II CNP 93/07

Sygn. akt II CNP 93/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 września 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 września 2007 r.,

skargi Miejskiej Przychodni "L." w .

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego

w Ł. z dnia 19 października 2005 r. wydanego

w sprawie z powództwa Miejskiej Przychodni "L." w Ł.

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia Oddziałowi Wojewódzkiemu w Ł.

oraz Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu Państwa

o zapłatę,

oddala skargę i nie obciąża strony skarżącej kosztami

postępowania wywołanymi wniesioną skargą.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 19 października 2005 r. oddalił –

w stosunku do Narodowego Funduszu Zdrowia, oraz Skarbu Państwa,

reprezentowanego przez Ministra Skarbu Państwa - powództwo o zasądzenie

szczegółowo wskazanych kwot w wysokości łącznej 934.517,52 zł, stanowiącej

należność, którą strona powodowa wypłaciła swym pracownikom na podstawie art.

4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm. - dalej jako „ustawa z dnia 16 grudnia

1994 r.”), wprowadzonego ustawą z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o

negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u

przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 45 - dalej jako: „ustawa nowelizacyjna z dnia

22 grudnia 2000 r.”). Sąd Okręgowy nie podzielił wykładni art. 4a ustawa z dnia 16

grudnia 1994 r., dokonanej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 grudnia

2002 r. (K 43/01, OTK 2002, nr 7, poz. 96), zgodnie z którą uregulowanie zawarte w

art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. tworzy, w odniesieniu do konstytucyjnych

obowiązków władzy publicznej w zakresie ochrony zdrowia, współodpowiedzialność

systemu finansów publicznych za jego wykonanie. Kasy Chorych (obecnie NFZ),

będące podmiotami finansów publicznych, powinny więc w zakresie swych funkcji

wykonywać postanowienia ustawy nowelizującej z dnia 22 grudnia 2000 r. Sąd

Okręgowy uznał, że gdyby nawet wykładnie tę podzielić, to i tak przepis ten nie

mógłby stanowić podstawy zasądzenia na rzecz strony powodowej żądanych kwot,

skoro nie wskazuje podmiotu, na którym współodpowiedzialność w ramach

„systemu finansów publicznych” miałaby ciążyć. Wyrok Sądu Okręgowego

uprawomocnił się wskutek niezaskarżenia go przez stronę powodową.

Powodowa Przychodnia od powyższego wyroku wniosła skargę w trybie

art. 4241

i nast. k.p.c. Opierając ją na podstawie naruszenia art. 56 k.c. w zw. z art.

4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji

niezastosowanie, żądała stwierdzenia niezgodności tego wyroku z art. 32

Konstytucji RP, wyrażającego zasadę równości wobec prawa. Podniosła, że

3

wskutek wydanego wyroku poniosła szkodę w kwocie 549.474,86 zł wypłacając

należności pracownikom oraz odprowadzając składki ZUS.

Strona powodowa wyjaśniła, że nie zaskarżyła apelacją powyższego wyroku

w stosunku do pozwanego Funduszu, bowiem uznała, że skoro Trybunał

Konstytucyjny we wspomnianym wyroku wskazał wyraźnie na zaniechanie

legislacyjne po stronie Sejmu RP i odpowiedzialność Sejmu z tego tytułu, którą na

podstawie późniejszych zmian ustawowych przejął Minister Skarbu Państwa, to

niezasadne byłoby kwestionowanie wyroku Sądu Okręgowego w stosunku do

pozwanego Narodowego Funduszu Zdrowia, zwłaszcza, że w tym okresie Sąd

Okręgowy i Sąd Apelacyjny w Ł. oddalały powództwa wniesione przeciwko temu

pozwanemu, a Sąd Najwyższy orzeczenia takie akceptował. Dopiero uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 30 marca 2006 r. (III CZP 30 marca 2006 r., OSNC 2006, nr

11, poz. 177) wskazała na odpowiedzialność w tym zakresie Narodowego

Funduszu Zdrowia. Skarżąca wyjaśniła ponadto, że jej skarga o wznowienie

postępowania został odrzucona. Wobec tego, że wspomniana uchwała Sądu

Najwyższego „przyznaje prawo do odszkodowania wszystkim zakładom służby

zdrowia spełniającym wymogi określone w tej uchwale”, jedynym środkiem

prawnym, który prowadzi do naprawienia szkody wyrządzonej stronie powodowej

jest skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu

Okręgowego z dnia 19 października 2005 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4241

k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje – co do zasady – od prawomocnego

orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez

jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego

orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest

możliwe. W wyjątkowych wypadkach skarga – gdy niezgodność z prawem wynika

z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych

wolności albo praw człowieka i obywatela – przysługuje także od prawomocnego

orzeczenia sądu pierwszej lub drugiej instancji, jeżeli strony nie skorzystały

4

z przysługujących im środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub

uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.

W judykaturze Sądu Najwyższego, znajdującej źródło i poparcie

w piśmiennictwie, przyjmuje się jednolicie, że orzeczeniem niezgodnym z prawem –

w rozumieniu art. 4241

§ 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 4171

§ 2 k.c. – jest orzeczenie

niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni

przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane w wyniku

szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa (por.

np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2,

poz. 35). Oznacza to, że niezgodność z prawem w rozumieniu ww. przepisu może

wynikać tylko z oczywistych błędów sądu, spowodowanych rażącym naruszeniem

zasad wykładni lub stosowania prawa, którego rozumienie nie budzi żadnych

wątpliwości (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05,

OSNC 2007, nr 1, poz. 17 i z dnia 4 stycznia 2007 r., V CNP 132/06, „Biuletyn SN”

2007, nr 4, s. 14).

Zaskarżonemu orzeczeniu Sądu Apelacyjnego nie można przypisać tego

rodzaju wadliwości, bo choć argumentacja jurydyczna, którą posłużył się ten Sąd,

oddalając powództwo, odbiega od przyjętej później koncepcji, leżącej u podłoża

uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2006 r.,

III CZP 130/05, to jednak nie można zasadnie twierdzić, że była ona w sposób

oczywisty i rażący błędna. Przeciwnie, mieściła się w ramach dozwolonej wykładni

przepisów prawa, w tym wypadku wyjątkowo niejasnych i trudnych do

jednoznacznej interpretacji. Zwrócił na to uwagę także Sąd Najwyższy

w wymienionej uchwale, wskazując na niespójność systemową ustawy

nowelizującej z dnia z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o negocjacyjnym

systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców

oraz o zmianie niektórych ustaw i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U.

z 2001 r. Nr 5, poz. 45) oraz na niedostatki w określeniu zarówno podmiotu

zobowiązanego do zwrotu przewidzianej podwyżki wynagrodzeń, jak i podstawy

prawnej tego zwrotu jako przyczyn rozbieżności w orzecznictwie i zajmowania

różnych stanowisk jurydycznych przez sądy – również Sąd Najwyższy – orzekające

w podobnych sprawach.

5

Oceny tego wyroku nie zmienia późniejsze odmienne orzecznictwo, w tym

ww. uchwała Sądu Najwyższego, oparta na innej koncepcji wykładni, wydana jako

tzw. uchwała abstrakcyjna, uwzględniająca całokształt zagadnienia i doświadczenia

jurysdykcyjnego w oderwaniu od okoliczności konkretnego przypadku oraz

uwarunkowań postępowania sądowego w konkretnej sprawie. Uchwała ta nie ma

zresztą mocy zasady prawnej.

Należy na marginesie zaznaczyć, że zmiana kierunku orzecznictwa lub

poglądów doktryny, nawet najbardziej doniosła, nigdy nie była traktowana ani

rozważana także jako podstawa skargi o wznowienie postępowania (por. np.

orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 1934 r., C.II. 9/33, OSP 1934, poz.

170, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., II UKN 315/09,

OSNAPUS 2000, nr 1, poz. 32, oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

21 lutego 1996 r., I PO 1/96, OSNAPUS 1996, nr 16, poz. 241 lub z dnia

17 listopada 1998 r., II UKN 402/98, OSNAPUS 1999, nr 24, poz. 805).

Z tych względów należało orzec jak wyżej (art. 4249

k.p.c.).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 w związku z art. 391 § 1,

art. 39821

i art. 42412

k.p.c.

kg