace wykonywane w ruchu zakładu górniczego na stano-

wiskach wymienionych w załączniku Nr 3 do zarządzenia Ministra Przemysłu i Han-

dlu z dnia 23 grudnia 1994r., w tym na stanowisku "inspektora specjalności mecha-

nicznej" - C pkt 5, czy też jedynie prace wykonywane na terenie wyrobiska odkryw-

kowego lub jego przedpolu oraz zwałowiska ?”

p o d j ą ł uchwałę:

Protokół komisji weryfikacyjnej działającej na podstawie rozporządzenia

Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 lutego 2004 r. w spra-

wie ewidencjonowania przez pracodawców okresów zatrudnienia na stanowi-

2

skach, na których okresy pracy górniczej zalicza się w wymiarze półtorakrot-

nym przy ustalania prawa do górniczej emerytury oraz na niektórych innych

stanowiskach pracy górniczej (Dz.U. Nr 40 poz. 48), nie może stanowić prze-

słanki do wznowienia postępowania w celu ponownego ustalenia wysokości

świadczenia w trybie art. 114 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emery-

turach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z

2004 r. Nr 39, poz. 353 z zm.).

U z a s a d n i e n i e

Przytoczone w sentencji uchwały zagadnienie prawne powstało na tle nastę-

pującego stanu faktycznego. Decyzją z dnia 26 lutego 2004 r. Zakład Ubezpieczeń

Społecznych-Oddział w K. przyznał wnioskodawcy Ryszardowi D. prawo do emerytu-

ry górniczej, przyjmując do obliczenia jej wysokości okresy pracy górniczej według

przelicznika 1,2. Okresy pracy górniczej były niesporne i zostały ustalone na podsta-

wie świadectwa pracy górniczej i równorzędnej z pracą górniczą wystawionego w

dniu 16 lutego 2004 r. przez Kopalnię Węgla Brunatnego SA. Zaliczony okres pracy

górniczej obejmował zatrudnienie od 1 czerwca 1968 r. do 16 lutego 2004 r. na sta-

nowisku inspektora specjalności mechanicznej (art. 36 ust. 1 pkt 5 zarządzenia nr 9

Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 23 grudnia 1994 r. zał. 3 cz. C pkt 5). Po rozwią-

zaniu stosunku pracy z dniem 26 marca 2004 r. i przedłożeniu świadectwa wyko-

nywania pracy górniczej i równorzędnej z pracą górniczą, decyzją z dnia 5 kwietnia

2004 r. organ rentowy przeliczył ponownie wysokość emerytury, doliczając staż

pracy od 17 lutego 2004 r. do 26 marca 2004 r., ustalając podjęcie wypłaty z dniem 1

marca 2004 r. W powyższej decyzji, okres pracy górniczej został ponownie przeli-

czony według wskaźnika 1,2 wynikającego z art. 51 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W dniu 24 czerwca 2004 r. or-

gan rentowy zwrócił się do Kopalni Węgla Brunatnego „A." SA w T. o uzupełnienie

wniosku o załącznik do karty ewidencyjnej dniówek przepracowanych na odkrywce i

protokół Komisji weryfikacyjnej dotyczący okresów pracy górniczej od 1 czerwca

1968 r. do 26 marca 2004 r. na stanowisku inspektora specjalności mechanicznej.

Załącznik do karty ewidencyjnej dniówek przepracowanych na odkrywce i protokół

Komisji weryfikacyjnej miał zostać sporządzony na podstawie zarządzenia Nr 1 Mini-

3

stra Przemysłu i Handlu z dnia 5 lutego 1996 r. oraz rozporządzenia Ministra Go-

spodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 lutego 2004 r. w sprawie ewidencjono-

wania przez pracodawców okresów zatrudnienia na stanowiskach, na których okresy

pracy górniczej zalicza się w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do gór-

niczej emerytury oraz na niektórych innych stanowiskach pracy górniczej (Dz.U. Nr

40 poz. 358). Komisja weryfikacyjna Kopalni Węgla Brunatnego „A." SA w T. proto-

kołem [...] po rozpatrzeniu wniosku w dniu 8 lipca 2004 r. odmówiła uznania, że

wnioskodawca wykonywał podaną we wniosku liczbę dniówek na odkrywce w kopal-

niach odkrywkowych z uwagi na to, że praca na stanowisku inspektora specjalności

mechanicznej nie była pracą wykonywaną stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na

odkrywce. Wobec powyższego organ rentowy decyzją z dnia 23 lipca 2004 r. doko-

nał korekty stażu pracy i przeliczenia emerytury, obliczając ją z pominięciem prze-

licznika 1,2 za okres pracy górniczej od 1 czerwca 1968 r.

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2005 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Koninie oddalił wniesione przez Ryszarda D. odwołanie od tej decy-

zji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał jako niesporne, że Kopalnia nie prowadziła

ewidencji dniówek przepracowanych na odkrywce dla pracowników dozoru. Nato-

miast w okresie od 1 października 1998 r. do 26 marca 2004 r. prowadzona była ewi-

dencja godzin przepracowanych na odkrywce dla potrzeb wypłaty dodatku do wyna-

grodzenia zasadniczego za czas efektywnie przepracowany na odkrywce. Powyższy

dodatek przysługiwał każdemu pracownikowi za czas efektywnie przepracowany na

terenie wyrobiska odkrywkowego lub jego przedpolu oraz zwałowiska. Sąd pierwszej

instancji w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ustalił, że wnioskodawca

prace związane z planowaniem i przygotowaniem remontów wykonywał w większo-

ści w biurze, natomiast obecności na odkrywce wymagał nadzór nad pracami re-

montowymi. Zdaniem Sądu pierwszej instancji praca na odkrywce obejmuje prace

wykonywane w terenie, bezpośrednio w wyrobisku górniczym, a także prace na

przedpolu odkrywki. Sąd uznał, mając na względzie zakres obowiązków powierzo-

nych odwołującemu i sposób ich wykonywania, że mimo iż kontrola oraz nadzór nad

przebiegiem remontów była wykonywana w terenie, to uwzględniając pozostałe obo-

wiązki odwołującego się, nie można przyjąć, że praca na odkrywce była wykonywana

stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Potwierdza to także ewidencja godzin na

odkrywce prowadzona dla potrzeb przyznania tzw. „dodatku wkopowego", z której

wynika, że wnioskodawca nie przebywał na odkrywce stałej liczby godzin w miesią-

4

cu, a liczba godzin w poszczególnych miesiącach była zasadniczo niższa od norma-

tywnego czasu pracy. Odnosząc się natomiast do protokołu komisji weryfikacyjnej

Sąd stwierdził, że zostały naruszone procedury przewidziane w rozporządzeniu Mini-

stra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 lutego 2004 r., komisja bowiem

nie powiadomiła wnioskodawcy o swoim posiedzeniu, nie przesłuchała świadków ani

nie przeanalizowała akt osobowych pracownika. Komisja z góry ustaliła, na jakich

stanowiskach wykonywana jest praca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na od-

krywce, a na pozostałych stanowiskach odmawiała sporządzenia wykazu dniówek na

odkrywce.

Rozpatrując apelację wnioskodawcy od powyższego wyroku, Sąd Apelacyjny

dostrzegł zagadnienie prawne, budzące poważne wątpliwości, a dotyczące wzno-

wienia postępowania w trybie art. 114 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o

emeryturach i rentach z FUS, a w przypadku przyjęcia dopuszczalności wznowienia

postępowania w oparciu o protokół komisji weryfikacyjnej KWB „A." w T. - poważne

wątpliwości wzbudziła wykładnia przepisu art. 51 ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej.

Zgodnie z art.114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega

ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po

uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe do-

wody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają

wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość. Natomiast w myśl ust. 1a doda-

nego przez art. 1 pkt 25 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. (Dz.U. Nr 121, poz. 1264)

zmieniającej powołaną ustawę z dniem 1 lipca 2004 r., przepis ust. 1 stosuje się od-

powiednio, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji okaże się, że przedłożone dowody

nie dawały podstaw do ustalenia prawa do emerytury lub renty albo ich wysokości. W

rozpoznawanej sprawie, mimo że pozwany nie wskazał podstawy prawnej wydania

zaskarżonej decyzji, należało przyjąć zdaniem Sądu drugiej instancji, iż podstawą

wydania decyzji z dnia 23 lipca 2004 r. była regulacja zawarta w art. 114 ust. 1a

ustawy emerytalnej. Wbrew sformułowaniom zawartym zarówno w protokole komisji

weryfikacyjnej KWB „A.", jak i samej decyzji, brak jakiegokolwiek materiału, aby

uznać, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek ubezpieczonego. W tej sytua-

cji postępowanie winno toczyć się na podstawie art. 149 k.p.a. w związku z art. 124

ustawy o emeryturach i rentach, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

wyroku z dnia 25 maja 2004 r., III UK 31/04 (OSNP 2005 nr 1, poz. 13). Bezsporne

5

jest, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały dochowane zasady postępowania

określone w art. 149 k.p.a (nie wydano postanowienia o wznowieniu postępowania, a

ubezpieczony nie miał możliwości powołania dowodów), co mogło mieć istotny wpływ

na wynik postępowania. O ile jednak powyższe uchybienie mogło ulec sanowaniu w

drodze odwołania od zaskarżonej decyzji, to uznanie przez Sąd pierwszej instancji

za nieistotny w sprawie dowód z protokołu komisji weryfikacyjnej Kopalni powoduje,

że jedyny „nowy dowód" mający w ocenie pozwanego wpływ na wysokość pobieranej

emerytury i powodujący wydanie zaskarżonej decyzji w myśl art. 114 ustawy o eme-

ryturach i rentach, okazał się nieprzydatny do rozstrzygnięcia sprawy.

W związku z powyższym, w ocenie Sądu Apelacyjnego, organ rentowy nie

dysponował nowymi dowodami lub ujawnionymi okolicznościami, które uzasadnia-

łyby wydanie decyzji w trybie art. 114 ustawy emerytalnej, a żądanie przez pozwane-

go załącznika do karty ewidencyjnej dniówek przepracowanych na odkrywce oraz

protokołu komisji weryfikacyjnej opracowanego w oparciu o regulacje zawarte w roz-

porządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 lutego 2004 r.

w sprawie ewidencjonowania przez pracodawców okresów zatrudnienia na stanowi-

skach, na których okresy pracy górniczej zalicza się w wymiarze półtorakrotnym przy

ustalaniu prawa do górniczej emerytury oraz na niektórych innych stanowiskach

pracy górniczej i uzależnienie od ustaleń tej komisji obliczenia wysokości emerytury,

było nieuzasadnione. Powołane rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 37

ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. i dotyczy tych pracowników, którzy wykony-

wali prace na stanowiskach, których okresy pracy górniczej zalicza się w wymiarze

1,5. W rozpoznawanej sprawie ubezpieczony wykonywał pracę na stanowiskach

wymienionych w art. 36 ust. 1 pkt 5 ustawy (obecnie art. 50c pkt 5), która nie wyma-

gała ewidencjonowania. Również rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

dnia 23 grudnia 1994 r. wydane na podstawie art. 5 ust. 5 oraz art. 6 ust. 3 ustawy z

dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu górników i ich rodzin (Dz.U. Nr 5, poz. 32 ze

zm.) dotyczyło stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu

prawa do górniczej emerytury lub renty. Sąd pierwszej instancji uznał, że winien

ustalić w oparciu o dostępne dowody czy wnioskodawca wykonywał prace górnicze

stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na odkrywce, stosując art. 51 ust. 1 pkt 4

ustawy o emeryturach i rentach, obowiązującej od 1 stycznia 1999 r. Przepis ten sta-

nowi, że przelicznik 1,2 stosuje się za każdy rok pracy, o której mowa w art. 36 ust. 1

pkt 4 i 5 ustawy, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na odkrywce

6

w kopalni węgla brunatnego oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wyko-

nujących roboty górnicze dla tych kopalń. Zgodnie z tym poglądem Sąd Okręgowy

przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe i na podstawie zgromadzonego

materiału uznał, że odwołujący się nie spełniał warunków do pobierania emerytury

górniczej przy zastosowaniu przelicznika 1,2. Sąd Apelacyjny nie podzielił tego sta-

nowiska, uznając iż zarówno decyzja z dnia 26 lutego 2004 r., jak i zaskarżona decy-

zja z dnia 23 lipca 2004 r., zostały de facto wydane w oparciu o te same dowody, tj.

świadectwa pracy oraz świadectwo wykonywania pracy górniczej i równorzędnej z

pracą górniczą, których treść nie uległa zmianie. Skoro ewidencjonowanie przez

pracodawców okresów pracy górniczej dotyczy jedynie zatrudnienia na stanowi-

skach, których okresy zalicza się w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do

górniczej emerytury, to protokół komisji weryfikacyjnej nie mógł stanowić o wznowie-

niu postępowania w trybie art. 114 ust. 1 i 1a ustawy emerytalnej w stosunku do

wnioskodawcy, którego stanowisko nie uprawniało do zastosowania takiego przelicz-

nika.

Sąd Apelacyjny wskazał także na wątpliwości, co do kryteriów decydujących o

kwalifikowaniu wykonywanej pracy. Sąd Okręgowy w oparciu o zgromadzone dowo-

dy (zakres obowiązków pracowniczych, częściowo zeznania świadków, ewidencja

godzin pracy na odkrywce prowadzona dla potrzeb przyznania tzw. dodatku wkopo-

wego) uznał, że praca wykonywana przez odwołującego się na stanowisku inspekto-

ra specjalności mechanicznej, nie była pracą wykonywaną stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy na odkrywce. Sąd ustalał, czy liczba godzin w poszczególnych miesią-

cach na „odkrywce" zaewidencjonowana dla potrzeb „dodatku wkopowego" była

zgodna z normatywnym czasem pracy. Za takim stanowiskiem może przemawiać

treść zarządzenia [...] dyrektora KWB „A." z dnia 29 października 1998 r. w sprawie

zasad naliczenia dodatku do wynagrodzenia zasadniczego za czas efektywnie prze-

pracowany na odkrywce, które w § 1 ust. 3 stanowi, że „dodatek, o którym mowa w

ust. 1, przysługuje każdemu pracownikowi za czas faktycznie przepracowany na te-

renie wyrobiska odkrywkowego lub jego przedpolu oraz zwałowiska, jeżeli zostanie

poleceniem służbowym skierowany do pracy w wyrobisku odkrywkowym lub jego

przedpolu oraz na terenie zwałowiska". Powyższe zarządzenie wydane zostało przed

wejściem w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS,

która wprowadziła regulację zawartą w art. 51 ust. 1 pkt 4, uzależniającą zastosowa-

nie przelicznika 1,2 za każdy rok pracy, o której mowa w art. 36 ust.1 pkt 5 (obecnie -

7

art. 50c ust.1 pkt 5) od tego, czy wykonywana była stale i w pełnym wymiarze czasu

pracy na odkrywce w kopalniach węgla brunatnego. Zatem interpretacja art. 51 ust.1

pkt 4 ustawy emerytalnej faktycznie zostałaby sprowadzona do uznania, że prace

wykonywane na stanowiskach dozoru ruchu oraz kierownictwa ruchu kopalń jedynie

stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na terenie wyrobiska odkrywkowego lub jego

przedpola oraz zwałowiska, uzasadniałyby zastosowanie przelicznika 1,2. Takie sta-

nowisko zaprezentował Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku. Sąd Apela-

cyjny nie podzielił tego poglądu, podnosząc że charakter stanowisk dozoru ruchu

oraz kierownictwa ruchu kopalń wymaga, aby w pewnej części prace wykonywane

były poza terenem wyrobiska odkrywkowego, jego przedpolu czy zwałowiska. Do

takich prac niewątpliwie będą należały prace przygotowawcze, planowanie wykona-

nia robót przez podległych pracowników, sporządzanie sprawozdań, ewidencji oraz

udział w naradach. Trudność w rozgraniczeniu stanowisk określonych w art. 36 ust. 1

pkt 5 na takie, które będą uprawniały do zastosowania przelicznika 1,2 oraz takie,

które będą uzasadniały jedynie przeliczenie stażu pracy w stosunku 1: 1 wynika rów-

nież z faktu, że w większości rozpoznawanych spraw okres zatrudnienia obejmuje

prace wykonane pod rządem przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 1999 r.,

kiedy nie było wymogu, aby prace były wykonywane „stale i pełnym wymiarze czasu

pracy na odkrywce". W ocenie Sądu drugiej instancji, art. 51 ust. 1 pkt 4 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS winien być interpretowany

zgodnie z treścią świadectwa wykonywania pracy górniczej. Skoro ze świadectwa

wynika, że praca górnicza w dozorze była wykonywana w danym okresie stale i w

pełnym wymiarze czasu pracy w kopalni odkrywkowej, to należy uznać, iż wysokość

emerytury winna uwzględniać przelicznik 1,2.

W piśmie procesowym z dnia 1 sierpnia 2007 r., organ rentowy wniósł o udzie-

lenie odpowiedzi twierdzącej na oba przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienia

prawne, a więc uznanie, że protokół komisji weryfikacyjnej, mógł stanowić podstawę

ponownego ustalenia wysokości świadczenia w trybie art. 114 ust. 1a ustawy o eme-

ryturach i rentach z FUS oraz że dla zastosowania przelicznika 1, 2 (art. 51 ust. 1 pkt

4 ustawy) konieczne jest wykazanie wykonywania pracy stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy na terenie wyrobiska odkrywkowego lub jego przedpolu oraz zwałowi-

ska.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

8

Zgodnie z art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, prawo do

świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu także z urzędu, jeżeli po

uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń ujawniono okoliczności istniejące

przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wy-

sokość. Te same zasady znajdują odpowiednie zastosowanie, jeżeli po uprawomoc-

nieniu się decyzji okaże się, że przedłożone dowody nie dawały podstaw do ustale-

nia prawa do emerytury lub renty albo ich wysokości (ust. 1a ustawy). Nie ulega wąt-

pliwości, biorąc pod uwagę ukształtowane na tle tego przepisu (art. 114 ust. 1

ustawy) orzecznictwo, że przepis ten nie wymaga, by ujawnione okoliczności, mające

wpływ na treść określonej decyzji, były nowe. Według tego przepisu muszą to być

takie okoliczności, które istniały przed wydaniem prawomocnej decyzji i które mają

wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość, natomiast - wnioskując z brzmienia

przepisu - nie ma znaczenia to, czy owe okoliczności były znane organowi rentowe-

mu, a mimo to ich nie powołał, czy też były mu nieznane i dlatego nie skorzystał z

nich. Kwestię tę wyjaśnił wszechstronnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 lutego

2004 r., II UK 251/03 (nieopublikowany), jak również we wcześniejszych orzecze-

niach, z których warto przytoczyć zwłaszcza wyrok z dnia 12 stycznia 2001 r., II UKN

182/00 (OSNAPiUS 2002 nr 17, poz. 419). Sąd Najwyższy wyraził w nim pogląd, że

warunkiem ponownego ustalenia prawa do świadczeń nie jest ujawnienie nowych

okoliczności, lecz takich, które istniały przed wydaniem decyzji, a nie zostały

uwzględnione przez organ rentowy. Tezę tę zaaprobował następnie Sąd Najwyższy

w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2003 r., III UZP 5/03 (OSNP

2003 nr 18, poz. 412), wyjaśniając ponadto, że nie uzasadnia wszczęcia z urzędu

postępowania o ponowne ustalenie prawa do świadczeń odmienna ocena dowodów

dołączonych do wniosku o emeryturę lub rentę, przeprowadzona przez organ rento-

wy po uprawomocnieniu się decyzji przyznającej świadczenie. Oznacza to, że pod-

stawy do wznowienia przez organ rentowy postępowania o ponowne ustalenie prawa

do świadczeń nie może stanowić odmienna ocena dowodów, na podstawie których

została wcześniej wydana prawomocna decyzja w sprawie świadczeń, lecz wykrycie

takich okoliczności faktycznych, które istniały przed wydaniem decyzji, lecz były or-

ganowi rentowemu nieznane bądź nawet znane, lecz nie przypisał on im właściwego

znaczenia.

9

Przechodząc do uwag dotyczących bezpośrednio przedstawionego do roz-

strzygnięcia zagadnienia prawnego, na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art.

50d ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przy ustalaniu prawa do emerytury

górniczej przeliczeniu podlegają tylko okresy pracy górniczej wykonywanej w przod-

kach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy innych pracach

przodkowych oraz w kopalniach siarki lub węgla brunatnego oraz w drużynach ra-

towniczych. Wykaz stanowisk pracy wykonywanej w przodkach uwzględnianej w

rozmiarze półtorakrotnym, powinno ustalić rozporządzenie wydane na podstawie art.

50d ust. 3. Ponieważ rozporządzenie takie nie zostało wydane, obowiązuje nadal (z

mocy art. 194 wskazanej ustawy) wykaz stanowisk zawarty w załączniku Nr 3 do

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w spra-

wie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej

w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty

(Dz.U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8), wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w

art. 5 ust. 5 i art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

górników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 30, poz. 154). Uwzględnieniu

przy ustalaniu prawa do emerytury górniczej z przelicznikiem 1,5 podlega także

praca na określonych stanowiskach dozoru ruchu i kierowników ruchu kopalń (praca

górnicza w rozumieniu art. 50c ust. 5), ale pod warunkiem, że jest wykonywana pod

ziemią albo na powierzchni w kopalniach siarki lub węgla brunatnego przez co naj-

mniej połowę dniówek roboczych w miesiącu. Wykaz tych stanowisk zawiera załącz-

nik Nr 4 do wskazanego rozporządzenia. Tak szczegółowe określenie miejsca wyko-

nywania pracy górniczej pod ziemią (w przodku) oraz wymóg przepracowania przez

pracowników dozoru ruchu i kierowników ruchu kopalń określonego czasu pod zie-

mią wymagało prowadzenia dokładnej ewidencji czasu tej pracy. Upoważnienie do

wydania rozporządzenia określającego zasady ewidencjonowania zawarte jest w art.

50d ust. 4. Rozporządzenie na podstawie powyższego upoważnienia nie zostało wy-

dane, należy jednak przyjąć, że nadal obowiązuje rozporządzenie w tej kwestii wy-

dane na podstawie uchylonego art. 37 ust. 4 ustawy emerytalnej (będącego po-

przednikiem art. 50d ust. 4), tj. rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki

Społecznej z dnia 6 lutego 2004 r. w sprawie ewidencjonowania przez pracodawców

okresów zatrudnienia na stanowiskach, na których okresy pracy górniczej zalicza się

w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury oraz na

niektórych innych stanowiskach pracy górniczej (Dz.U. Nr 40, poz. 358).

10

Ogólnie mówiąc, tzw. staż „do wymiaru” emerytury przelicza się przy pomocy

przeliczników 1,8; 1,5; 1,4 i 1,2 (art. 51 ust. 1 pkt 1 - 4). Przy liczeniu stażu pracy

górniczej „do wymiaru” przeliczany jest każdy okres pracy górniczej (art. 50c ust. 1

pkt. 1 - 9). Przeliczniki są jednak zróżnicowane w zależności od tego, w jaki sposób

jest wykonywana praca górnicza, tj. stale pod ziemią, częściowo pod ziemią, czę-

ściowo na powierzchni, czy stale na powierzchni. Najwyższy przelicznik (1,8) stoso-

wany jest do tych okresów pracy górniczej, które w stażu „prawa” do emerytury

uwzględniane są z przelicznikiem 1,5 (art. 51 ust. 1 pkt 2). Ponieważ okresy te zo-

stały zidentyfikowane dla celów ustalenia stażu „do prawa” ustawodawca nie określił

zasad ich uwzględniania. Wszystkie okresy uwzględnione w stażu „do prawa” z prze-

licznikiem 1,5 - w stażu do wymiaru zostaną przeliczone w proporcji 1,8. Przelicznik

1,5 ma zastosowanie do pracy górniczej wykonywanej stale i w pełnym wymiarze

pod ziemią. Jeżeli natomiast praca górnicza jest wykonywana częściowo pod ziemią,

częściowo na powierzchni, to należy ją uwzględniać z przelicznikiem 1,4. Wykony-

wanie pracy górniczej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na odkrywce, tj. w ko-

palniach siarki i węgla brunatnego, w kopalniach otworowych siarki oraz w przedsię-

biorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalni siarki i wę-

gla brunatnego uwzględniane jest w stażu „do wymiaru” z przelicznikiem 1,2 (art. 51

ust. 1 pkt 4). Warunek pracy „w pełnym wymiarze” jest spełniony, jeżeli umowa o

pracę górniczą (art. 50c ust. 1 pkt 1 - 9) zawarta jest na tzw. pełny etat. Ustawodaw-

ca nie wskazał bezpośrednio, kiedy należy uważać, że praca jest wykonywana pod

ziemią „stale”, nie definiuje jej, ani nie upoważnia do wydania rozporządzenia usta-

lającego zasady ewidencjonowania tej pracy, nota bene takiego upoważnienia nie

było także w poprzednio obowiązującej ustawie z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrze-

niu emerytalnym górników i ich rodzin. W ocenie Sądu Najwyższego, praca pod zie-

mią wykonywana „stale”, to praca która z natury rzeczy może być wykonywana tylko

pod ziemią. O tym zatem czy praca jest wykonywana pod ziemią, czy na odkrywce

decyduje rodzaj i charakter pracy wynikający ze stanowiska uzgodnionego w umowie

o pracę (wykaz stanowisk pracy górniczej wykonywanej na odkrywce zawierają za-

łączniki Nr 1 i Nr 2 do powołanego wcześniej rozporządzenia z 23 grudnia 1994 r.).

Podstawą do ustalenia długości okresów pracy górniczej może więc być wyłącznie

umowa o pracę określająca stanowisko oraz lista obecności potwierdzająca faktycz-

ny okres wykonywania pracy. Dni nieobecności w pracy z powodu choroby nie są

11

bowiem uwzględniane w stażu pracy górniczej (z wyjątkiem określonym w art. 50c

ust. 2).

W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca zatrudniony był w KWB „A.” na sta-

nowisku pracy zaliczanym do pracy górniczej przez art. 50c ust. 1 pkt 5. Zgodnie z

ustawą, okresy pracy określonej w tym przepisie mogły być uwzględniane w stażu

„do wymiaru” z przelicznikiem 1,8 jeżeli praca była wykonywana pod ziemią przez co

najmniej połowę dniówek w miesiącu, z przelicznikiem 1,4 jeżeli praca była wykony-

wana częściowo pod ziemią, częściowo na powierzchni, ale pod ziemią przez okres

krótszy niż połowa dniówek w miesiącu, oraz z przelicznikiem 1,2 jeżeli praca jest

wykonywana na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego, w kopalniach

otworowych siarki, w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty

górnicze dla kopalni siarki i węgla brunatnego. Z powyższego wynika, że wniosko-

dawca, jako osoba zatrudniona na stanowisku dozoru ruchu w kopalni odkrywkowej

powinien mieć staż pracy górniczej przeliczony w rozmiarze 1 : 1,2. Gdyby określenie

„na odkrywce” rozumieć jako miejsce wykonywania czynności, a nie miejsce zatrud-

nienia w kopalni odkrywkowej, to pracownicy dozoru ruchu i kierownicy ruchu kopalni

byliby w gorszej sytuacji niż osoby zatrudnione na określonych stanowiskach w

przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalni

siarki i węgla kamiennego, co do których nie ma wymogu, aby pracowali na odkryw-

ce. Zatem rozważania w kwestii ustalenia pojęcia „na odkrywce” (bezpośrednio w

wyrobisku czy także na przedpolu) nie mają znaczenia. Wobec tego, że ustawa nie

przewiduje żadnego specjalnego trybu stwierdzania stałości zatrudnienia, a w szcze-

gólności nie dopuszcza stosowania protokołów komisji weryfikacyjnych; posłużenie

się przez organ rentowy rzeczonym protokołem w celu wydania nowej decyzji w try-

bie art. 114 ust. 1a było więc niezgodne z przepisami prawa.

Zdaniem Sądu Najwyższego, protokół komisji weryfikacyjnej działającej na

podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6

lutego 2004 r. w sprawie ewidencjonowania przez pracodawców okresów zatrudnie-

nia na stanowiskach, na których okresy pracy górniczej zalicza się w wymiarze półto-

rakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury oraz na niektórych innych

stanowiskach pracy górniczej, nie może stanowić przesłanki do wznowienia postę-

powania w celu ponownego ustalenia wysokości świadczenia w trybie art. 114 ust.

1a ustawy emerytalnej.

Kierując się powyższym orzeczono jak w sentencji uchwały.

12

========================================