II CSK 198/07

Sygn. akt II CSK 198/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 września 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa M. O.

przeciwko P. R.

o ustalenie nieważności umów,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 19 września 2007 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 7 grudnia 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki od wyroku

Sądu Okręgowego w P. z dnia 3 marca 2006 r. oddalającego powództwo o

unieważnienie, względnie ustalenie nieważności, umów pożyczki i przeniesienia

własności nieruchomości na zabezpieczenie spłaty pożyczki, zawartych przez

strony w dniu 24 września 2004 r. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu

pierwszej instancji, że zawierając wskazane umowy powódka nie działała w

okolicznościach o których mowa w art. 388 § 1 k.c. ani nie rozporządziła majątkiem

wspólnym w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej w związku z czym brak

było podstaw do unieważnienia w/w umów lub uznania, że były one nieważne ze

względu na brak zgody małżonka powódki.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła powyższemu wyrokowi naruszenie

prawa materialnego art. 31 § 1 i § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz

art. 388 § 1 k.c., oraz naruszenie przepisów postępowania – art. 195 § 1 i 2 i art.

233 § 1 k.p.c. Wskazała, że oświadczenie jednego z małżonków, złożone pod

nieobecność drugiego małżonka w akcie notarialnym obejmującym nabycie

odrębnej własności lokalu mieszkalnego, co do tego, że nabycie następuje

z majątku odrębnego, nie przesądza o przynależności nabytej nieruchomości do

majątku odrębnego małżonka składającego oświadczenie. W związku z tym, że

powódka nabyła lokal mieszkalny, następnie przewłaszczony, z majątku wspólnego

na czynność rozporządzającą odnośnie do tej nieruchomości wymagana była

zgoda jej małżonka, jak również udział współmałżonka w charakterze strony

w procesie o stwierdzenie nieważności umowy o przewłaszczenie nieruchomości

na zabezpieczenie. Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 398 § 1 k.c. twierdziła, że

ocena wyrażona w zaskarżonym wyroku jest błędna w sytuacji, gdy pozwany

wykorzystał przymusowe położenie powódki i jej niedoświadczenie oraz przyjął

świadczenie, którego wartość rynkowa w chwili zawarcia umowy przewyższała

w rażącym stopniu wartość świadczenia przez niego danego (w uzasadnieniu

skargi na str. 3 oczywiście mylnie napisano „jej własnego świadczenia”).

3

Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za bezzasadną.

Uszło uwagi skarżącej, że była ona wpisana w dziale II księgi wieczystej

nr […] Sądu Rejonowego w G. jako wyłączna właścicielka lokalu mieszkalnego

stanowiącego odrębną nieruchomość następnie przewłaszczonego przez powódkę

w stosunku do pozwanego umową notarialną z dnia 24 września 2004 r. Ten wpis,

bez względu na treść oświadczenia powódki przy nabywaniu w/w lokalu i przy

umowie przewłaszczenia, miał przesądzające znaczenie przy ocenie osoby

właściciela lokalu w stosunkach powódki z pozwanym a także dla skuteczności

nabycia przez pozwanego prawa własności (art. 3 ust. 1 i art. 5 ustawy z dnia 6

lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece jedn. tekst Dz.U. z 2007 r. nr 124,

poz. 1361 ze zm.). Dopóki nie nastąpiło w trybie art. 10 w/w ustawy o księgach

wieczystych i hipotece uzgodnienie treści księgi nr […] z rzeczywistym stanem

prawnym, przez wpisanie w dziale II obojga małżonków O. jako właścicieli w

ramach majątkowej wspólności ustawowej w miejsce samej tylko powódki, dopóty

powódka musiała być uznawana za wyłączną właścicielkę ze wszystkimi tego

skutkami materialno-prawnymi i procesowymi. W szczególności, mogła bez zgody

małżonka zawrzeć umowę przewłaszczenia. Ewentualna rzeczywista

przynależność przedmiotowego lokalu mieszkalnego, stosownie do przepisów

kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do majątku dorobkowego powódki i jej

małżonka mogłaby skutkować tylko w stosunkach pomiędzy małżonkami,

natomiast dla rozpoznawanej sprawy nie miała żadnego znaczenia, podobnie jak

same te przepisy, które skarżąca powołała w skardze kasacyjnej (art. 31 i 32 k.r. i

op. art. 195 k.p.c.).

Co do art. 388 § 1 k.c., to w sytuacji, gdy Sąd Apelacyjny ustalił, że powódka

była osobą dobrze prowadzącą swoje interesy i nie znajdowała się w sytuacji

przymusowej powyższy zarzut (sformułowany zresztą wyłącznie w formie

polemicznego wniosku i to opartego w części na ustaleniach faktycznych, których

Sąd Apelacyjny nie poczynił) nie znajdował usprawiedliwienia. Dodać trzeba, że

skarżąca nie wskazała w świetle jakich ustaleń faktycznych zawartych

w zaskarżonym wyroku należałoby wnioskować o rażącej dysproporcji

wzajemnych świadczeń stron oraz o jakich wzajemnych świadczeniach skarżąca

4

wyrażała w skardze kasacyjnej opinię skoro przewłaszczenie nie stanowiło

świadczenia w zamian za pożyczkę lecz służyło zabezpieczeniu spłaty pożyczki.

Zarzut dotyczący naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. podlegał odrzuceniu a limine

ze względu na treść art. 3983

§ 3 k.p.c.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną

(art. 39814

k.p.c.).