II PZP 5/07

Uchwała z dnia 11 września 2007 r.

II PZP 5/07

Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2007 r.

sprawy z powództwa Anny G. przeciwko K.P. Markety Spółce z o.o. w W. o zadość-

uczynienie i rentę, na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego postanowie-

niem przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2007 r. [...]

„Czy w sprawie z zakresu prawa pracy, w której wartość przedmiotu sporu

przekracza kwotę 50.000 zł, od apelacji pozwanego pracodawcy, której wartość

przedmiotu zaskarżenia nie przekracza tej kwoty, pobiera się opłatę podstawową w

kwocie 30 zł, zgodnie z art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) czy

zgodnie z art. 35 ust. 1 zdanie drugie tejże ustawy opłatę stosunkową obliczoną od

wartości przedmiotu sporu, czy też opłatę stosunkową obliczoną od wartości przed-

miotu zaskarżenia ?"

p o d j ą ł uchwałę:

W sprawie z zakresu prawa pracy z powództwa pracownika, w której war-

tość przedmiotu sporu przekracza 50.000 zł, od apelacji pozwanego pracodaw-

cy, w przypadku gdy wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa od tej kwoty,

pobiera się opłatę stosunkową obliczoną od wartości przedmiotu zaskarżenia

(art. 35 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych-Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.).

U z a s a d n i e n i e

Przedstawione zagadnienie prawne wystąpiło przy rozpoznawaniu zażalenia

w sprawie o naprawienie szkody wyrządzonej pracownikowi przez pracodawcę. Po-

2

wódka Anna G. wnosiła o zasądzenie od pozwanej K.P. Markety Spółki z o.o. w W.

kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz renty uzupeł-

niającej w kwocie 5.000 zł miesięcznie. Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2006 r. Sąd

Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu zasądził od pozwa-

nej na rzecz powódki kwotę 15.000 zł i oddalił powództwo w pozostałej części. Od

tego wyroku w części uwzględniającej powództwo wniosła apelację pozwana ozna-

czając wartość przedmiotu zaskarżenia na 15.000 zł i uiszczając opłatę podstawową

w kwocie 30 zł. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2006 r. Sąd Okręgowy we Wro-

cławiu odrzucił apelację. Sąd Okręgowy uznał, że przepis art. 35 ustawy z dnia 28

lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398

ze zm.), nakładający obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej w kwocie 30 zł wy-

łącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia, ma zastosowanie jedynie do pracownika do-

chodzącego roszczeń z zakresu prawa pracy. Pracodawca nie jest bowiem zwolnio-

ny z mocy art. 96 ust. 1 pkt 4 tej ustawy od obowiązku ponoszenia kosztów sądo-

wych i w związku z tym ponosi od apelacji opłatę stosunkową. Nienależycie opłacona

apelacja wniesiona przez radcę prawnego podlega odrzuceniu na podstawie art.

1302

§ 3 k.p.c. bez wzywania do uiszczenia opłaty.

Rozpoznając zażalenie pozwanej na to postanowienie Sąd Apelacyjny-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu powziął wątpliwości co do wykładni

art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywil-

nych. Pierwsza wątpliwość wynika z braku precyzyjnego określenia rodzaju opłaty od

apelacji - podstawowej czy stosunkowej - w sytuacji, gdy wartość przedmiotu sporu

przewyższa kwotę 50.000 zł, a wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa od tej

kwoty. Druga wątpliwość dotyczy sposobu obliczenia opłaty stosunkowej w przy-

padku istnienia obowiązku jej uiszczenia - czy opłatę tę oblicza się od wartości

przedmiotu sporu czy od wartości przedmiotu zaskarżenia.

Powołany przepis stanowi, że w sprawach z zakresu prawa pracy pobiera się

opłatę podstawową w kwocie 30 zł wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyj-

nej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Jed-

nakże w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 50.000 zł,

pobiera się od wszystkich podlegających opłacie pism opłatę stosunkową. Może on

być rozumiany na trzy sposoby. Można prezentować pogląd, że w sprawie z po-

wództwa pracownika, w której wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 50.000

3

zł, od apelacji strony pozwanej, w której wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa

od tej kwoty, pobiera się opłatę podstawową. Za takim stanowiskiem przemawia to,

że na etapie postępowania odwoławczego mamy do czynienia z wartością przed-

miotu zaskarżenia, o której nie wspomina przepis art. 35 ust. 1 w zdaniu drugim, od-

noszącym się jedynie do wartości przedmiotu sporu. Tym samym w sytuacji, gdy

wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa od 50.000 zł, rodzaj opłaty powinien być

ustalony na podstawie zdania pierwszego przepisu. W konsekwencji obie strony -

pracodawca i pracownik - obowiązane są do poniesienia opłaty podstawowej. Moż-

liwe jest również takie rozumienie przepisu, że od pozwanego pracodawcy pobiera

się opłatę stosunkową liczoną od wartości przedmiotu sporu. Taka interpretacja

przepisu znajduje uzasadnienie w wykładni językowej. W art. 35 ust. 1 zdanie drugie

jest bowiem mowa o pobieraniu opłaty stosunkowej od wszystkich podlegających

opłacie pism procesowych, a zatem również od apelacji. Bez znaczenia dla samego

rodzaju opłaty - podstawowej czy stosunkowej - jest wartość przedmiotu zaskarżenia,

gdyż przepis nie wspomina o wartości przedmiotu zaskarżenia. Z kolei wykładnia

systemowa prowadzi do wniosku, że opłata stosunkowa od apelacji pozwanego w

sprawie, w której wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa od 50.000 zł przy war-

tości przedmiotu sporu wyższej od tej kwoty, winna być naliczona od wartości

przedmiotu zaskarżenia. Wynika to z treści art. 13 ustawy określającego wysokość

opłaty stosunkowej - 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia.

Opłata naliczana jest zatem w zależności od tego, czy pismo podlegające opłacie

dotyczy postępowania przed sądem pierwszej instancji (na przykład pozew), czy

przed sądem drugiej instancji (na przykład apelacja i zażalenie). Odmienne rozumie-

nie tego przepisu prowadziłoby do sytuacji, w której strona wnosząca apelację za-

skarżając orzeczenie w zakresie dużo niższym od wartości przedmiotu sporu, pono-

siłaby niewspółmiernie wysokie opłaty sądowe w stosunku do żądania apelacji.

Przyjęcie jednego z przedstawionych stanowisk ma zasadnicze znaczenie dla roz-

strzygnięcia niniejszej sprawy.

Odpowiadając na przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył,

co następuje:

Zagadnienie prawne wystąpiło w sprawie, w której pracownik dochodzi od

pracodawcy roszczeń związanych ze stosunkiem pracy. W związku z tym rozważania

4

w zakresie obowiązku ponoszenia przez strony kosztów sądowych i wysokości opłat

w sprawach z zakresu prawa pracy ograniczają się do interpretacji regulacji dotyczą-

cej spraw z powództwa pracownika przeciwko pracodawcy. Zgodnie z art. 96 ust. 1

pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie

ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych pracownik wnoszący powództwo z za-

strzeżeniem art. 35. Przepis art. 35 ust. 1, w całości zacytowany w uzasadnieniu po-

stanowienia przedstawiającego zagadnienie prawne, zawiera dwa odstępstwa od

zasady braku obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach z powództwa

pracownika.

W zdaniu pierwszym przepis nakłada obowiązek uiszczenia opłaty podstawo-

wej od wymienionych w nim środków zaskarżenia. Zostało tu użyte określenie „wy-

łącznie”, co oznacza, że opłacie podlega tylko apelacja, zażalenie, skarga kasacyjna

i skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, nato-

miast inne pisma w sprawach ze stosunku pracy nie podlegają opłacie. Opłatę pod-

stawową w kwocie 30 zł pobiera się od wymienionych środków zaskarżenia wnoszo-

nych zarówno przez pracownika (powoda) jak i pracodawcy (pozwanego). Kwestia ta

została rozstrzygnięta uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2007 r., II PZP

5/06, stwierdzającą, że w sprawie z zakresu prawa pracy, w której wartość przed-

miotu sporu nie przekracza 50.000 zł, od apelacji pozwanego pobiera się opłatę pod-

stawową w kwocie 30 zł. W innych postanowieniach (z dnia 18 grudnia 2006 r., II PZ

59/06 i z dnia 6 lutego 2007 r., II PZ 75/06) Sąd Najwyższy prezentował takie samo

stanowisko.

Zastrzeżenie zawarte w zdaniu drugim art. 35 ust. 1 powinno być zamieszczo-

ne w przepisie jako pierwsze, gdyż oznacza w zakresie opłat sądowych wyłączenie z

generalnego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, zawartego w

art. 96 ust. 1 pkt 4, pewnej kategorii spraw z powództwa pracownika. Przepis art. 35

ust. 1 byłby wówczas bardziej zrozumiały, gdyż byłoby jasne, że opłata podstawowa,

o której mowa w zdaniu pierwszym, nie odnosi się do spraw wyłączonych ze zwol-

nienia. Użycie w zdaniu drugim sformułowania: „w sprawach, w których wartość

przedmiotu sporu przewyższa kwotę 50.000 złotych, pobiera się od wszystkich pod-

legających opłacie pism opłatę stosunkową” oznacza, że sprawy te w zakresie opłat

sądowych są traktowane tak, jak wszystkie sprawy cywilne rozpoznawane na zasa-

dach ogólnych. Opłatę sądową pobiera się na zasadach określonych w art. 13

ustawy - 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia. Pozew, w któ-

5

rym pracownik żąda kwoty wyższej niż 50.000 zł, podlega opłacie stosunkowej obli-

czonej od wartości przedmiotu sporu, natomiast opłata od apelacji lub innego środka

zaskarżenia liczona jest od wartości przedmiotu zaskarżenia. Jeżeli roszczenie

przewyższające 50.000 zł zostanie uwzględnione w części nieprzekraczającej 50.000

zł, a część, w której żądanie zostało oddalone również nie przekracza tej kwoty, w

przypadku zaskarżenia wyroku przez obie strony każda z nich uiszcza opłatę stosun-

kową obliczoną od wskazanej w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia. W spra-

wie z powództwa pracownika, w której żądał on w pozwie kwoty wyższej niż 50.000

zł, zdanie pierwsze przepisu art. 35 ust. 1 nie ma w ogóle zastosowania. Niezależnie

od tego, która ze stron zaskarży wyrok i w jakiej części, nie ma możliwości zastąpie-

nia opłaty stosunkowej obliczanej na zasadach ogólnych opłatą podstawową okre-

śloną w zdaniu pierwszym.

Przedstawiony problem prawny był przedmiotem orzeczeń Sądu Najwyższe-

go, które, podobnie jak wyżej powołane orzeczenia, nie były dotychczas publikowa-

ne. W postanowieniach z dnia 21 września 2006 r., II PZ 34/06, z dnia 23 listopada

2006 r., II PZ 45/06, z dnia 11 grudnia 2006 r., I PK 197/06 i z dnia 6 czerwca 2007

r., III PK 22/07 Sąd Najwyższy stwierdził, że rodzaj opłaty sądowej w sprawach z za-

kresu prawa pracy (podstawowa czy stosunkowa) jest uzależniony od wartości

przedmiotu sporu przewyższającego kwotę 50.000 zł, nie zaś od wartości przedmiotu

zaskarżenia. W kolejnym postanowieniu z dnia 23 listopada 2006 r., II PZ 43/06,

stwierdził, że jeżeli wartość przedmiotu sporu przekracza kwotę 50.000 zł, to od

apelacji lub skargi kasacyjnej należy uiścić opłatę stosunkową od wartości przed-

miotu zaskarżenia, choćby wartość ta była niższa od 50.000 zł. Opłaty od skargi ka-

sacyjnej dotyczy postanowienie z dnia 15 lutego 2007 r., I PK 283/06, w którym Sąd

Najwyższy uznał, że skarga kasacyjna strony reprezentowanej przez radcę prawne-

go, złożona w sprawie z zakresu prawa pracy, w której wartość przedmiotu sporu

przewyższa 50.000 zł, jeżeli uiszczono od niej opłatę podstawową, podlega odrzuce-

niu na podstawie art. 1302

§ 3 k.p.c. w związku z art. 35 ust. 1 zdanie drugie ustawy

o kosztach sądowych, choćby wartość przedmiotu zaskarżenia nie przekraczała

kwoty 50.000 zł. W świetle utrwalonego orzecznictwa przepis art. 35 ust. 1 zdanie

drugie ustawy o kosztach sądowych należy rozumieć w ten sposób, że w sprawach

wymienionych w tym przepisie od pozwu pobiera się opłatę stosunkową obliczoną od

wartości przedmiotu sporu, a od apelacji pobiera się opłatę stosunkową obliczoną od

6

wartości przedmiotu zaskarżenia także wówczas, gdy wartość ta jest niższa od kwoty

50.000 zł.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy udzielił na przedstawione zagad-

nienie prawne odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.

========================================