SNO 59/07

WYROK Z DNIA 20 WRZEŚNIA 2007 R.

SNO 59/07

Przewodniczący: sędzia SN Zygmunt Stefaniak.

Sędziowie SN: Józef Iwulski, Mirosława Wysocka (sprawozdawca).

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego sędziego Sądu Okręgowego oraz protokolanta po

rozpoznaniu w dniu 20 września 2007 r. sprawy sędziego Sądu Rejonowego w

związku z odwołaniami Krajowej Rady Sądownictwa, Ministra Sprawiedliwości oraz

obwinionego od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 20

kwietnia 2007 r., sygn. akt (...)

u c h y l i ł zaskarżony w y r o k i p r z e k a z a ł s p r a w ę Sądowi

Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu d o p o n o w n e g o r o z p o z n a n i a .

U z a s a d n i e n i e

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego w Sądzie Okręgowym w dniu 18 grudnia

2006 r. wniósł o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej wobec sędziego Sądu

Rejonowego obwinionego o to, że w dniu 24 grudnia 2004 r. w A., nieumyślnie

naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym w ten sposób, że kierując

samochodem marki Ford Escort nie dostosował prędkości do panujących warunków

drogowych i rozwinął niedozwoloną prędkość, nie mniejszą niż 75 km/h w terenie

zabudowanym, w wyniku czego potrącił przechodzącą przez jezdnię pieszą Janinę A.,

powodując nieumyślnie obrażenia ciała, które stały się przyczyną jej śmierci, co

stanowi czyn z art. 177 § 2 k.k., tj. o dopuszczenie się przewinienia służbowego

określonego w art. 107 § 1 u.s.p. W toku postępowania Zastępca Rzecznika

Dyscyplinarnego wniósł o umorzenie postępowania twierdząc, że czyn obwinionego

stanowi wykroczenie i nastąpiło przedawnienie jego ścigania.

Sąd Apelacyjny  Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2007 r. „po

rozpoznaniu sprawy dyscyplinarnej sędziego Sądu Rejonowego obwinionego o

przewinienie służbowe przewidziane w art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych (...)” orzekł „uznać obwinionego sędziego Sądu Rejonowego, w

ramach zarzucanego czynu, za winnego uchybienia godności urzędu przewidzianego

w art. 107 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (...)” i na podstawie art.109

§ 1 pkt 1 tej ustawy wymierzył mu karę upomnienia.

Sąd powołał następujące podstawy tego rozstrzygnięcia.

2

Sąd Apelacyjny  Sąd Dyscyplinarny uchwałą z dnia 25 kwietnia 2005 r.

zezwolił na pociągnięcie sędziego Sądu Rejonowego do odpowiedzialności karnej,

zawieszając go jednocześnie w czynnościach służbowych z obniżeniem w tym czasie

wynagrodzenia o 25 %.

Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 5 kwietnia 2006 r. sędzia Sądu Rejonowego

został uznany za winnego popełnienia czynu z art. 177 § 2 k.k. i skazany na jego

podstawie na karę 1 roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat oraz na grzywnę. Orzeczenie to zostało

utrzymane w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 29 sierpnia 2006 r.

Sąd Dyscyplinarny w niniejszym postępowaniu rozważał, czy sędzia

dopuszczając się przestępstwa nieumyślnego może jednocześnie wypełnić swoim

zachowaniem znamiona przewinienia dyscyplinarnego w postaci uchybienia godności

urzędu i na tak sformułowane pytanie odpowiedział twierdząco.

W ocenie Sądu, naruszenie zasad ruchu drogowego może uzasadniać przyjęcie,

że czyn taki powinien być karany dyscyplinarnie, a jest to niewątpliwe, gdy dotyczy

przewinień wypełniających znamiona przestępstwa.

Sąd wskazał, że w świetle materiału dowodowego sprawy jest niewątpliwe, że

obwiniony nie zastosował się do nakazu ograniczenia prędkości, a następnie na skutek

niezachowania wymaganej ostrożności w obserwowaniu słabo oświetlonej drogi,

doprowadził do kolizji z przekraczającą jezdnię pieszą, która zmarła w wyniku

doznanych obrażeń. Czyn ten popełniony został nieumyślnie, a więc bez zamiaru jego

popełnienia, lecz na skutek niezachowania przeciętnej staranności wymaganej w danej

sytuacji. Sąd stwierdził, że obwiniony nie zauważył, iż wjechał na teren zabudowany,

co wiązało się z obowiązkiem zmniejszenia prędkości, a przez nieuważną obserwację

drogi dostrzegł pieszą na jezdni na chwilę przed najechaniem na nią, chociaż nie

wtargnęła ona nagle na jezdnię, lecz przekraczała ją z lewej strony na prawą.

Obwiniony nie podjął manewru hamowania, ani jakiegokolwiek innego „manewru

obronnego”.

Sąd Dyscyplinarny podkreślił, że przy ocenie czynu obwinionego nie można

abstrahować od znacznej jego społecznej szkodliwości oraz od tego, że na skutek

nieumyślnego naruszenia zasad ruchu drogowego nastąpiła śmierć poszkodowanej.

Uwzględniając wskazane okoliczności Sąd Dyscyplinarny uznał, że sędzia Sądu

Rejonowego, naruszając zasady ruchu drogowego, dopuścił się przewinienia

służbowego w rozumieniu art. 107 § 1 u.s.p. pod postacią uchybienia godności urzędu,

co uzasadnia jego odpowiedzialność dyscyplinarną.

Wymierzenie sędziemu Sądu Rejonowego  jako odpowiedniej  kary

upomnienia Sąd uzasadnił powołując dwie okoliczności: popełnienie czynu z winy

nieumyślnej oraz bardzo dobrą opinię o nim.

3

Sąd nie podzielił ostatecznego stanowiska Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego,

powołując się na art. 108 § 4 u.s.p., zgodnie z którym, jeżeli przewinienie

dyscyplinarne zawiera znamiona przestępstwa, przedawnienie dyscyplinarne nie może

nastąpić wcześniej, niż przedawnienie przewidziane w Kodeksie karnym.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego odwołania wnieśli

obwiniony sędzia Sądu Rejonowego oraz Krajowa Rada Sądownictwa i Minister

Sprawiedliwości.

Obwiniony, zarzucając Sądowi naruszenie art. 107 § 1 u.s.p., polegające na

przyjęciu, że przekroczenie administracyjnie dopuszczalnej prędkości jest

przewinieniem dyscyplinarnym w postaci czynu stanowiącego uchybienie godności

sędziego, wniósł o zmianę wyroku i o uniewinnienie, ewentualnie o uznanie, że czyn

ten wypełnia znamiona wykroczenia i w konsekwencji o umorzenie postępowania na

podstawie art. 108 § 3 w związku z art. 45 § 1 Kodeksu wykroczeń.

Krajowa Rada Sądownictwa zaskarżyła wyrok na niekorzyść obwinionego w

części dotyczącej orzeczenia o karze, zarzucając wyrokowi rażącą niewspółmierność

wymierzonej kary dyscyplinarnej w stosunku do przypisanego uchybienia, nie

odzwierciedlającej stopnia społecznej szkodliwości i nie spełniającej w związku z tym

celów, jakie miała osiągnąć. Wniosła o zmianę wyroku przez orzeczenie wobec

obwinionego sędziego kary dyscyplinarnej przeniesienia na inne miejsce służbowe,

określonej w art. 109 § 1 pkt 4 u.s.p.

O zmianę wyroku przez zaostrzenie orzeczonej kary dyscyplinarnej i

wymierzenie obwinionemu sędziemu na podstawie art. 109 § 1 ust. 4 u.s.p. kary

dyscyplinarnej przeniesienia na inne miejsce służbowe wniósł także Minister

Sprawiedliwości, również w oparciu o zarzut rażącej niewspółmierności kary

dyscyplinarnej upomnienia w stosunku do przypisanego obwinionemu przewinienia

służbowego.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 107 § 1 u.s.p., sędzia odpowiada dyscyplinarnie za uchybienie

godności urzędu, stanowiące jedną z postaci przewinienia dyscyplinarnego.

Stwierdzenie, że sędzia dopuścił się naruszenia godności urzędu jest wynikiem

ustalenia i oceny ściśle określonego zachowania sędziego. Innymi słowy, konieczne

jest ustalenie wszystkich elementów zachowania sędziego, konkretyzujących czyn i

stanowiących podstawę zakwalifikowania go jako uchybiającego godności urzędu, i z

tej przyczyny będącego przewinieniem służbowym. Wyrok sądu dyscyplinarnego nie

może pozostawiać wątpliwości co do tego, jaki czyn  przewinienie dyscyplinarne, był

przedmiotem orzeczenia o winie i karze.

Wyrok sądu dyscyplinarnego powinien, między innymi, zawierać przytoczenie

opisu i kwalifikacji prawnej czynu, którego popełnienie oskarżyciel zarzucił

4

oskarżonemu a także dokładne określenie przypisanego oskarżonemu czynu oraz jego

kwalifikację prawną (art. 413 § 1 pkt 4 i § 2 pkt 1 k.p.k. w związku z art. 128 u.s.p.). Z

powołanych przepisów wynika nakaz zredagowania wyroku w taki sposób, aby jasno

z niego wynikało, za jaki czyn obwiniony był sądzony i za jaki czyn sąd go skazał;

czyn musi być opisany w sposób precyzyjny, obejmujący wszystkie okoliczności

istotne i zarazem niezbędne z punktu widzenia oceny ustawowych znamion

przewinienia dyscyplinarnego (por. odpowiednio wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2

lipca 2002 r., II KKN 270/00, niepubl. i z dnia 15 maja 2001 r., V KKN 598/98,

OSProk. i Pr. 2001, nr 10, poz.7).

Opis czynu powinien być zawarty zarówno w części wyroku relacjonującej

zarzut, jak i w części przypisującej jego popełnienie. Posłużenie się w wyroku formułą

uznania „za winnego czynu zarzucanego” jest możliwe jedynie wtedy, gdy

szczegółowy opis czynu został zawarty w części wstępnej wyroku, jest natomiast

niedopuszczalne, gdy część wstępna wyroku nie zawiera opisu czynu (por. wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 18 lutego 1985 r., II KR 18/85, niepubl. i z dnia 16 lutego

1995 r., III KRN 206/94, OSNKW 1995/56/38). Nie jest także dopuszczalne, aby

element czynu został opisany jedynie w części motywacyjnej wyroku, pozostając poza

opisem czynu przypisanego w części dyspozytywnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 9 lipca 2002 r., III KK 499/99, niepubl.).

W zaskarżonym wyroku Sądu Dyscyplinarnego brak jest opisu czynu

zarzucanego obwinionemu, co wyłączało możliwość zastosowania formuły o uznaniu

za winnego „w ramach zarzucanego czynu”. Wyrok ten nie zawiera koniecznej treści i

nie wynika z niego, za jakie konkretne przewinienie dyscyplinarne obwinionemu

sędziemu przypisano winę i wymierzono karę. Wyrok został zatem wydany nie tylko

z naruszeniem art. 413 § 1 pkt 4 i § 2 pkt 1 k.p.k. (w związku z art. 128 u.s.p.), ale

także z art. 107 § 1 u.s.p., gdyż sędzia odpowiada dyscyplinarnie w razie stwierdzenia,

że dopuścił się określonego czynu, który został zakwalifikowany jako przewinienie

dyscyplinarne. Wyrok dotknięty wskazanym uchybieniem nie mógł się więc, z

omówionych przyczyn, utrzymać.

Oczywiście, w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma fakt prawomocnego

skazania sędziego za przestępstwo z art. 177 § 2 k.k. Fakt ten jednak nie usuwał

obowiązku dokonania bezpośredniej oceny czynu jako przewinienia dyscyplinarnego.

Ocena popełnienia przewinienia dyscyplinarnego jako czynu bezprawnego,

zawinionego i noszącego ładunek społecznej szkodliwości, dotyczącego wykonywania

służby sędziowskiej lub godności pełnionego urzędu, jest samoistna, a dany czyn musi

być „samodzielnie” ustalony oraz kwalifikowany i osądzony jako przewinienie

dyscyplinarne (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2005 r.,

SNO 24/05, OSNSD z 2005 r., poz. 11). Inne są kryteria kwalifikacji czynu jako

przewinienia dyscyplinarnego, a inne jako przestępstwa; tożsamość przedmiotu

5

postępowania karnego i dyscyplinarnego oznacza jedynie tożsamość czynu, a nie

tożsamość jego ocen prawnych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2006r., I KZP 8/06, OSNKW 2006/10/118).

Jest przy tym niesporne, że w postępowaniu dyscyplinarnym znajduje odpowiednie

zastosowanie art. 8 § 1 k.p.k.

Przewinienia służbowe zawierające znamiona przestępstwa stanowią najcięższą

kategorię przewinień służbowych sędziów (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 8

maja 2002 r., SNO 8/02, OSNKW 2002/9-10/85). Przy uwzględnieniu tego, co

powiedziano wyżej, w postępowaniu dyscyplinarnym konieczne jest jednak

autonomiczne ustalenie wszystkich znamion czynu stanowiącego przewinienie

dyscyplinarne, i dopiero następnie ustalenie, czy są to jednocześnie znamiona

przestępstwa. W takim ujęciu należy postrzegać kategorię „przewinień służbowych

zawierających znamiona przestępstwa”. Ma to znaczenie także, co uszło uwagi Sądu

Apelacyjnego, dla prawidłowego zastosowania art. 108 § 4 u.s.p.

Z przyczyn wcześniej przedstawionych, wobec tego, że z zaskarżonego wyroku

nie wynika, popełnienie jakiego czynu stanowiącego przewinienie dyscyplinarne,

zostało przypisane obwinionemu sędziemu, Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny

wyrok ten uchylił na podstawie art. 438 pkt 1 i 2 k.p.k.

W obecnym stanie sprawy brak jest podstaw do rozważania dalszych,

szczegółowych zarzutów podniesionych w odwołaniu obwinionego sędziego oraz

przedwczesne jest rozważanie zarzutów zawartych w odwołaniach Krajowej Rady

Sądownictwa i Ministra Sprawiedliwości, dotyczących jedynie rodzaju wymierzonej

kary.