I UK 88/07

Sygn. akt I UK 88/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 września 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

SSN Herbert Szurgacz

w sprawie z odwołania K. K

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 września 2007 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 10 października 2006 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 16

marca 2006 r., w sprawie [...], oddalił wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o

2

wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego w K. z 12 września 2002 r., w sprawie [...], którym uwzględniono

odwołanie K. K.

Sąd Okręgowy ustalił, że od lutego 1992 r. K. K. otrzymał prawo do renty

inwalidzkiej – uczniowskiej. Świadczenie to ubezpieczony pobierał do końca maja

1998 r., kiedy zostało wstrzymane, gdyż stwierdzono u niego częściową

niezdolność do pracy, co wykluczało dalsze pobieranie renty. Następnie organ

rentowy przyznał ubezpieczonemu rentę okresową z tytułu częściowej niezdolności

do pracy od 1 czerwca 1998 r. do 31 maja 2001 r. Decyzją z 21 maja 2001 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przedłużenia prawa do tej renty z

powodu braku niezdolności do pracy, a na skutek odwołania od tej decyzji Sąd

Okręgowy wyrokiem z 12 września 2002 r. zmienił decyzję i przyznał

ubezpieczonemu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1

czerwca 2001 r. na stałe.

Sąd Okręgowy zważył, że zgodnie z art. 114 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i

rentach z FUS) warunkiem wznowienia postępowania jest sytuacja, w której

przedstawienie nowych dowodów lub ujawnienie okoliczności istniejących przed

wydaniem decyzji, ma miejsce po uprawomocnieniu się decyzji organu rentowego

lub orzeczenia organu odwoławczego. Zdaniem Sądu, Zakład Ubezpieczeń

Społecznych we wniosku o wznowienie postępowania nie przedstawił żadnego

nowego dowodu ani nie ujawnił żadnej okoliczności istniejącej przed wydaniem

decyzji, gdyż wszystkie istotne w sprawie okoliczności, w tym odnoszące się do

stanu zdrowia odwołującego się, były a w każdym razie mogły i powinny być znane

stronom postępowania, jak i Sądowi, albowiem wszystkie stosowne dokumenty były

zgromadzone w aktach rentowych w toku poprzedniego postępowania. Nie można

instytucją wznowienia postępowania zastępować zwykłych środków zaskarżenia

(np. apelacji), z których organ rentowy nie skorzystał w ustawowym terminie, choć

mógł to uczynić. Prawomocny wyrok sądu korzysta z powagi rzeczy osądzonej i nie

może być w dowolnym czasie wzruszany w drodze wznowienia postępowania tylko

dlatego, że stwierdzono pomyłkę sądu przy ustalaniu stanu faktycznego, na którą

3

organ rentowy nie zwrócił uwagi w toku postępowania. Organ rentowy nie ujawnił

żadnej okoliczności istniejącej przed wydaniem zaskarżonego wyroku, a mającej

wpływ na prawo do świadczenia, bo nie może nią być, w ocenie Sądu Okręgowego,

niespełnienie przez ubezpieczonego w 1998 r. wszystkich przesłanek do uzyskania

prawa do renty. Ponadto, to sam organ rentowy przyznał odwołującemu się w 1998

r. prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Apelację od powyższego wyroku wniósł organ rentowy, zarzucając

naruszenie art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS polegające na

błędnej jego wykładni poprzez przyjęcie, że ujawnienie okoliczności, iż

ubezpieczony nie spełnia przesłanek do przyznania renty z tytułu częściowej

niezdolności do pracy, nie może być podstawą do wznowienia postępowania

sądowego. Skarżący podniósł, że obowiązujące 4 czerwca 1998 r., czyli w dniu

złożenia przez ubezpieczonego wniosku o rentę inwalidzką, przepisy ustawy z dnia

14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr

40, poz. 267 ze zm.) stanowiły, iż renta inwalidzka przysługuje pracownikowi, który

jest inwalidą, ma wymagany okres zatrudnienia, a inwalidztwo powstało w czasie

zatrudnienia lub w okresie równorzędnym z okresem zatrudnienia albo nie później

niż w ciągu 18 miesięcy od ustania zatrudnienia. Ubezpieczony nie spełnił

ostatniego warunku, gdyż zgodnie z orzeczeniem Komisji Lekarskiej do spraw

Inwalidztwa i Zatrudnienia z 25 lutego 1992 r. inwalidztwo ubezpieczonego istnieje

od lutego 1992 r., natomiast zatrudnienie podjął on od października 1992 r.

Skarżący podkreślił, że powołana podstawa wniosku o wznowienie postępowania

nie dotyczy kwestionowania podstawy faktycznej prawomocnego wyroku czy też

odmiennej oceny dowodów dołączonych do wniosku o rentę z tytułu częściowej

niezdolności do pracy, lecz nieuwzględnienia tych okoliczności, które istniały przed

wydaniem wyroku i miały wpływ na jego treść, wobec czego sam fakt

uprawomocnienia się wyroku nie wpływa w żadnym stopniu na dopuszczalność

wznowienia postępowania w omawianym trybie.

Organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego

przez wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego

Sądu z 12 września 2002 r. i przyznanie ubezpieczonemu renty z tytułu częściowej

niezdolności do pracy tylko do 30 czerwca 2003 r.

4

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 10 października 2006 r., w sprawie [...], wznowił

postępowanie oraz zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie ubezpieczonego.

Sąd Apelacyjny przyjął, że podstawą prawną wznowienia postępowania na

wniosek organu rentowego - złożony w każdym czasie przed właściwym sądem

pracy i ubezpieczeń społecznych w sytuacji, gdy z przedłożonych dowodów lub

ujawnionych okoliczności wynika, że prawo do świadczeń nie istnieje lub że

świadczenia przysługują w niższej wysokości - jest art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli prawo do świadczeń

lub ich wysokość ustalono orzeczeniem organu odwoławczego, organ rentowy na

podstawie dowodów lub okoliczności, o których mowa w ust. 1, występuje do

organu odwoławczego z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym

organem, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że

prawo do świadczeń nie istnieje lub że świadczenia przysługują w niższej

wysokości; z wnioskiem tym organ rentowy może wystąpić w każdym czasie.

Prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek

osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w

sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności

istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub

na ich wysokość (ust. 1). Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli po

uprawomocnieniu się decyzji okaże się, że przedłożone dowody nie dawały

podstaw do ustalenia prawa do emerytury. Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że po

dodaniu od 1 lipca 2004 r. do art. 114 ust. 1a umożliwiono organowi rentowemu

dokonywanie, po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń, ponownej

oceny tych samych dowodów, na podstawie których ustalono prawo do świadczeń

lub ich wysokość; ponadto art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS przewiduje, że możliwe jest wznowienie postępowania w sytuacji, gdy zapadło

orzeczenie przed organem odwoławczym, gdy z przedłożonych dowodów lub

ujawnionych okoliczności wynika, że prawo do świadczeń nie istnieje; z wnioskiem

tym można wystąpić w każdym czasie.

Sąd Apelacyjny - powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone

w wyroku z 23 listopada 2004 r., l UK 15/04, OSNP z 2005 r. nr 11, poz. 161 -

stwierdził, że sąd oddala odwołanie od decyzji organu rentowego uznając, iż nie

5

wystąpiły wskazane w niej podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia w

wyniku jego ponownego ustalenia, jeżeli w postępowaniu sadowym zostały

ujawnione inne okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, uzasadniające brak

prawa do świadczenia. Ujawnienie zatem już tego faktu jest podstawą odmowy

prawa do renty przyznanego uprzednio w oparciu o te same dowody.

Sąd podniósł, że wznowienie postępowania na podstawie art. 114 ust. 2 pkt

2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest uzależnione od wykazania przez

organ rentowy, iż z okoliczności faktycznych lub dowodów podważających prawo

do świadczenia lub jego wysokość nie mógł skorzystać w poprzednim

postępowaniu. Jest to więc uregulowanie bardziej liberalne od przyjętego w

Kodeksie postępowania cywilnego, co wiąże się z charakterem uprawnienia

emerytalno-rentowego, nabywanego po spełnieniu wszystkich warunków

określonych bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa ubezpieczeń

społecznych, w świetle których decyzja organu rentowego ma jedynie

deklaratoryjne znaczenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia

1997 r., II UKN 50/96, OSNAPiUS z 1997 r. nr 17, poz. 328). Według Sądu wynika

z tego, że tryb postępowania w sprawach emerytalno-rentowych korzysta z

pierwszeństwa i nie zależy od wykazania przez organ rentowy, iż z okoliczności

faktycznych lub dowodów podważających prawo do świadczeń lub ich wysokość

nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu (brak powagi rzeczy osądzonej).

Sąd Apelacyjny odniósł się również do wyroku z 12 stycznia 2001 r., II UKN

182/00, OSNAPiUS z 2002 r. nr 17, poz. 419, w którym Sąd Najwyższy przyjął, że

warunkiem ponownego ustalenia prawa do świadczeń na podstawie art. 80 ust. 1

ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin - odpowiednika obecnego art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS -

nie jest ujawnienie nowych okoliczności, lecz takich, które istniały przed wydaniem

decyzji, a nie zostały uwzględnione. Prawomocność wyroku wydanego w sprawie o

rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy nie stanowi

przeszkody do ponownego rozpoznania sprawy o to świadczenie, jeżeli na

podstawie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS

organ rentowy wydał decyzję, od której ubezpieczony odwołał się do sądu (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2004 r., II UK 404/03, OSNP z

6

2005 r. nr 4, poz. 58). Zdaniem Sądu Apelacyjnego, z uwagi na przytoczone

stanowisko Sądu Najwyższego prawomocność wyroku w przedmiotowej sprawie

nie może być przeszkodą w ponownym rozpoznaniu sprawy.

Sąd Apelacyjny uznał, że istnieją podstawy do wznowienia postępowania w

rozpoznawanej sprawie. Ubezpieczony uzyskał w oparciu o wyrok Sądu

Okręgowego w K. z 12 września 2002 r. prawo do renty z tytułu niezdolności do

pracy na stałe, pomimo że nie spełniał przesłanki z art. 32 ustawy z dnia 14 grudnia

1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, a mianowicie

ustawowego warunku powstania inwalidztwa w czasie zatrudnienia lub w okresie

równorzędnym z okresem zatrudnienia albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od

ustania zatrudnienia, skoro bezspornie jego inwalidztwo powstało w lutym 1992 r., a

zatrudnienie zostało podjęte dopiero 1 października 1992 r. Zatem inwalidztwo nie

powstało w okresie zatrudnienia ani w ciągu 18 miesięcy od jego ustania. Skoro

ubezpieczony nie spełnił przesłanki z art. 32 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin, nie mógł uzyskać prawa do renty inwalidzkiej.

Rozstrzygając kolejną wątpliwość, Sąd stwierdził, że ubezpieczony nie mógł

uzyskać prawa do renty zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin, zgodnie z którym uczniom szkół

ponadpodstawowych, studentom szkół wyższych i uczestnikom studiów

doktoranckich lub aspirantury naukowej, którzy stali się inwalidami I lub II grupy w

czasie uczęszczania do szkoły lub odbywania studiów, przysługuje prawo do renty

inwalidzkiej, gdyż stwierdzono, że ubezpieczony nie jest całkowicie niezdolny do

pracy. Osoba, która nabyła prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy

na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy, prawo do tego świadczenia zachowuje, jeżeli w

dalszym ciągu jest całkowicie i nieprzerwanie niezdolna do pracy, choćby ta

niezdolność do pracy miała charakter okresowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z

30 sierpnia 2001 r., II UKN 517/00, OSNAPiUS z 2003 r. nr 10, poz. 259), gdyż jest

to zgodne z zasadą praw słusznie nabytych. Podobnie jest z osobami, które nabyły

prawo do renty uczniowskiej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na podstawie

art. 63 ust. 1 ustawy - zachowują prawo do tego świadczenia, jeżeli w dalszym

ciągu są całkowicie niezdolne do pracy (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 5 lipca

2001 r., III ZP 10/01, OSNAPiUS z 2001 r. nr 23, poz. 694). Sąd Okręgowy w K. w

7

wyroku z 12 września 2002 r. bezpodstawnie przyznał ubezpieczonemu rentę z

tytułu niezdolności do pracy. Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu Najwyższego

wyrażony w wyroku z 23 listopada 2004 r., I UK 15/04, OSNP z 2005 r. nr 11, poz.

161, zgodnie z którym sąd oddala odwołanie od decyzji organu rentowego uznając,

że nie wystąpiły (bądź wystąpiły, jak w rozpoznawanej sprawie) wskazane w niej

podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia w wyniku jego ponownego

ustalenia (art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), jeżeli w

postępowaniu sądowym zostały ujawnione inne okoliczności, istniejące przed

wydaniem decyzji, uzasadniające brak prawa do świadczenia.

Wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony w całości skargą kasacyjną

przez pełnomocnika ubezpieczonego.

Skarga kasacyjna oparta została na podstawie naruszenia przepisów

postępowania, a mianowicie;

1) art. 403 § 2 k.p.c. dopuszczającego żądanie wznowienia postępowania

wyłącznie w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub

środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których

strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, podczas gdy jako

podstawę wznowienia postępowania w niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny, w ślad

za żądaniem organu rentowego, przyjął okoliczności istniejące przed wydaniem

zakwestionowanego wnioskiem o wznowienie postępowania prawomocnego

wyroku Sądu Okręgowego z 12 września 2002 r., w sprawie [...], bez ujawnienia

innych nowych okoliczności, nieznanych w chwili orzekania a uzasadniających brak

prawa ubezpieczonego do przyznanych świadczeń, co spowodowało ponowne

merytoryczne rozpoznanie istoty sprawy, pomimo przysługującego wskazanemu

wyżej orzeczeniu przymiotu powagi rzeczy osądzonej;

2) art. 114 ust. 1 i 1a w związku z ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS, dopuszczających zakwestionowanie przesłanek faktycznych

stanowiących podstawę przyznanych ubezpieczonemu prawomocnym orzeczeniem

świadczeń wyłącznie w przypadku przedstawienia nowych dowodów lub ujawnienia

nowych okoliczności istniejących, co prawda, przed wydaniem orzeczenia, ale

nieznanych w chwili orzekania, podczas gdy w niniejszej sprawie takie nowe

dowody i okoliczności nie zostały ujawnione a powołano jedynie istniejące

8

uprzednio, niezakwestionowane przez ZUS w trybie odwoławczym, na skutek

czego wbrew ustalonej wykładni sądowej powołanych przepisów doszło do

ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, uprzednio prawomocnie

rozstrzygniętej.

Skarżący zarzucił ponadto nieważność postępowania w sprawie (art. 379 pkt

3 k.p.c.) polegającą na orzekaniu co do istoty sprawy w zakresie podstawy objętej

prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 12 września 2002 r., co było

niedopuszczalne w świetle obowiązującej z mocy art. 365 § 1 k.p.c. zasady powagi

rzeczy osądzonej oraz wskazanego (w pkt 1 i 2) braku podstaw do wznowienia

postępowania, co na skutek nierespektowania przez Sąd Apelacyjny powagi rzeczy

osądzonej doprowadziło do ponownego, merytorycznego rozpoznania osądzonej

uprzednio prawomocnie sprawy.

Pełnomocnik ubezpieczonego wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania w związku z potrzebą wykładni przepisów wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, a mianowicie art. 114 ust. 1 i 1 a w związku z art. 114 ust. 2

pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zakresie dopuszczalności

ponownego rozpoznania (po uprzednim prawomocnym osądzeniu sprawy) prawa

do świadczeń rentowych w przypadku ujawnienia, że dowody zgłoszone przed

wydaniem orzeczenia lub ujawnione okoliczności wcześniej istniejące nie dawały

podstaw do ustalenia prawa do renty, skoro już w samym orzecznictwie Sądu

Najwyższego, a to w wyrokach: z 20 lutego 2006 r., II UK 170/05; z 18 lutego 2003

r., II UK 146/02; z 8 lipca 2005 r., l UK 11/05; z 18 lutego 2003 r., II UK 139/02 oraz

w postanowieniu z 25 września 1998 r., II UKN 373/98 Sąd Najwyższy wyłączył

jednoznacznie możliwość wznowienia postępowania w trybie art. 114 ust. 1 w

związku z ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jeśli nie

przedstawiono nowych dowodów ani nie ujawniono żadnych okoliczności

istniejących przed uprawomocnieniem się orzeczenia, uzasadniających ponowne

rozpoznanie sprawy mającej przymiot powagi rzeczy osądzonej, natomiast w

odmiennym tonie wypowiedział się w wyrokach: z 23 listopada 2004 r., l UK 15/04;

z 12 stycznia 2001 r., II UKN 182/00 oraz w postanowieniach z 14 stycznia 1997 r.,

II UKN 50/96; z 22 czerwca 2004 r., II UK 404/03. Skarżący zwrócił uwagę, że taka

sama rozbieżność występuje w tym zakresie w orzecznictwie Sądów Apelacyjnych.

9

Pełnomocnik ubezpieczonego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

Sądu Apelacyjnego w całości, zniesienie postępowania w tym zakresie z powodu

nieważności postępowania i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy.

Okoliczność, że ubezpieczony nie spełnia jednej z przesłanek (jednego z

warunków) przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, w

szczególności warunku powstania niezdolności do pracy w czasie zatrudnienia lub

w ciągu 18 miesięcy po ustaniu zatrudnienia, może być - co do zasady - podstawą

do ponownego ustalenia prawa do świadczenia przez organ rentowy w oparciu o

art. 114 ust. 1 lub podstawą do wystąpienia przez organ rentowy z wnioskiem o

wznowienie postępowania przed organem odwoławczym w oparciu o art. 114 ust. 2

pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W rozpoznawanej sprawie chodzi o

możliwość i dopuszczalność wystąpienia w takiej sytuacji przez organ rentowy z

wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem

sądu jako organu odwoławczego w rozumieniu art. 114 ust. 2 tej ustawy.

Z wnioskiem takim można wystąpić na podstawie dowodów i okoliczności, o

których mowa w art. 114 ust. 1 ustawy (czyli po przedłożeniu n o w y c h dowodów

i u j a w n i e n i u okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji przez organ

rentowy lub orzeczenia przez organ odwoławczy), gdy z przedłożonych dowodów

lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo do świadczeń nie istnieje lub że

świadczenia przysługują w niższej wysokości.

W przedmiotowej sprawie wymagający rozstrzygnięcia istotny problem

sprowadzał się do tego, czy organ rentowy wykazał w toku postępowania, że

okoliczność wymieniona na wstępie (dotycząca braku spełnienia przez

ubezpieczonego jednej z przesłanek do przyznania mu prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy) została u j a w n i o n a później w stosunku do daty

wydania przez organ rentowy w 1998 r. decyzji przyznającej ubezpieczonemu rentę

okresową z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 czerwca 1998 r. do 31

10

maja 2001 r. oraz w stosunku do daty wydania przez Sąd Okręgowy wyroku z 12

września 2002 r. przyznającego ubezpieczonemu prawo do renty z tytułu

częściowej niezdolności do pracy od 1 czerwca 2001 r. na stałe.

W ocenie Sądu Najwyższego nie zostało dotychczas wykazane w toku

postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie, że organ rentowy nie znał tej

okoliczności wcześniej, czyli przed wydaniem własnej decyzji z 1998 r. oraz przed

wydaniem przez Sąd Okręgowy wyroku z 2002 r., chociaż stanowiła ona jeden z

warunków (jedną z ustawowych przesłanek) przyznania ubezpieczonemu prawa do

renty na podstawie art. 32 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin, a zatem musiała (powinna była) być rozważana przez

organ rentowy zarówno w 1998 r. przy wydawaniu decyzji przyznającej

ubezpieczonemu rentę okresową z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jak i w

2002 r. w toku postępowania zakończonego wyrokiem przyznającym

ubezpieczonemu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w

którym to postępowaniu organ rentowy występował jako strona, mógł zgłaszać

odpowiednie twierdzenia faktyczne, zarzuty formalne i materialne oraz prezentować

dowody i argumenty prawne. Wykazania (udowodnienia) pewnych faktów nie

można bowiem utożsamiać z twierdzeniem strony. W przytoczonym kontekście

faktycznym trudno uznać za kwestię niepodlegającą dyskusji, że niespełnienie

przez ubezpieczonego jednej z przesłanek przyznania mu prawa do renty stanowi

okoliczność u j a w n i o n ą, czyli wykrytą, później w stosunku do wydania przez

organ rentowy decyzji z 1998 r. przyznającej rentę okresową z tytułu częściowej

niezdolności do pracy, a zwłaszcza w stosunku do wydania prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego z 12 września 2002 r. przyznającego ubezpieczonemu prawo do

renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na stałe. Organ rentowy ma

bowiem obowiązek należytego przygotowania się do postępowania prowadzonego

przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych, wszczętego w wyniku wniesienia

odwołania ubezpieczonego od wydanej przezeń decyzji, w szczególności powinien

w związku z toczącym się postępowaniem sądowym przeanalizować wszystkie

przesłanki przyznania ubezpieczonemu świadczenia i zgłosić odpowiednie zarzuty

w toku tego postępowania.

11

Rozważenia wymaga w związku z tym, czy brak wykazania przez organ

rentowy, że okoliczność, stanowiąca podstawę wystąpienia z wnioskiem o

wznowienie postępowania przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych, została

u j a w n i o n a jako nowa i nieznana organowi rentowemu przed prawomocnym

zakończeniem postępowania, którego dotyczy wniosek o wznowienie, ma

znaczenie dla oceny zasadności tego wniosku.

Artykuł 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS reguluje możliwość

wznowienia postępowania w sprawie o przyznanie prawa do świadczenia lub jego

wysokość w dwóch różnych i zasadniczo odmiennych sytuacjach.

Pierwsza dotyczy ponownego ustalenia przez organ rentowy - z urzędu lub

na wniosek osoby zainteresowanej - prawa do świadczenia lub jego wysokości,

jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone

nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji,

które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość (art. 114 ust. 1

ustawy) lub jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji okaże się, że przedłożone

dowody nie dawały podstaw do ustalenia prawa do emerytury lub renty albo ich

wysokości (art. 114 ust. 1a ustawy). W tych przypadkach ponowne ustalenie prawa

do świadczenia lub jego wysokości dokonuje się w stosunku do poprzedniej,

prawomocnej decyzji organu rentowego, od której nie wniesiono odwołania do sądu

pracy i ubezpieczeń społecznych.

Druga obejmuje przypadki, w których prawo do świadczeń lub ich wysokość

ustalono orzeczeniem organu odwoławczego (w szczególności wyrokiem sądu

pracy i ubezpieczeń społecznych, wydanym w wyniku wniesienia odwołania od

decyzji organu rentowego). W tej sytuacji istnieje możliwość wystąpienia przez

organ rentowy do organu odwoławczego (w szczególności sądu pracy i

ubezpieczeń społecznych) z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym

organem, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że

prawo do świadczeń nie istnieje lub że świadczenia przysługują w niższej

wysokości (art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy). Z wnioskiem tym organ rentowy może

wystąpić w każdym czasie (a zatem także po upływie terminów przewidzianych w

przepisach Kodeksu postępowania cywilnego dla wystąpienia ze skargą o

12

wznowieniu postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądu - por.

art. 407 i 408 k.p.c.).

Każda z tych dwóch, opisanych powyżej sytuacji wymaga odmiennego

potraktowania.

W przypadku swoistego wznowienia postępowania przed organem

rentowym, które zostało wcześniej zakończone wydaniem decyzji, czyli w sytuacji

ponownego ustalenia przez organ rentowy - z urzędu lub na wniosek osoby

zainteresowanej - prawa do świadczenia lub jego wysokości, można zaakceptować

stanowisko, że podstawą tego wznowienia może być ujawnienie okoliczności

istniejących przed wydaniem prawomocnej decyzji organu rentowego, mających

wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, które zostały przez organ

rentowy pominięte przez przeoczenie, pomyłkę, błąd lub uchybienie formalne.

Pogląd taki przedstawiany jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym

przyjmuje się, że ujawnienie po uprawomocnieniu się decyzji uchybienia

formalnego organu rentowego polegającego na pominięciu jednego z warunków

wymaganych do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury jest podstawą do

ponownego ustalenia z urzędu prawa do tego świadczenia na niekorzyść

ubezpieczonego w oparciu o art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

(por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 maja 2005 r., III UK 242/04, OSNP z 2006 r. nr

3-4, poz. 54). Sąd Najwyższy uznaje zatem, że ujawnienie uchybienia organu

rentowego, polegającego na wydaniu decyzji ustalającej powstanie prawa, pomimo

niedysponowania dowodem stwierdzającym spełnienie jednego z wymaganych

warunków, stanowi okoliczność mającą wpływ na prawo do świadczeń, ze względu

na którą dopuszczalna jest weryfikacja decyzji w trybie art. 114 ust. 1 ustawy.

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale składu

siedmiu sędziów z 5 czerwca 2003 r., III UZP 5/03 (OSNP z 2003 r. nr 18, poz. 442)

i rozwiniętym w wyroku z 28 stycznia 2004 r., II UK 228/03 (OSNP z 2004 r. nr 19,

poz. 341), podstawy weryfikacji prawomocnej decyzji rentowej nie może natomiast

stanowić dokonanie ponownej oceny dowodów, rozumianej jako zakwestionowanie

wiarygodności dołączonego do wniosku środka dowodowego, chyba że

przedłożono nowe dowody podważające jego wiarygodność. W odniesieniu do

ubezpieczonego K. K. organ rentowy nie dokonał po 1998 r. odpowiedniego

13

ustalenia i prawidłowej oceny istnienia przesłanek przyznania ubezpieczonemu

prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Można bowiem przyjąć,

że w przedmiotowej sprawie istniała przesłanka weryfikacji z urzędu prawomocnej

decyzji rentowej, ponieważ ujawniono okoliczność istniejącą przed wydaniem

decyzji, mającą wpływ na ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokość. Tą

okolicznością było uchybienie formalne organu rentowego, polegające na

pominięciu ustalenia jednego z warunków wymaganych do nabycia prawa. Organ

rentowy mógł w związku z tym, działając na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS, ponownie ustalić - także z urzędu - istnienie (albo

raczej nieistnienie) prawa do tego świadczenia, nawet po uprawomocnieniu się

decyzji w sprawie przyznania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w

następstwie ujawnienia okoliczności istniejących przed wydaniem tej decyzji, które

miały wpływ na prawo do świadczeń. Z możliwości tej organ rentowy w stosownym

czasie nie skorzystał.

Wystąpił natomiast - na podstawie art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy emeryturach

i rentach z FUS – z wnioskiem o wznowienie postępowania przed Sądem

Okręgowym w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z 12 września 2002

r., przyznającym ubezpieczonemu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności

do pracy, od którego nie wniósł w stosownym czasie apelacji. Organ rentowy

powołał się przy tym na „ujawnienie” okoliczności w postaci niespełnienia przez

ubezpieczonego jednego z warunków do przyznania prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy. Możliwość skorzystania z tej drogi budzi jednak poważne

wątpliwości.

Decyzje organu rentowego, inaczej niż wyroki sądów, nie korzystają z

powagi rzeczy osądzonej. Odmiennie też ukształtowana została ich prawomocność

i wzruszalność. Do wznowienia postępowania przed organem rentowym w

sprawach świadczeń z ubezpieczenia rentowego stosuje się art. 114 ust. 1 ustawy,

zgodnie z którym prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu

ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po

uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono

okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do

świadczeń lub na ich wysokość. Postępowanie w sprawie o rentę z tytułu

14

niezdolności do pracy może więc być wznawiane przed organem rentowym

wielokrotnie, w każdym czasie, jeżeli zaistnieją okoliczności przewidziane w art.

114 ust. 1 ustawy. Kończy je wydanie decyzji, bo w takiej formie orzekają organy

rentowe. Od każdej zaś decyzji organu rentowego służy ubezpieczonemu

odwołanie do sądu. Dlatego prawomocny wyrok wydany w sprawie odmowy

przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy nie zamyka poszkodowanemu drogi

do ponownego złożenia wniosku o to świadczenie, a w razie wydania ponownie

nowej decyzji odmownej - do wniesienia odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń

społecznych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2004 r., II UK

404/03, OSNP z 2005 r. nr 4, poz. 58).

Regulacja objęta art. 114 ust. 1 ustawy (szersza niż wynikająca z art. 403 § 2

k.p.c., dotyczy bowiem nie tylko okoliczności faktycznych) jest wynikiem przyjęcia,

że decyzja organu rentowego nie ma przymiotu powagi rzeczy osądzonej równej

wyrokowi sądu. To swoiste wznowienie postępowania rentowego (ponowne

ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości) nie jest uzależnione od wykazania

przez organ rentowy, że z okoliczności faktycznych lub dowodów podważających

prawo do świadczenia lub jego wysokości nie mógł skorzystać w poprzednim

postępowaniu. Wiąże się to z charakterem uprawnień emerytalno-rentowych, które

mogą być nabywane po spełnieniu warunków określonych przez prawo. Nie można

powoływać się na prawo do świadczeń ustalone błędną decyzją organu rentowego

- a więc pomijającą, że nie zostały spełnione warunki, od których uzależnione jest

nabycie tego prawa - która po ujawnieniu błędu została zmieniona (por.

uzasadnienie uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2003 r., III

UZP 5/03, OSNAPiUS z 2003 r., nr 18, poz. 442). Znajduje to potwierdzenie w

treści art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który stanowi, że wypłatę

świadczeń wstrzymuje się, jeżeli okaże się, że prawo do świadczeń nie istniało

(por. również wyrok Sądu Najwyższego z 12 stycznia 2001 r., II UKN 182/00,

OSNAPiUS z 2002 r. nr 17, poz. 419).

Inaczej sprawa się przedstawia wówczas, gdy ma dojść do wznowienia na

podstawie art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy postępowania sądowego zakończonego

prawomocnym wyrokiem. Prawomocny wyrok korzysta bowiem z powagi rzeczy

osądzonej (art. 366 k.p.c.). Oznacza to, że nie jest dopuszczalne ponowne

15

rozpoznanie sprawy między tymi samymi stronami o te same roszczenia, o których

w nim rozstrzygnięto (art. 379 pkt 3 k.p.c.). Postępowanie sądowe zakończone

prawomocnym wyrokiem może być natomiast wznowione z przyczyn i na zasadach

określonych w art. 399-416 k.p.c. Zgodnie z art. 403 § 2 k.p.c., skarga o

wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego w K. z 12 września 2002 r. mogłaby zostać oparta przede wszystkim

na nowych dowodach lub ujawnionych (wykrytych) nowych okolicznościach, których

organ rentowy nie mógł wcześniej powołać i przedstawić w prawomocnie

zakończonym postępowaniu przed tym Sądem.

Powstaje w związku z tym kolejne istotne zagadnienie, czy organ rentowy

może skutecznie skorzystać z art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS wtedy, gdy pominął w swoich ustaleniach i ocenie prawnej, dotyczących

istnienia wszystkich ustawowych przesłanek przysługiwania ubezpieczonemu

prawa do świadczenia, jakąś istotną okoliczność (w tym przypadku - brak

spełnienia przez ubezpieczonego warunku powstania jego niezdolności do pracy w

czasie zatrudnienia lub w ciągu 18 miesięcy po ustaniu zatrudnienia), inaczej

mówiąc - gdy z powodu uchybień formalnych nie dostrzegł tej okoliczności, nie

uwzględnił jej z powodu błędu, omyłki, niedopatrzenia, choć wszystkie okoliczności

istotne albo były my znane, bo wynikały bezpośrednio i wprost z dokumentów

zgromadzonych i znajdujących się w aktach rentowych prowadzonych przez organ

rentowy, albo powinny podlegać ustaleniu w toku postępowania o ustalenie prawa

do świadczenia.

Na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi negatywnej.

Wznowienie - na podstawie art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS - postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu musi

uwzględniać fakt wydania prawomocnego wyroku sądowego kończącego

postępowanie, w którym przesądzono prawomocnie istnienie lub nieistnienie prawa

do świadczenia. W przypadku wznowienia postępowania przed sądem pracy i

ubezpieczeń społecznym jako organem odwoławczym w rozumieniu art. 114 ust. 2

ustawy okoliczność, na którą może powołać się organ rentowy, musi być

rzeczywiście u j a w n i o n a, czyli w y k r y t a, a to zakłada, że okoliczność ta

nie była znana organowi rentowemu przed wydaniem prawomocnego wyroku

16

kończącego postępowanie, o którego wznowienie organ ten występuje. Musi to być

zatem okoliczność nieznana wcześniej organowi rentowemu, na którą nie mógł się

powołać w zakończonym prawomocnie postępowaniu, a nie okoliczność, która

wynika jednoznacznie i bezpośrednio z materiału zgromadzonego w aktach

rentowych, a została wcześniej pominięta z powodu uchybień formalnych, błędu,

omyłki, niedopatrzenia.

W rozpoznawanej sprawie niedopatrzenie organu rentowego - pominięcie w

1998 r. przy ustalaniu prawa ubezpieczonego do renty okresowej z tytułu

częściowej niezdolności do pracy jednej z przesłanek przyznania prawa do tego

świadczenia - nie może być naprawione przez zgłoszony na podstawie art. 114

ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wniosek o wznowienie

postępowania w sprawie, która zakończyła się prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego z 12 września 2002 r., zmieniającym - na skutek uwzględnienia

odwołania wniesionego przez ubezpieczonego - decyzję organu rentowego z 21

maja 2001 r. odmawiającą ubezpieczonemu przedłużenia prawa do tej renty z

powodu braku niezdolności do pracy. Sąd Okręgowy rozpoznający odwołanie

ubezpieczonego od decyzji organu rentowego z 21 maja 2001 r. nie rozważał z

urzędu spełnienia przez odwołującego się przesłanek przyznania renty z tytułu

niezdolności do pracy wynikających z art. 32 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin, ponieważ kwestia ta nie była przedmiotem ustaleń

faktycznych zaskarżonej decyzji, odmawiającej ubezpieczonemu prawa do renty z

powodu braku niezdolności do pracy, ani nie była objęta podstawą prawną jej

wydania.

Można postawić tezę, że należy dokonać rozróżnienia między podstawami

ponownego ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości przez organ

rentowy w stosunku do poprzednio wydanej decyzji (art. 114 ust. 1 ustawy) oraz

podstawami wniosku o wznowienie postępowania przed sądem jako organem

odwoławczym (art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy). Swoją własną decyzję przyznającą

świadczenie organ rentowy może zmienić w każdym czasie, jeżeli poprzednio

czegoś nie zauważył (coś pominął). Decyzja nie korzysta bowiem z powagi rzeczy

osądzonej. Jeżeli jednak został wydany przez sąd pracy i ubezpieczeń

społecznych prawomocny wyrok ustalający przysługiwane ubezpieczonemu

17

świadczenia, organ rentowy może domagać się wznowienia postępowania na

podstawie art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS z przyczyn

analogicznych do tych, które mogłyby stanowić podstawę wniesienia skargi o

wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem, a zatem wtedy,

gdy ujawnione okoliczności rzeczywiście nie były mu znane wcześniej i nie mógł

ich uwzględnić przy ustalaniu prawa ubezpieczonego do świadczenia, ponieważ

ujawniły się później w stosunku do chwili wydania przez sąd prawomocnego

orzeczenia.

Za przedstawioną wykładnia art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

przemawiają istotne względy. Przede wszystkim należy mieć na uwadze równe

traktowanie stron procesu cywilnego - nie tylko w zakresie przyznanych im praw

procesowych, ale także obowiązków. Gdy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych

prawomocnie oddali odwołanie ubezpieczonego od decyzji organu rentowego,

może on żądać wznowienia postępowania sądowego jedynie na podstawie

przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (w szczególności na podstawie art.

403 § 2 k.p.c., stanowiącego odpowiednik art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS). Dlatego – biorąc pod uwagę zasadę równego

traktowania uprawnień stron w procesie cywilnym – należy przyjąć, że art. 114 ust.

2 pkt 2 ustawy pozwala organowi rentowemu wystąpić z wnioskiem o wznowienie

postępowania przed organem odwoławczym (sądem) wówczas, gdy ujawniono

okoliczności, które wcześniej organowi rentowemu nie były znane i których nie mógł

uwzględnić przy wydawaniu decyzji przyznającej ubezpieczonemu świadczenie lub

powołać się na nie w toku postępowania przed sądem pracy i ubezpieczeń

społecznych. „Ujawnienie” okoliczności w rozumieniu art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy

powinno być zatem traktowane tak jak „wykrycie” okoliczności w rozumieniu art.

403 § 2 k.p.c. Tylko takie rozumienie poddawanego wykładni przepisu pozwoli na

zachowanie równowagi między uprawnieniami obu stron – ubezpieczonego i

organu rentowego. „Ujawnienie” w proponowanym znaczeniu oznacza, że jakaś

istotna dla ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości okoliczność nie była

wcześniej jawna, czyli nie była znana organowi rentowemu - organ o niej nie

wiedział, dlatego nie uwzględnił przy wydawaniu decyzji i nie powołał w

prawomocnie zakończonym postępowaniu sądowym. „Ujawnienie” nie może

18

natomiast oznaczać w tym przypadku uświadomienia sobie przez organ rentowy

własnych zaniedbań, braku staranności, pomyłek, błędów, przeoczeń, uchybień

formalnych.

Podstawowe gwarancje procesowe - w tym gwarancja równego traktowania

stron procesu przez prawo procesowe oraz przez sądy pracy i ubezpieczeń

społecznych – nie mogą ustąpić przed ewentualnymi argumentami co do celu

regulacji przewidzianej w art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jakim jest

ochrona systemu ubezpieczeń społecznych przed ewentualnym przyznaniem

świadczeń osobom nieuprawnionym. To przede wszystkim Zakład Ubezpieczeń

Społecznych ma obowiązek dbać o prawidłowe ustalenie spełniania przez

ubezpieczonych przesłanek do nabycia prawa do świadczeń z ubezpieczeń

społecznych. Dlatego ZUS powinien już od chwili wpłynięcia wniosku o przyznanie

świadczenia (ustalenie prawa do świadczenia zbadać i zweryfikować wszystkie

przesłanki nabycia prawa do tego świadczenia oraz jego wysokości. Jeżeli coś

przeoczy, pomyli się, z powodu uchybień formalnych czegoś nie dostrzeże, ma

instrument w postaci możliwości ponownego ustalenia prawa do świadczenia oraz

jego wysokości przewidziany w art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS. Błąd popełniony przez organ rentowy w odniesieniu do wnioskodawcy w

niniejszej sprawie mógł być łatwo naprawiony albo przez uruchomienie

postępowania mającego na celu ponowne ustalenie prawa do świadczenia (art. 114

ust. 1 ustawy) albo w postępowaniu sądowym, gdy wnioskodawca wniósł odwołanie

od decyzji z 21 maja 2001 r. odmawiającej przedłużenia prawa do tej renty z

powodu braku niezdolności do pracy, które zakończyło się wyrokiem Sądu

Okręgowego z 12 września 2002 r. uwzględniającym odwołanie i przyznającym

ubezpieczonemu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1

czerwca 2001 r. na stałe. Organ rentowy nie tylko nie podniósł w tamtym

postępowaniu okoliczności niespełnienia przez ubezpieczonego wszystkich

przesłanek do nabycia renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ale nawet

nie wniósł od tego wyroku apelacji, pozbawiając się w ten sposób najbardziej

naturalnej i skutecznej drogi procesowej mającej służyć wykazaniu swoich racji.

W sytuacji procesowej, jak powstała po uprawomocnieniu się wyroku Sądu

Okręgowego z 12 września 2002 r., mamy do czynienia z powagą rzeczy

19

osądzonej wynikającą z faktu wydania prawomocnego orzeczenia sądowego.

Powaga rzeczy osądzonej nie stoi, co prawda, na przeszkodzie wniesieniu

nadzwyczajnego środka zaskarżenia prawomocnego orzeczenia w postaci skargi o

wznowienie postępowania (art. 399 – 416 k.p.c.), jednak konieczność

respektowania prawomocnego wyroku sądowego musi wpływać na sposób

wykładni art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz sposób

rozumienia podstaw do wznowienia postępowania w trybie przewidzianym w tym

przepisie.

Skoro zarzut naruszenia art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach

z FUS okazał się uzasadniony, skargę kasacyjną należało uwzględnić.

Nie ma między orzeczeniami Sądu Najwyższego powołanymi w skardze

kasacyjnej takich rozbieżności, a nawet sprzeczności, jakie próbuje przedstawić

skarżący. Rozbieżność ta miałaby polegać na tym, że w jednych orzeczeniach Sąd

Najwyższy przyjmuje, iż okoliczności u j a w n i o n e musiały być wcześniej

nieznane organowi rentowemu, w innych zaś nie wymaga od organu rentowego

wykazania, że nie mógł się na te okoliczności powołać wcześniej, wystarczy że ich

nie dostrzegł, nie zauważył, pominął, z powodu jakichś uchybień formalnych albo

błędu lub pomyłki nie uwzględnił przy wydawaniu decyzji. Ten pierwszy pogląd

dotyczy bowiem możliwości wznowienia postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem sądu (w oparciu o art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy), ten drugi -

możliwości ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości (w oparciu

o art. 114 ust. 1 ustawy).

Nie ma również racji skarżący zarzucając nieważność postępowania przed

Sądem Apelacyjnym polegającą na orzekaniu co do istoty sprawy w zakresie

podstawy objętej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 12 września

2002 r. (art. 379 pkt 3 k.p.c.), co - zdaniem skarżącego - było niedopuszczalne w

świetle obowiązującej z mocy art. 365 § 1 k.p.c. zasady powagi rzeczy osądzonej, a

co - na skutek nierespektowania przez Sąd Apelacyjny powagi rzeczy osądzonej -

doprowadziło do ponownego, merytorycznego rozpoznania osądzonej uprzednio

prawomocnie sprawy.

Zarzut ten jest nietrafny z tej przyczyny, że skarga o wznowienie

postępowania przysługuje zawsze od prawomocnego orzeczenia i to - co do

20

zasady - od orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie co do istoty (art. 399

§ 1 k.p.c.), czyli merytorycznie rozstrzygającego o zasadności lub bezzasadności

żądań lub roszczeń. Możliwość wzruszenia prawomocnego wyroku w drodze

wniesienia przez stronę i uwzględnienia przez sąd skargi o wznowienie

postępowania jest ustawowo przewidzianym i dopuszczonym przez prawo

procesowe wyjątkiem od zasady związania stron i sądu prawomocnym wyrokiem

(art. 365 § 1 k.p.c.). Przyjęcie punktu widzenia skarżącego oznaczałoby, że w

żadnej sytuacji nie byłoby możliwe prowadzenie postępowania wszczętego w

wyniku wniesienia skargi o wznowienie postępowania, bo byłoby ono prowadzone

w tej samej sprawie, która została już prawomocnie rozstrzygnięta.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uwzględnił skargę kasacyjną

na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.