I UK 66/07

Wyrok z dnia 17 sierpnia 2007 r.

I UK 66/07

Prawo do emerytury górniczej osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948

r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r., zależało od łącznego spełnienia warunków

wymienionych w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r.

Nr 39, poz. 353 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2007 r., w

tym od rozwiązania stosunku pracy.

Przewodniczący SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca), Sędzio-

wie SN: Katarzyna Gonera, Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 sierpnia

2007 r. sprawy z wniosku Jerzego A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziałowi w S. o prawo do emerytury górniczej, na skutek skargi kasacyjnej

organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 września

2006 r. [...]

1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok i zmienił wyrok Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 22 grudnia 2004 r. [...], w ten

sposób , że oddalił odwołanie;

2) zasądził od Jerzego A. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Od-

działu w S. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępo-

wania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro-

kiem z dnia 22 grudnia 2004 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziału w S. z dnia 14 lutego 2002 r. i przyznał ubezpieczonemu Jerzemu A. prawo

do emerytury górniczej od 1 grudnia 2001 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że ubez-

pieczony udowodnił wymagany przepisem art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia

2

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych minimalny

okres 25 lat pracy górniczej, równorzędnej i zaliczalnej do pracy górniczej, po

uwzględnieniu brakujących 3 lat, 7 miesięcy i 11 dni okresów pracy równorzędnej z

górniczą, tj. od 2 maja 1977 r. do 31 lipca 1978 r. (1 rok i 2 miesiące) oraz od 1

sierpnia 1978 r. do 31 maja 1982 r. (3 lata i 10 miesięcy) na podstawie art. 36 ust. 3

pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jako

zatrudnienia przy innych pracach, do których osoby wykonujące pracę górniczą

przeszły w drodze zalecenia jednostki nadrzędnej. Sąd Okręgowy ustalił bowiem, że

ustanie stosunku pracy wnioskodawcy w KWK „G.” w B. z dniem 30 kwietnia 1977 r.

nastąpiło faktycznie wskutek zaleceń ówczesnego Zjednoczenia Węglowego jako

jednostki nadrzędnej, a dotyczących redukcji zatrudnienia w kopalni. Skoro zaś

przejście ubezpieczonego do innej pracy poza kopalnią odbyło się w warunkach, o

których stanowi powołany przepis, to doliczyć na jego podstawie należało także dal-

szy okres zatrudnienia wnioskodawcy w przedsiębiorstwie „C.” w T., uwzględniając

treść pisma z dnia 29 lipca 1978 r. o przekazaniu Jerzego A. do tego zakładu. Sąd

Okręgowy wskazał, że zaliczenie tych okresów jest wystarczające dla ustalenia

prawa wnioskodawcy do emerytury górniczej, choć uwzględnieniu podlegałoby rów-

nież zatrudnienie od 1 lipca 1998 r. w spółce mieszkaniowej, poprzedzone pracą

górniczą w P.W.S., gdyż ubezpieczony udowodnił, że do pracy tej przeszedł w

związku z likwidacją zakładu górniczego.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro-

kiem z dnia 13 września 2006 r. oddalił apelację organu rentowego od wyroku Sądu

pierwszej instancji, uznając za prawidłowe ustalenia faktyczne tego Sądu dotyczące

zaliczenia wskazanych okresów zatrudnienia do pracy górniczej jako z nią równo-

rzędnych oraz akceptując tym samym stanowisko, iż ubezpieczony udowodnił 25 lat

pracy górniczej, równorzędnej i okresów zaliczanych, w tym 15 lat pracy górniczej w

rozumieniu art. 36 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, a że wiek 50 lat osiągnął 20 sierpnia 2001 r., na dzień zgłoszenia

wniosku o emeryturę (21 grudnia 2001 r.) spełniał przesłanki z art. 34 ust. 2 ustawy

do przyznania mu prawa do emerytury, tj. dwa warunki określone w jej art. 49 ust. 1

pkt 1 i 2. Sąd drugiej instancji przyznał rację apelującemu, że jednym z warunków

przysługiwania prawa do emerytury jest, na mocy art. 49 ust. 1 pkt 3 ustawy, rozwią-

zanie stosunku pracy. Wypłata świadczenia może zatem nastąpić faktycznie dopiero

po spełnieniu tej przesłanki (art. 129 ustawy). Okoliczność, że ubezpieczony nie roz-

3

wiązał stosunku pracy nie stanowi jednak, w ocenie Sądu Apelacyjnego, przeszkody

do przyznania mu prawa do emerytury. Organ rentowy odmówił bowiem prawa do

tego świadczenia nie z tej przyczyny, że wnioskodawca nie rozwiązał stosunku

pracy, ale w związku z zakwestionowaniem posiadania przez niego wymaganych

ustawą okresów pracy górniczej, równorzędnej i zaliczalnej. Ubezpieczony w takiej

sytuacji nie mógł rozwiązać stosunku pracy, pozbawiając się środków do życia, a

poza tym organ rentowy „nie żądał tego warunku”. Sąd drugiej instancji uznał zatem,

że wyrok Sądu Okręgowego dotyczy ustalenia, iż wnioskodawca spełnił warunki z

art. 34 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

a więc z dniem zgłoszenia wniosku powstało na mocy art. 100 ustawy jego prawo do

emerytury, co nie jest równoznaczne z wypłatą świadczenia. Wypłata nastąpi bo-

wiem dopiero od dnia faktycznego rozwiązania stosunku pracy, zgodnie z art. 129 i

art. 49 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Spo-

łecznych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S. wywiódł skargę kasacyjną od

wyroku Sądu Apelacyjnego i opierając ją na podstawie naruszenia prawa material-

nego w postaci art. 49 ust. 1 w związku z art. 34 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wniósł o

uchylenie w całości oraz zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty

sprawy, z uwzględnieniem kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie w całości

tego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpo-

znania z uwzględnieniem kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z literalnym

brzmieniem art. 49 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, prawo do emerytury górniczej, o której mowa w art. 34 lub 48, przysłu-

guje pracownikom urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia

1969 r., jeżeli spełniają łącznie następujące warunki: 1. nie przystąpili do otwartego

funduszu emerytalnego; 2. warunki do uzyskania emerytury spełnił do dnia 31 grud-

nia 2006 r.; 3. nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy. Wszystkie te warunki musza

być spełnione łącznie, co oznacza, że ubezpieczony nie nabył prawa do świadcze-

nia, albowiem nie doszło do rozwiązania stosunku pracy. Przeciwne stanowisko

Sądu drugiej instancji nie znajduje więc żadnego uzasadnienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Skarga kasacyjna organu rentowego ma usprawiedliwione podstawy. W myśl

art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.;

powoływanej dalej jako „ustawa emerytalna”), prawo do świadczeń określonych w

ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia

tego prawa.

Ubezpieczony Jerzy A. (urodzony 2 sierpnia 1951 r.) w dniu 21 grudnia 2001 r.

wystąpił o emeryturę górniczą. Stosownie do treści art. 49 ust. 1 ustawy emerytalnej

w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2007 r., prawo osób urodzonych po

dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r. do emerytury górniczej, o

której mowa w art. 34 lub 48 ustawy, zależało od łącznego spełnienia wymienionych

tam warunków, tj. nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego, spełnienia

warunków do uzyskania emerytury określonych w art. 34 lub 48 do dnia 31 grudnia

2006 r. i rozwiązania stosunku pracy. W niniejszej sprawie nie było sporne to, że

wnioskodawca nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego. Wobec poczynio-

nych w niniejszej sprawie ustaleń, uznać należy także, iż spełnił warunki wynikające

z art. 34 ust. 2 ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia

2007 r., tj. udowodnił 25 lat okresów pracy górniczej, równorzędnej i okresów zali-

czalnych do pracy górniczej, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej, o której mowa

w art. 36 ust. 1 i ukończył 50 lat życia. Rację ma jednak skarżący, iż na dzień złoże-

nia wniosku o świadczenie nie był spełniony kolejny wymagany przez art. 49 ust. 1

ustawy emerytalnej warunek, a mianowicie, nie nastąpiło rozwiązanie stosunku

pracy, w którym wnioskodawca bezspornie wówczas pozostawał. Tym samym nie

było podstaw do stwierdzenia, że ubezpieczony nabył prawo do emerytury górniczej

od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie, bowiem bezsprzecznie nie spełnił

wówczas przesłanek wymaganych przez ustawę. Zaznaczyć należy przy tym, że

prawo do świadczenia, jak wskazano wyżej, powstaje z dniem spełnienia przez

ubezpieczonego warunków określonych przez ustawę, a decyzja organu rentowego

jedynie potwierdza te okoliczności, wobec czego niezrozumiałe jest stanowisko Sądu

drugiej instancji, iż brak w tym zakresie mógłby być konwalidowany tym, że „organ

rentowy nie żądał tego warunku”. Wbrew poglądowi Sądu Apelacyjnego bez znacze-

nia jest także to, iż rozwiązanie stosunku pracy pozbawiłoby wnioskodawcę środków

do życia, bowiem ustawa emerytalna nie zawiera żadnego przepisu, który umożli-

5

wiałby odstąpienie od wymaganego przez ustawę warunku z jakichkolwiek przyczyn.

Na marginesie warto jednak zaznaczyć, że tego rodzaju stwierdzenie Sądu drugiej

instancji pomija całkowicie okoliczność pobierania przez ubezpieczonego renty z ty-

tułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową, a tym samym

jest co najmniej nieprecyzyjne. Stanowiska Sądu drugiej instancji nie uzasadnia też

powołanie się na art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym świadczenia

wypłaca się, poczynając od dnia powstania do nich prawa, nie wcześniej jednak niż

od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Przepis ten

dotyczy bowiem wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy można stwierdzić, że wniosko-

dawca nabył do niego prawo. Nie może być natomiast stosowany wówczas, gdy tak,

jak w sprawie niniejszej, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o świadczenie

z tej przyczyny, że ubezpieczony nie spełnił wymaganych ustawą warunków, bowiem

wówczas nie dochodzi do nabycia prawa do emerytury, co czyni niemożliwym roz-

strzyganie o dacie jej wypłaty.

Z powyższych względów uznać należy, że wnioskodawca nie spełnił jednego z

warunków wymaganych przez art. 49 ust. 1 ustawy emerytalnej w brzmieniu obowią-

zującym przed 1 stycznia 2007 r., bowiem nie rozwiązał stosunku pracy, w którym

pozostawał nieprzerwanie do 30 września 2006 r., wobec czego decyzja organu

rentowego odmawiająca prawa do emerytury górniczej była prawidłowa, a tym sa-

mym odwołanie ubezpieczonego od tej decyzji nie podlegało uwzględnieniu, jak

słusznie zarzucił skarżący. Podstawa naruszenia prawa materialnego okazała się

zatem oczywiście uzasadniona, co biorąc pod uwagę wniosek organu rentowego

zawarty w skardze kasacyjnej, uprawniało do orzeczenia co do istoty sprawy poprzez

uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zmianę poprzedzającego go wyroku Sądu

Okręgowego i oddalenie odwołania Jerzego A. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w S. z dnia 14 lutego 2002 r.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39816

k.p.c. i art. 39821

k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. oraz art. 98 k.p.c. i art. 99 k.p.c. orzekł jak w

sentencji.

========================================