I CSK 192/07

Sygn. akt I CSK 192/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 września 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi M. S.A. z siedzibą w W.

przeciwko M. D.

o uchylenie wyroku sądu polubownego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 12 września 2007 r.,

skargi kasacyjnej skarżącego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 29 listopada 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od M. S.A. z siedzibą w W.

na rzecz M. D. kwotę 600 zł (sześćset) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 6 lipca 2005 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił skargę

wniesioną przez M. S.A. o uchylenie wyroku sądu polubownego - Sądu

Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie wydanego w dniu 6

lipca 2006 r. w sprawie z powództwa M. D. przeciwko M. S.A. Wyrokiem tym

zasądzono na rzecz M. D. kwotę 1 500 000 zł. wraz z odsetkami od dnia 1 kwietnia

2001 r., a powództwo o zasądzenie 3 000 000 zł zostało w pozostałym zakresie

oddalone. Dochodzona należność stanowiła karę umowną, która w ocenie sądu

polubownego była wygórowana i podlegała z tego względu miarkowaniu. Wobec

pozwanej spółki zostało otwarte postępowanie układowe. Układ z wierzycielami

został zatwierdzony przez Sąd Rejonowy w Ł. postanowieniem z dnia 5 listopada

2003 r. Wierzytelność powoda nie została wciągnięta na listę wierzytelności

objętych układem, gdyż była kwestionowana przez dłużnika.

Sąd pierwszej instancji uznał, że skarga o uchylenie wyroku sądu

polubownego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżony wyrok nie

uchybia praworządności ani dobrym obyczajom, a pozostałe zarzuty skarżącego

skupione wokół treści art. 67 § 1 prawa o postępowaniu układowym były

nieuzasadnione. Sąd Okręgowy podkreślił, że z treść uzasadnienia wyroku sądu

polubownego wskazuje, że zarzut pozwanego wynikający z treści tego przepisu był

przedmiotem oceny sądu polubownego, a kwestia związania układem była przez

sąd rozważana w ramach miarkowania kary umownej. W wyroku sądu

polubownego dokonano miarkowania kary umownej w większym rozmiarze, niż

byłoby to możliwe w oparciu o warunki zawartego układu. Wskazanie przez sąd

polubowny jako podstawy orzeczenia art. 484 k.c. nie oznaczało, że wyrok nie

zawiera rozstrzygnięcia wszystkich kwestii spornych.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 29 listopada 2006 r. oddalił apelację M.

S.A. uznając, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, choć usprawiedliwiony był

zarzut apelacji, że Sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, iż kwestia związania

wierzyciela układem była przedmiotem rozważań sądu polubownego w ramach

miarkowania kary umownej. Sąd Apelacyjny wskazał, że wyrok sądu polubownego

narusza przepisy prawa materialnego z uwagi na niezastosowanie art. 67 § 1

3

prawa o postępowaniu układowym, co było wynikiem błędnego zastosowania art.

67 § 2 tej ustawy. Jednakże uchybienie to nie stanowi naruszenia zasady

praworządności ani nie uchybia zasadom współżycia społecznego i dobrym

obyczajom. W postępowaniu ze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego

niedopuszczalne jest badanie, czy sąd polubowny należycie rozstrzygnął sprawę

pod względem faktycznym i prawnym. Sąd polubowny nie jest związany przepisami

prawa materialnego i mylnej wykładni tego prawa nie można oceniać jako

uchybienia praworządności. Przemawiało to za oddaleniem apelacji.

Skarga kasacyjna strony pozwanej została oparta o podstawę naruszenia

przepisów postępowania (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Skarżący zarzucił w niej obrazę

art. 712 § 1 pkt 4 i art. 714 k.p.c. przez błędne przyjęcie, że zaskarżony wyrok sądu

polubownego nie uchybia praworządności, zasadom współżycia społecznego

i dobrym obyczajom. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Konstrukcja skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego wskazuje, że

środek ten nie służy dokonywaniu merytorycznej kontroli poprawności

rozstrzygnięcia sądu polubownego przez sąd powszechny, podobnej do kontroli

instancyjnej w postępowaniu sądowym. Dawał temu wyraz art. 712 § 1 k.p.c., który

miał zastosowanie w sprawie określając podstawy skargi o uchylenie wyroku sądu

polubownego. Podobnie zagadnienie to reguluje obowiązujący obecnie art. 1206

k.p.c. Na gruncie tych przepisów ocena rozstrzygnięcia sądu polubownego pod

kątem merytorycznym sprowadza się do oceny, czy nie uchybia ono

praworządności lub zasadom współżycia społecznego. Uwzględniając powyższe

rozwiązanie ustawowe Sąd Najwyższy zwracał uwagę, że sąd powszechny nie

może w ramach postępowania o uchylenie wyroku sądu polubownego

rozpoznawać merytorycznie sporu pomiędzy stronami postępowania arbitrażowego

(por. wyrok z dnia 11 maja 2007 r., I CSK 82/07). W orzecznictwie podkreślono

również, że kwestionowanie wyroku sądu polubownego z uwagi na uchybienie

praworządności lub zasadom współżycia społecznego nie może odbywać się

poprzez wykazywanie i dowodzenie wadliwości natury prawnej lub faktycznej

4

zapadłego rozstrzygnięcia wydanego przez sąd polubowny (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 27 maja 1998 r., I CKN 709/97). Według poglądu wyrażonego

przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 maja 1997 r. (I CKN 205/ 97) spełnieniem

przesłanki określonej w art. 712 § 1 pkt 4 k.p.c. może być tylko takie naruszenie

norm materialnoprawnych i to nawet o kogentnym charakterze, w wyniku którego

orzeczenie sądu polubownego powoduje jawne pogwałcenie naczelnych zasad

porządku prawnego lub godzi ono w określone zasady współżycia społecznego.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 21 grudnia 1973 r. (I CR 663/73) Sąd Najwyższy

stwierdził również, że mylnej wykładni prawa materialnego przez sąd polubowny nie

można oceniać jako uchybienia praworządności w rozumieniu art. 712 § 1 pkt 4

k.p.c.

W świetle tych poglądów usprawiedliwiona była ocena Sądu Apelacyjnego,

że naruszenie przez sąd polubowny przepisu art. 67 prawa o postępowaniu

układowym, w wyniku jego błędnej wykładni, nie stanowi wystarczającej przesłanki

do uchylenia jego wyroku. Sąd ten ocenił również prawidłowo, że wskazana wyżej

wadliwość rozstrzygnięcia sądu polubownego nie mogła być zakwalifikowana jako

uchybienie praworządności. Na gruncie art. 712 § 1 pkt 4 k.p.c. w orzecznictwie

i literaturze przyjmowano powszechnie, że za uchybiające praworządności mogą

być uznane tego rodzaju orzeczenia sądów polubownych, które naruszają naczelne

zasady porządku prawnego. Zasadność tych poglądów potwierdza brzmienie art.

1206 § 2 pkt 2 k.p.c. Przepis ten przewiduje obecnie jednoznacznie, że przesłanką

uchylenia wyroku sądu polubownego jest jego sprzeczność z podstawowymi

zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku

publicznego). Nie znajdował zaś w żadnym razie uzasadnienia pogląd skarżącego,

iż pod pojęciem rozstrzygnięcia sądu polubownego uchybiającego praworządności

należy rozumieć wadliwość polegającą na naruszeniu przez sąd polubowny

przepisów prawa materialnego, jako że istotą pojęcia praworządności jest

obowiązek adresowany do organów państwowych nakazujący im przestrzeganie

obowiązującego prawa, a sąd polubowny jest w zakresie sprawowanej funkcji

orzeczniczej organem państwa, który podobnie jak pozostałe jego organy musi

przestrzegać zasady praworządności.

5

Skarżący nie wskazał też przekonywujących argumentów dla uzasadnienia

jego tezy, że zaskarżony wyrok sądu polubownego uchybia zasadom współżycia

społecznego z tej racji, że narusza on art. 67 prawa o postępowaniu układowym.

Wymaga zaś podkreślenia, że sąd polubowny dokonał miarkowania kary umownej

na podstawie art. 484 § 2 k.c. w rozmiarze większym niż wynikający z treści

zawartego układu, który dotyczył również wierzytelności powoda. Nie można zatem

podzielić oceny skarżącego, że w wyniku naruszenia art. 67 prawa o postępowaniu

układowym powód znalazł się w sytuacji korzystniejszej niż pozostali wierzyciele

objęci układem i z tego względu wyrok sądu polubownego narusza zasady

współżycia społecznego.

Z tych względów skarga kasacyjna była pozbawiona uzasadnionych podstaw

i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c. O kosztach postępowania

kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 391 § 1 i 39821

k.p.c.

kg