SNO 60/07

WYROK Z DNIA 20 WRZEŚNIA 2007 R.

SNO 60/07

Zachowanie sędziego polegające na zaciąganiu pożyczek, niespłacaniu ich i

doprowadzeniu do przymusowej egzekucji uchybia godności sędziego, gdyż godzi

w jego prestiż i poddaje w wątpliwość nieskazitelność charakteru, jest więc

przewinieniem dyscyplinarnym określonym w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca

2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Przewodniczący: sędzia SN Zygmunt Stefaniak.

Sędziowie SN: Józef Iwulski, Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca).

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem Zastępcy

Rzecznika Dyscyplinarnego sędziego Sądu Apelacyjnego po rozpoznaniu w dniu 20

września 2007 r. sprawy sędziego Sądu Okręgowego w związku z odwołaniem

Ministra Sprawiedliwości oraz Rzecznika Dyscyplinarnego od wyroku Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 20 kwietnia 2007 r., sygn. akt (...),

u c h y l i ł z a s k a r ż o n y w y r o k i s p r a w ę p r z e k a z a ł d o

p o n o w n e g o r o z p o z n a n i a Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi

Dyscyplinarnemu.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 2 października 2006 r.

uznał sędziego Sądu Okręgowego za winną między innymi tego, że:

 w dniu 11 października 2001 r. na podstawie umowy 172614/6780C

zaciągnęła kredyt w W.(...) Banku C.(...) S.A., którego do dnia 25 listopada

2003 r. nie spłaciła, doprowadzając do egzekucji z wynagrodzenia za pracę;

 w okresie od dnia 28 sierpnia 2001 r. do dnia 19 lutego 2003 r. na podstawie

umowy pożyczki z dnia 28 sierpnia 2001 r. o korzystanie z karty nr (...)

zaciągnęła kredyt w ING Bank (...) S.A. w K., którego do dnia 17 listopada

2003 r. nie spłaciła, doprowadzając do egzekucji z wynagrodzenia za pracę;

 w okresie od dnia 28 lutego 2001 r. do dnia 20 stycznia 2003 r. na podstawie

umowy kredytowej z dnia 28 lutego 2001 r. zaciągnęła kredyt w Banku PKO

S.A. na kwotę 7 533,91 zł, którego do dnia 17 sierpnia 2005 r. nie spłaciła.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uznał, że powyższe czyny stanowią

uchybienie godności urzędu w myśl art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. –

Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) i za to na

2

mocy tegoż przepisu w zw. z art. 109 § 1 pkt 5 powołanej ustawy wymierzył

obwinionej za każdy z tych czynów, karę dyscyplinarną złożenia sędziego z urzędu.

Na skutek odwołania obwinionej Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem

z dnia 22 lutego 2007 r. uchylił wyrok Sadu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego w

zakresie opisanych wyżej czynów i w tej części sprawę przekazał do ponownego

rozpoznania.

W uzasadnieniu Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny wskazał, że ustalenia

faktyczne Sądu pierwszej instancji są niepełne, zaś dokonana ocena prawna

przedwczesna. Zdaniem Sądu Najwyższego można byłoby zaakceptować ocenę Sądu

Apelacyjnego, że brak spłaty kredytów i dopuszczenie do egzekucji z wynagrodzenia

należy ocenić jako uchybienie godności urzędu sędziego pod pewnymi warunkami,

które w tej sprawie w żadnym stopniu nie wystąpiły, na przykład: sędzia zaciąga

kredyt i nie spłaca go w terminie z przeznaczeniem środków pieniężnych na

uprawianie hazardu, prowadzenie wystawnego trybu życia, wyjazdy na luksusowe

wycieczki itp. Natomiast zaciąganie kredytów bankowych dla rozwiązywania

niecierpiących spraw majątkowych (naprawa domu), wypadków losowych (kradzież

samochodu), czy też kosztów sprawowania opieki nad osobami najbliższymi, powinno

być ze szczególną rozwagą oceniane w kontekście art. 107 § 1 u.s.p. jak i art. 109 § 1

u.s.p. Tej szczególnej rozwagi w rozważaniach Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego zabrakło. Przekonanie sądu meriti o stanie dowodów było

kształtowane dowolnie, a nie swobodnie, co stanowi obrazę art. 7 k.p.k., uznającą

wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2007 r. uniewinnił obwinioną od wyżej opisanych

przewinień dyscyplinarnych. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny przytoczył wyjaśnienia

obwinionej, która przyznała fakt zaciągnięcia pożyczek i podała, że jej kłopoty

finansowe rozpoczęły się od przeprowadzenia sprawy o stwierdzenie nabycia spadku i

w związku z koniecznością uiszczenia podatku od spadku, a następnie koniecznością

zakupu sprzętu niezbędnego w gospodarstwie domowym. Przyznała, że wpadła w

pułapkę zadłużenia, a postępowanie, które doprowadziło do egzekucji z

wynagrodzenia za pracę oceniła bardzo negatywnie. Podniosła także, że starała się o

rozłożenie na raty zadłużenia w bankach, ale do tego nie doszło. W końcowej części

wyjaśnień podkreśliła, że spłaciła wszystkie swoje zadłużenia, a jej kłopoty osobiste

(choroba siostry) oraz konieczność ponoszenia kosztów eksploatacyjnych i

remontowych domu spowodowały pułapkę zadłużenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego,

zebrany w sprawie materiał dowodowy w żadnej mierze nie pozwala na zanegowanie

wiarygodności wyjaśnień obwinionej.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z opisów czynów

zarzuconych obwinionej nie wynika, aby zarzucono jej podjęcie zawinionych, w

3

formie umyślnej bądź nieumyślnej, działań lub zaniechań, które doprowadziły do

niespłacenia pożyczek. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu swego wyroku wskazał na

konieczność czynienia ustaleń co do powodów niespłacenia pożyczki przez obwinioną

i możliwości przyjęcia naganności tych zachowań. Pamiętać należy jednak o

określonej konfiguracji procesowej w niniejszej sprawie. Otóż poprzedni wyrok Sądu

Apelacyjnego został zaskarżony wyłącznie przez obwinioną, co skutkuje – z uwagi na

art. 443 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. – niemożliwością wydania orzeczenia

surowszego niż uchylone. Przy tym, jeśli chodzi o rozumienie zwrotu „orzeczenie

surowsze”, to z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego na gruncie art. 443

k.p.k. wynika, że naruszenie zakazu reformationis in peius określonego w art. 443

k.p.k. ma miejsce w sytuacji wprowadzenia niekorzystnych zmian nie tylko w części

dyspozytywnej wyroku lub postanowienia, ale także w części motywacyjnej

orzeczenia.

Skoro zatem opis czynów nie zawiera żadnych elementów, które wskazywałyby

na możliwość nagannej – co najmniej – oceny zachowania obwinionej, a sam fakt

niespłacenia pożyczek, w oderwaniu od przyczyn niespłacenia, nie stanowi znamienia

przewinienia dyscyplinarnego, to konsekwencją istnienia zakazu ujętego w art. 443

k.p.k. jest niemożność zmiany opisu czynów, jak też niemożność poczynienia

odmiennych – w ujęciu na niekorzyść – ustaleń w uzasadnieniu orzeczenia.

Konkludując, Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny stwierdził, że nawet gdyby

ustalił fakty naganne dla obwinionej, to nie mógł ująć ich w sferze ustaleń

faktycznych, a następnie dokonać zmiany opisu czynów.

Od powyższego wyroku odwołania złożyli Minister Sprawiedliwości i Zastępca

Rzecznika Dyscyplinarnego, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania.

Minister Sprawiedliwości w swoim odwołaniu zarzucił zaskarżonemu wyrokowi

rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na treść

rozstrzygnięcia przez naruszenie art. 2 § 2 k.p.k. i art. 7 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., a

w konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że nie

spłacając zaciągniętych kredytów bankowych i doprowadzając do egzekucji

należności z tego tytułu sędzia Sądu Okręgowego nie uchybiła godności urzędu.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego zarzucił mający wpływ na treść orzeczenia

błąd w ustaleniach faktycznych przez wadliwe ustalenie, że w zachowaniu obwinionej,

polegającym na zaciąganiu kredytów bankowych, a następnie ich niespłaceniu, a w

konsekwencji doprowadzeniu do egzekucji z wynagrodzenia za pracę, brak znamion

przewinienia dyscyplinarnego polegającego na uchybieniu godności urzędu sędziego,

będący wynikiem mającej wpływ na treść orzeczenia obrazy przepisów postępowania

– art. 7 i art. 410 k.p.k.

4

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

W uzasadnieniu Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2007 r. uchylającego

pierwszy wyrok Sądu Apelacyjnego zaakceptowano pogląd, że brak spłaty kredytów i

dopuszczenie do egzekucji z wynagrodzenia może stanowić uchybienie godności

urzędu sędziego, ale wskazano, że w konkretnej sprawie ustalenia faktyczne jak i

końcowe wnioski co do czynów obwinionej jako przewinień dyscyplinarnych rażą

uproszczeniem i nie mogą być zaaprobowane.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą Sądu pierwszej instancji było

ustalenie przyczyn niespłacenia zobowiązań przez obwinioną i rozważenie czy można

jej przypisać winę w tym zakresie.

Przyczyny niespłacenia rzutują na kwestię winy, natomiast nie należą do

znamion przewinienia, dlatego uznać należy za wadliwe rozważania Sądu pierwszej

instancji co do niemożliwości uzupełnienia opisu czynów zarzucanych obwinionej ze

względu na zakaz reformationis in peius. Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem

Sądu Apelacyjnego, że „(...) fakt niespłacenia pożyczek, w oderwaniu od przyczyn

niespłacenia, nie stanowi znamienia przewinienia dyscyplinarnego (...)”.

Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, zachowanie sędziego polegające na

zaciąganiu pożyczek, niespłacaniu ich i doprowadzeniu do przymusowej egzekucji

uchybia godności urzędu sędziego, gdyż godzi w jego prestiż i poddaje w wątpliwość

nieskazitelność charakteru osoby sprawującej ten urząd, jest więc przewinieniem

dyscyplinarnym określonym w art. 107 § 1 u.s.p. W odwołaniu Zastępcy Rzecznika

Dyscyplinarnego trafnie przytoczono treść § 18 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej

Sędziów (uchwała Nr 16/2003 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 19 lutego 2003 r.),

zgodnie z którym sędzia powinien wykazywać nie budzącą wątpliwości rzetelność w

swoich sprawach finansowych oraz skrupulatność w wypełnianiu wynikających stąd

obowiązków.

Kwestia przyczyn niespłacenia przez sędziego pożyczek jest zagadnieniem

dotyczącym winy, a nie opisu zarzucanego obwinionej czynu. Można by powiedzieć,

że niezawiniony fakt niespłacenia pożyczek nie stanowi przewinienia służbowego, a

przyczyny niespłacenia pozwalają ocenić, czy sędzia ponosi winę i jaki ewentualnie

jest jej stopień, co powinno mieć wpływ na wymiar kary dyscyplinarnej, orzeczonej

przy przyjęciu zawinionego zachowania. Zatem, przy ponownym rozpatrywaniu

sprawy było możliwe i niezbędne rozważenie przyczyn, z powodu których obwiniona

sędzia pożyczek nie spłaciła.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny dał wiarę wyjaśnieniom obwinionej, że

przyczyną zaciągania i niespłacania przez nią pożyczek była choroba siostry,

konieczność uiszczenia podatku od spadku, remont domu i zakup do niego sprzętu.

Jednakże nie poczyniono pełnych ustaleń, które umożliwiłyby ocenę czy obwiniona

5

ponosi winę i w jakim stopniu za niespłacenie pożyczek. Nie ustalono, kiedy

chorowała siostra obwinionej i czy wymagała wsparcia finansowego, jakiego rodzaju

spadek obwiniona odziedziczyła, czy możliwym było wyzbycie się jego składników

dla uregulowania zobowiązań podatkowych z tego tytułu, jaki był zakres remontu

domu i zakupu sprzętów, czy nakłady te były konieczne.

Oparcie ustaleń faktycznych na bardzo ogólnych wyjaśnieniach czyni zasadnym,

podniesiony w obu odwołaniach, zarzut obrazy art. 7 k.p.k., mającej wpływ na treść

rozstrzygnięcia. Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sadowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.