IV CSK 133/07

Wyrok z dnia 26 września 2007 r., IV CSK 133/07

Artykuł 63 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach

sądowych i egzekucji (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm.) nie

ma zastosowania do odwołanego zastępcy komornika.

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

Sędzia SN Marian Kocon

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Grzegorza B. przeciwko Rafałowi K. o

zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 26 września 2007 r.

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 28

grudnia 2006 r.

oddalił skargę kasacyjną oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę

2700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 grudnia 2006 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach

oddalił apelację powoda Grzegorza B. od wyroku Sądu pierwszej instancji

oddalającego jego powództwo przeciwko Rafałowi K. o zasądzenie kwoty 57 090 zł

tytułem wynagrodzenia jakie, w ocenie powoda, należało mu się jako odwołanemu

zastępcy odwołanego komornika.

Sąd Okręgowy ustalił, że powód w okresie od dnia 13 maja 2004 r. do dnia 7

czerwca 2005 r. pełnił funkcję zastępcy odwołanego komornika rewiru III przy

Sądzie Rejonowym w S. Następnie w rewirze tym funkcję komornika pełnił

pozwany. Od września 2003 r. w rewirze III prowadzona była egzekucja należności

wierzyciela BGŻ, Oddziału w S. m.in. przez egzekucję z nieruchomości, w której

czynności wykonywali kolejno: odwołany komornik Wojciech K., powołany na jego

zastępcę powód oraz pozwany.

W dniu 4 maja 2005 r. powód wydał postanowienie o ustaleniu opłaty

egzekucyjnej na kwotę 57 090 zł w związku ze sprzedażą licytacyjną

nieruchomości. Kwota ta została uwzględniona w sporządzonym przez Sąd w dniu

28 września 2005 r. planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji, a wpłynęła na

konto rewiru III kilka miesięcy po odwołaniu powoda z funkcji zastępcy komornika,

gdy funkcję komornika pełnił pozwany.

Sąd Okręgowy stwierdził, że do roszczenia powoda mają zastosowanie

przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji

(Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm., jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze

zm. – dalej: „u.k.s.e.”) w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 24 września

2004 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 236, poz. 2356), która weszła

w życie z dniem 13 listopada 2004 r. Uznał, że zawarty w tej ustawie przepis

przejściowy – art. 4 – stanowiący, iż w sprawach egzekucyjnych oraz w sprawach o

dokonanie zabezpieczenia, wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy,

stosuje się przepisy dotychczasowe, nie ma zastosowania do kwestii ustrojowo–

organizacyjnych, do jakich należą przepisy ustawy o komornikach sądowych i

egzekucji regulujące zasady powoływania, działania i wynagradzania zastępców

komornika, a zatem w tych kwestiach stosuje się zmienione przepisy od chwili

wejścia w życie ustawy nowelizacyjnej. Stwierdził, że art. 63 ust. 5 u.k.s.e. dotyczy

wyłącznie wynagrodzenia należnego odwołanemu komornikowi, a nie odwołanemu

zastępcy odwołanego komornika; jako wyjątek od zasady wyrażonej w art. 63 ust. 4

nie może być wykładany rozszerzająco, nie ma więc zastosowania do odwołanego

zastępcy odwołanego komornika, tym bardziej, że ustawa o komornikach sądowych

i egzekucji nie zawiera normy ogólnej przewidującej odpowiednie stosowanie do

zastępcy komornika przepisów dotyczących komornika oraz nie zrównuje statusu

zastępcy komornika ze statusem komornika.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie art. 63 ust. 5 w związku z

art. 26 ust. 3 i 4 oraz art. 27a u.k.s.e. w brzmieniu nadanym przez ustawę

nowelizacyjną z dnia 24 września 2004 r. przez błędną wykładnię polegającą na

przyjęciu, że art. 63 ust. 5 nie ma zastosowania do zastępcy odwołanego

komornika.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przed wejściem w życie ustawy nowelizacyjnej z dnia 24 września 2004 r.,

ustawa o komornikach sądowych i egzekucji posługiwała się jednym pojęciem

"zastępcy komornika", odnoszącym się do wszystkich przypadków zlecenia

pełnienia obowiązków komornika osobie nazwanej jego zastępcą, niezależnie od

przyczyn, z powodu których komornik nie mógł pełnić swoich obowiązków (art. 26).

Określając zasady wynagradzania zastępcy komornika rozróżniała jednak,

podobnie jak obecnie, trzy sytuacje stanowiące przyczynę zlecenia czynności

zastępcy komornika i w każdej z nich przewidywała inne zasady przyznawania

zastępcy wynagrodzenia. Regulował to wyczerpująco art. 63 u.k.s.e., przewidujący,

że zastępca niezdolnego do pracy komornika, ustanowiony na podstawie art. 26,

pobiera 20% dochodu uzyskanego w zastępowanym rewirze za czas niezdolności

do pracy komornika nieprzekraczający 35 dni w ciągu roku, jeżeli natomiast

zastępowany komornik pobiera zasiłek chorobowy, korzysta z urlopu bezpłatnego

lub z innych przyczyn nie może wykonywać obowiązków – zastępca komornika

pobiera całość dochodu, a zastępca komornika ustanowiony na czas urlopu

wypoczynkowego komornika nie pobiera uzyskanego w czasie zastępstwa

dochodu, który w całości przypada zastępowanemu. Rodzaj i wysokość

wynagrodzenia zastępcy komornika zależne były zatem od powodów niezdolności

do pełnienia funkcji przez komornika oraz czasu trwania zastępstwa, przy czym

zastępca powołany na dłuższy okres z powodu niezdolności do pełnienia

obowiązków przez komornika w wyniku dłuższej choroby, lub innych podobnych

przyczyn, miał prawo do pobierania całości dochodu rewiru, w którym pełnił

obowiązki zastępcy komornika. Przepisy nie przewidywały w takiej sytuacji żadnego

wynagrodzenia dla zastępowanego komornika.

Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji ani przed nowelizacją z dnia 24

września 2004 r., ani po niej nie zawiera ogólnego przepisu, który przewidywałby

odpowiednie stosowanie do zastępcy komornika przepisów ustawy odnoszących

się do komornika, w szczególności nie zawierała i nie zawiera takiego odwołania w

zakresie wynagrodzenia zastępcy komornika, regulując te kwestie samodzielnie i

wyczerpująco w art. 63.

Po nowelizacji z dnia 24 września 2004 r. ustawodawca wyraźnie rozróżnił

dwie sytuacje powodujące zlecenie wykonywania obowiązków komornika zastępcy:

pierwszą, znaną przed nowelizacją, gdy z powodu przeszkód prawnych lub

faktycznych komornik nie może pełnić obowiązków, oraz drugą, poprzednio

niewyodrębnioną, gdy konieczność powołania zastępcy wynika z powodu odwołania

lub śmierci komornika. Odrębnie uregulował też zasady wynagrodzenia każdej z

tych grup zastępców. W stosunku do żadnej z tych sytuacji nie posłużył się ogólną

normą nakazującą odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących komornika;

odwołania w tym zakresie mają charakter konkretny i szczególny, wskazując, które

przepisy dotyczące komornika stosuje się odpowiednio do zastępcy.

Jedyne ogólne odwołanie zawiera art. 26 ust. 3, jednak odnosi się ono tylko do

asesora pełniącego obowiązki zastępcy komornika i stanowi nawiązanie do ust. 2

oraz jest odpowiedzią ustawodawcy na dotychczasowe wątpliwości co do tego, czy

asesor komorniczy pełniący funkcję zastępcy może wykonywać wszystkie

czynności, czy tylko czynności w zakresie wskazanym w art. 33. Przepis art. 26 ust.

3 stanowi zatem, że jeżeli funkcję zastępcy pełni asesor komorniczy, przysługują

mu w zakresie, o którym mowa w art. 2, a więc w zakresie wykonywania czynności

egzekucyjnych oraz innych czynności przekazanych na podstawie odrębnych

przepisów, prawa i obowiązki komornika. Odwołanie to nie odnosi się do innych

kwestii i nie oznacza, jak twierdzi powód, pełnego zrównania statusu komornika ze

statusem zastępcy komornika także w kwestiach organizacyjnych i ustrojowych, w

tym w zakresie wynagrodzenia. Te kwestie ustawodawca uregulował odrębnie w

art. 27a oraz w art. 63.

Wynagrodzenie zastępcy komornika powołanego w warunkach art. 26 ust. 1, a

więc z reguły na okres przejściowy, gdy przewidywany jest powrót do pracy

komornika zastępowanego, reguluje art. 63 ust. 1; o wysokości wynagrodzenia

decyduje umowa zawarta między zastępowanym komornikiem a jego zastępcą i

dopiero w jej braku stanowi, że zastępca pobiera 25% dochodu zastępowanego

komornika w pierwszym miesiącu zastępstwa, a w następnych – 50% dochodu.

Zgodnie z art. 63 ust. 2, taki sam dochód należy się zastępcy komornika

zawieszonego w czynnościach na podstawie art. 78, do czasu zakończenia

postępowania dyscyplinarnego, nie dłużej jednak niż przez rok, a po roku należy mu

się 100% dochodu zastępowanego komornika.

W odniesieniu do zastępcy komornika odwołanego lub zmarłego, gdy powrót

do rewiru zastępowanego komornika nie jest możliwy i zastępstwo jest stałe, z

reguły na dłuższy czas, ustawa w art. 27a przewiduje odpowiednie stosowanie do

takiego zastępcy art. 3a oraz art. 28. Oznacza to, że zastępca odwołanego lub

zmarłego komornika wykonuje na własny rachunek czynności egzekucyjne oraz

inne czynności przekazane na podstawie odrębnych przepisów i stosuje się do

niego przepisy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o ubezpieczeniach

społecznych, o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz dotyczące osób

prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Taki zastępca prowadzi więc

kancelarię komorniczą na własny rachunek, jak komornik, jednak w odniesieniu do

jego wynagrodzenia ustawodawca nie odwołał się do odpowiedniego stosowania

zasad i przepisów dotyczących dochodu komornika, a przeciwnie, uregulował

odrębnie wynagrodzenie takiego zastępcy, wskazując w art. 63 ust. 3, że należy mu

się cały dochód zastępowanego komornika, z zastrzeżeniem ust. 5. Należy mu się

więc dochód w rozumieniu ust. 4, to jest pobrane i ściągnięte w danym miesiącu

opłaty egzekucyjne oraz zwrot wydatków gotówkowych za przejazdy, określone w

art. 39 ust. 2 pkt 3, pomniejszone o koszty działalności egzekucyjnej komornika i

sumy określone w art. 63 ust. 5, czyli o należne zastępowanemu odwołanemu

komornikowi albo spadkobiercom zastępowanego komornika zmarłego opłaty

prawomocnie ustalone przed odwołaniem lub śmiercią.

Przepis art. 63 ust. 5 wprowadza, nieznane przed nowelizacją z dnia 24

września 2004 r., uregulowanie przyznające odwołanemu komornikowi albo

spadkobiercom zmarłego komornika wynagrodzenie w postaci opłat prawomocnie

ustalonych przed ich odwołaniem lub śmiercią, niezależnie od tego, kiedy wpłynęły

do kasy kancelarii. Prawo do takich opłat jest wyjątkiem od zasady, że odwołanemu

komornikowi ani spadkobiercom zmarłego komornika nie należy się żadne

wynagrodzenie ani dochód, cały bowiem dochód z prowadzenia rewiru otrzymuje

zastępca komornika. Jest szczególną regulacją odnoszącą się tylko do komornika

odwołanego lub spadkobierców komornika zmarłego; nie dotyczy komornika

zastępowanego w warunkach art. 26 ust. 1, a więc gdy z powodu przeszkód

prawnych lub faktycznych nie może on przejściowo pełnić obowiązków komornika.

Należy mu się tylko albo część dochodu wynikająca z umowy zawartej z jego

zastępcą, albo 75% lub 50% dochodu, zgodnie z art. 63 ust. 1, a jeżeli przyczyną

zastępstwa jest zawieszenie komornika na podstawie art. 78, należy mu się przez

rok dochód wyżej wskazany, a następnie nie należy mu się żaden dochód ani

wynagrodzenie, cały bowiem dochód pobiera jego zastępca. Komornik

zastępowany w warunkach art. 26 ust. 1 u.k.s.e. nie ma prawa do szczególnego

wynagrodzenia w postaci opłat, o jakim mowa w art. 63 ust. 5, które ustawodawca

przewidział jako wyjątkową gratyfikację, a więc swojego rodzaju premię dla

komornika odwołanego często po wielu latach pracy lub dla spadkobierców

komornika zmarłego, którym nie przysługuje żaden udział w dochodach rewiru,

prowadzonego przez odwołanego lub zmarłego komornika przeważnie przez wiele

lat.

Jako regulacja szczególna i wyjątek od określonych wyżej zasad, przepis art.

63 ust. 5 musi być interpretowany ściśle i nie może być stosowany odpowiednio do

innych sytuacji ani osób, niż w nim wskazane. Skoro przyznaje ściśle określone

przywileje finansowe tylko komornikowi odwołanemu oraz spadkobiercom zmarłego

komornika i wyraźnie stanowi w ust. 3, że zastępcy odwołanego lub zmarłego

komornika należy się cały dochód prowadzonego rewiru, z wyjątkiem sum

składających się na te właśnie finansowe przywileje należne zastępowanemu

komornikowi lub spadkobiercom, to jednoznacznie odnosi się tylko do tych osób, a

nie także do odwołanego zastępcy odwołanego lub zmarłego komornika. Nie może

być także odpowiednio do niego stosowany zarówno ze względu na swoją

jednoznaczną treść i cel, jak i brak ogólnej normy przewidującej stosowanie do

wynagrodzenia zastępcy komornika przepisów dotyczących komornika. Wykładnia

językowa, systemowa i funkcjonalna art. 63 u.k.s.e. nie pozwala zatem na przyjęcie,

że odwołanemu zastępcy komornika zmarłego lub odwołanego należą się opłaty

prawomocnie ustalone przed jego odwołaniem. Zgodnie z art. 63 ust. 3, przez okres

pełnienia funkcji zastępcy należy mu się jedynie cały dochód, w rozumieniu art. 63

ust. 4, osiągany w prowadzonym w zastępstwie rewirze.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

oddalił skargę

kasacyjną.