I PK 127/07

Sygn. akt I PK 127/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 października 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Herbert Szurgacz

Protokolant Małgorzata Beczek

w sprawie z powództwa B. W.

przeciwko Uzdrowisku "B. " SA w B.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 4 października 2007 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 30 listopada 2006 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w K. pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Pozwem z dnia 4 maja 2006 roku B. W. wniósł o zasądzenie od

pozwanego Uzdrowiska S.A. kwoty 32.010,00 zł. tytułem odszkodowania

za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w B. wyrokiem z dnia 29 czerwca 2006

r., w pkt I zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 10.676,72 zł.

tytułem odszkodowania za rozwiązanie umowy o pracę za

wypowiedzeniem z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o

pracę w tym trybie; w pkt II oddalił powództwo w pozostałej części; w pkt

III zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.800,00 zł. tytułem

kosztów zastępstwa prawnego; w pkt IV wyrokowi w części dotyczącej

kwoty 6.063,68 zł. nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

Sąd Rejonowy ustalił, że B. W. w dniu 30 lipca 2004 roku uchwałą

rady nadzorczej powołany został na stanowisko członka zarządu -

Dyrektora ds. handlowych w Uzdrowisku S.A. po wcześniejszym

wygraniu konkursu na to stanowisko. Z dniem 1 sierpnia 2004 roku rada

nadzorcza podpisała z nim, jako członkiem zarządu umowę o pracę na

czas określony do dnia 31 lipca 2005 roku. Kolejną umowę zawarto z nim

w dniu 5 lipca 2005 roku na czas określony do dnia 31 grudnia 2005

roku, a następnie w dniu 26 października 2005 roku rada nadzorcza

zawarła z powodem umowę o pracę na czas nieokreślony od dnia 1

stycznia 2006 roku.

Do zadań i obowiązków powoda jako dyrektora handlowego należało

kierowanie i organizowanie sprzedaży pełnopłatnych usług lecznictwa

uzdrowiskowego i wody "B."; badanie rynku w obszarze zainteresowania spółki,

analiza perspektywicznej atrakcyjności dotychczasowego profilu działania,

poszukiwanie nowych obszarów i kierunków działania; przygotowywanie danych o

rynku niezbędnych do opracowania strategicznych, taktycznych i operacyjnych

planów działalności gospodarczej spółki, ścisła współpraca w tym zakresie ze

służbami medycznymi, technicznymi i finansowymi; opracowywanie rocznych i

wieloletnich projektów planów sprzedaży usług i produkcji oraz ich realizacja;

opracowywanie programów rozwoju spółki w zakresie tworzenia sieci dystrybucji;

3

opracowywanie planów i koordynacja programów marketingowych spółki oraz

wydatków budżetu. Ponadto dyrektor d/s handlowych odpowiadał za zagadnienia

dotyczące działalności pionu oraz wykonywanie zaleceń zawartych w regulaminie

organizacyjnym a w szczególności za: realizację planów sprzedaży usług

lecznictwa uzdrowiskowego i produkcji „w dynamice planowanej rentowności

sprzedaży”; opracowywanie i wdrażanie programów spółki zawartych w strategii

rozwoju, nadzór nad prawidłową ewidencją, udokumentowaniem i rozliczaniem

sprzedanych usług leczniczych i produkcji zdrojowej oraz za nadzór i koordynację

pracy podległych komórek.

Od trzech lat Spółka „generowała” straty w zakresie produkcji i

sprzedaży wody mineralnej. Za okres, kiedy powód pracował jako

dyrektor handlowy, odnotowano nieznaczne zmniejszenie strat, lecz

uzdrowisko nie osiągało zaplanowanych wyników.

W kwietniu 2006 r. walne zgromadzenie Spółki odwołało trzech

członków rady i powołało trzech nowych.

W dniu 22 kwietnia 2006 roku odbyło się posiedzenie rady

nadzorczej, na której podjęto między innymi uchwałę nr 56/111/06, mocą

której odwołano B. W. z funkcji członka zarządu z dniem 22 kwietnia

2006 roku oraz uchwałę nr 57/111/06, którą rada nadzorcza postanowiła

rozwiązać umowę o pracę zawartą z powodem w dniu 26 października

2005 roku za wypowiedzeniem ustalając, iż okres wypowiedzenia upływa

z dniem 31 maja 2006 roku. Podjęcia tej ostatniej uchwały nie

przewidywał porządek posiedzenia rady nadzorczej z dnia 22 kwietnia

2006 roku. Obydwie te uchwały zostały powodowi odczytane i wręczone

w dniu 22 kwietnia 2006 roku przez przewodniczącego Rady – O. G.

Wynagrodzenie miesięczne B. W jako członka zarządu dyrektora

ds. handlowych wynosiło miesięcznie 10.676,72 zł. brutto.

Na podstawie powyższego stanu faktycznego Sąd Rejonowy

zważył, iż art. 30 § 3 k.p. stanowi, iż oświadczenie każdej ze stron o

wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia

powinno nastąpić na piśmie, zaś § 4 tegoż artykułu wymaga, aby w

oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na

4

czas nieokreślony lub o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia

powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie lub

rozwiązanie umowy. Przewodniczący Rady Nadzorczej odczytał i wręczył

powodowi dwie uchwały, w tym uchwałę o wypowiedzeniu umowy o

pracę, której nie przewidywał porządek posiedzenia rady. Wbrew zaś

wymaganiom określonym wart. 30 § 5 k.p. w uchwale o wypowiedzeniu

umowy o pracę nie zamieszczono pouczenia o przysługującym

pracownikowi prawie odwołania do sądu pracy. Taką procedurę

wypowiedzenia powodowi umowy o pracę, zdaniem tego Sądu, należy

uznać za wadliwą i naruszającą przepisy o wypowiadaniu umów o pracę.

Rada nadzorcza mogła jednakże jednocześnie z odwołaniem

powoda z funkcji członka Zarządu wypowiedzieć mu umowę o pracę i nie

e musiało to być uczynione w jednej uchwale, skoro najpierw powzięto

uchwałę o odwołaniu „z członka Zarządu” a następnie w kolejnej uchwale

wypowiedziano mu umowę o pracę. Spełniony został zatem wymóg 30 §

3 k.p. bo powód przyznał także, że na piśmie otrzymał obie uchwały po

ich odczytaniu. Z zeznań świadka O. G. wynikało, iż przyczyną

wypowiedzenia umowy o pracę było odwołanie go z funkcji członka

zarządu. Sąd Rejonowy uznał, że dopuszczalne było dokonanie

wypowiedzenia przez radę nadzorczą jednocześnie z odwołaniem z

funkcji członka zarządu oraz wyręczenie się przez radę przewodniczącym

przy odczytaniu i doręczeniu uchwał.

Sąd Rejonowy uznał, iż wadliwość wypowiedzenia powodowi

umowy o pracę poza brakiem stosownego pouczenia, polega na tym, iż

wskazana przyczyna tego wypowiedzenia tj. odwołanie z funkcji członka

zarządu jest ogólnikowa i nieprawdziwa skoro rzeczywistą przyczyną był

brak efektów finansowych działania powoda jako dyrektora ds.

handlowych. Przyczyną taką była także nieskuteczność działania i

niezrealizowanie założonych planów w zakresie produkcji i sprzedaży

wody mineralnej. Niewystarczające jest zatem wskazanie przez pozwaną

Spółkę jako przyczyny rozwiązania umowy o pracę tylko faktu odwołania

5

danej osoby z funkcji członka zarządu. Wypowiedzenie dokonane zostało

zatem bez uzasadnionej przyczyny.

W sytuacji, w której w porządku obrad rady nadzorczej w dniu 22

kwietnia 2006 roku nie znalazł się punkt o wypowiedzeniu umowy pracę

powodowi, nie można było podjąć takiej uchwały, co jasno wynika z

przepisów kodeksu spółek handlowych. O wysokości odszkodowania

zadecydowały okoliczności sprawy, w tym łączny staż pracy powoda w

uzdrowisku i „że w tym czasie Spółka nie osiągnęła planowanych

wyników, generując nadal straty w zakresie sprzedaży i produkcji wody

mineralnej, za co odpowiedzialny był B. W”.

Z tych względów Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo i zasądził na

rzecz powoda odszkodowanie w wysokości jednomiesięcznego

wynagrodzenia i w pozostałym zakresie powództwo oddalił.

Apelacje od powyższego wyroku wniosły obie strony.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z

dnia 30 listopada 2006 r., zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I w ten

sposób, że oddalił powództwo i oddalił apelacje powoda.

Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy dokonał właściwych

ustaleń faktycznych w sprawie i w oparciu o te ustalenia trafnie zważył, że

pracodawca uchwałami rady nadzorczej dokonał skutecznego

wypowiedzenia B. W. umowy o pracę i nie naruszył przy tym przepisów

prawa pracy wskazanych w apelacji powoda.

Słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, iż rada nadzorcza mogła

jednocześnie z odwołaniem powoda z funkcji członka Zarządu

wypowiedzieć mu umowę o pracę. W wyroku z dnia 23 stycznia 2004 roku

(sygn. I PK 213/03) Sąd Najwyższy stwierdził, iż jeśli rada nadzorcza chce

rozwiązać umowę o pracę z prezesem (członkiem zarządu) musi to

uczynić jednocześnie z odwołaniem go z funkcji prezesa (członka

zarządu), ponieważ po odwołaniu staje się on zwykłym pracownikiem,

wobec którego kompetencje pracownicze wykonuje zarząd. Sąd

Okręgowy, zgodził się z tym poglądem i uznał, że w przedmiotowej

sprawie rada nadzorcza wypowiedzenia powodowi umowy o pracę

6

dokonała jednocześnie z odwołaniem go z funkcji członka zarządu. Obie

uchwały podjęto jednego dnia, w trakcie jednego posiedzenia, jedna po

drugiej, o czym świadczy między innymi numeracja tych uchwał.

Następnie przewodniczący rady nadzorczej w imieniu rady - jako organu

uprawnionego złożył powodowi oświadczenie woli, w ramach którego

poinformował go o odwołaniu z funkcji członka zarządu i wskutek tego o

wypowiedzeniu umowy o pracę.

Przewodniczący rady wręczył B. W. obie uchwały. Dzięki temu

spełniono wymagania prawem przewidziane co do pisemności

oświadczenia wypowiadającego umowę o pracę i skuteczności w dotarciu

tego oświadczenia do jego adresata.

Nietrafnie, zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy przyjął, że

uchwała o wypowiedzeniu umowy o pracę powodowi nie mogła być

podjęta przez radę w sytuacji nieobjęcia jej porządkiem obrad. Uchwała ta

nie została wzruszona w sposób wymagany przez przepisy prawa, zatem

obowiązuje. Treść uchwał, a przede wszystkim treść protokołu

posiedzenia rady odbytego w dniu 22 kwietnia 2006 roku wynika, że w

posiedzeniu tym brali udział wszyscy członkowie rady, wcześniej

prawidłowo powiadomieni o tym posiedzeniu. Nie można zatem odmówić

radzie prawa do podjęcia uchwały o wypowiedzeniu powodowi umowy o

pracę w sytuacji braku sprzeciwu co do objęcia jej porządkiem obrad.

Sąd Okręgowy powołał się na wyroki Sądu Najwyższego (z 26

stycznia 2000 r., sygn. I PKN 479/99 i z 25 listopada 1997 r., sygn. I PKN

388/97) i uznał, że odwołanie pracownika ze stanowiska członka zarządu

w spółce kapitałowej stanowi przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie

umowy o pracę, której zawarcie wiązało się bezpośrednio z powołaniem

go na to stanowisko. W wyroku z dnia 21 stycznia 2000 r. I PKN 479/99

Sąd Najwyższy stwierdził, że odwołanie ze stanowiska członka zarządu,

które nie zostało skutecznie podważone w trybie przepisów prawa

handlowego z reguły stanowi przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie

umowy o pracę (art. 45 § 1 KP) pracownikowi zatrudnionemu w

charakterze członka zarządu.

7

Sąd drugiej instancji podkreślił, że słusznie wskazał pozwany w

apelacji, co wynika również ze zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego, w tym akt osobowych, że z powodem zawarto jedną

umowę o pracę powierzając mu stanowisko członka zarządu-dyrektora

ds. handlowych. Funkcja w zarządzie Spółki była ściśle związana z

kierowniczym stanowiskiem, jakie zajmował powód. Z tego względu nie

można uznać, że przyczyna dla której doszło do rozwiązania z powodem

umowy o pracę nie była zasadna. Nie była to również przyczyna

ogólnikowa i zgodnie z przywołanym orzecznictwem Sądu Najwyższego

wystarczająca.

Podanie przez pracodawcę przyczyny uzasadniającej

wypowiedzenie umowy o pracę może nastąpić w odrębnym piśmie

doręczonym pracownikowi wcześniej lub równocześnie z pismem

zawierającym wypowiedzenie umowy. Sąd Okręgowy powołał się na

wyrok Sądu Najwyższego z 17 listopada 1998 r., sygn. I PKN 331/98.

Sąd drugiej instancji w pełni podzielił pogląd Sądu Najwyższego, który

wyjaśnił, iż wprawdzie przepis art. 30 § 4 k.p. stanowi, że przyczyna

uzasadniająca wypowiedzenie powinna być wskazana w oświadczeniu

pracodawcy o wypowiedzeniu, ale nie oznacza to, że oświadczenie o

wypowiedzeniu należy ograniczać tylko do jednego dokumentu (pisma).

Funkcją tego przepisu jest bowiem, aby pracownik dowiedział się od

pracodawcy, jaka jest przyczyna wypowiedzenia. Funkcję tę w pełni

realizuje doręczenie pracownikowi pisma wypowiadającego umowę o

pracę i drugiego pisma informującego o przyczynie wypowiedzenia.

Pismo wskazujące przyczynę wypowiedzenia powinno być doręczone

wcześniej lub równocześnie z pismem wypowiadającym umowę o pracę.

Jak zważył Sąd Rejonowy, do czego przychylił się Sąd Okręgowy,

tak było w przedmiotowej sprawie. Przewodniczący Rady Nadzorczej

wręczył bowiem powodowi dwie uchwały, jedna zawierała oświadczenie o

rozwiązaniu z nim stosunku pracy za wypowiedzeniem, druga zaś

uchwała precyzowała przyczynę takiego wypowiedzenie. Zgodnie z

zeznaniami powoda obie uchwały otrzymał on równocześnie, w tym

8

samym czasie. Z tych względów Sąd drugiej instancji uznał, iż w zakresie

wymogu podania przyczyny pracodawca nie naruszył przepisów prawa

pracy.

W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy słusznie zauważył, że

w oświadczeniu rady brak było pouczenia z art. 30 § 5 k.p., który to

przepis stanowi, że pracodawca w oświadczeniu wypowiadającym umowę

o pracę "powinien" zawrzeć pouczenie o prawie odwołania do sądu pracy.

Zdaniem Sądu drugiej instancji wymóg ten ustawodawca sformułował w

sposób „powinnościowy, ale nie obligatoryjny”. Bowiem w sytuacji braku

prawidłowego pouczenia pracownika i uchybienia przez niego terminowi

do odwołania się do sądu, zasadne będzie przywrócenie mu terminu do

zgłoszenia takiego powództwa.

Wobec zmiany orzeczenia Sądu Rejonowego i oddalenia

powództwa B. W. jego apelacja nie została uwzględniona. Jego żądanie

zasądzenia „maksymalnie wysokiego” odszkodowania równego

trzymiesięcznemu wynagrodzeniu Sąd Okręgowy uznał za bezzasadne.

Nie uznał, wbrew temu co zarzucił skarżący, że pracodawca dokonał

bezprawnego rozwiązania stosunku pracy. „Na marginesie” zauważył, że

odszkodowanie zasądzone powodowi przez Sąd pierwszej instancji

stanowi „swoisty ryczałt”, to jego „wysokość w ramach wyznaczonych

przepisami prawa miarkowana jest przez Sąd przy uwzględnieniu

okoliczności sprawy, w tym rozmiaru poniesionej szkody, której powód w

sprawie nie wykazał w wymiarze uzasadniającym zasądzenie

maksymalnego odszkodowania”.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną

wniesioną przez powoda. Wyrokowi Sądu Okręgowego zarzucono

naruszenie prawa materialnego, tj. art. 31

kodeksu pracy w zw. z art. 379 § 1

Kodeksu spółek handlowych przez błędną wykładnię art. 379 § 1 k.s.h. i

niewłaściwe zastosowanie obu przepisów, poprzez przyjęcie, że rada nadzorcza

spółki "Uzdrowisko B. " Spółka Akcyjna po odwołaniu pierwszą uchwałą powoda z

9

funkcji członka zarządu była umocowana do wypowiedzenia powodowi, jako

byłemu członkowi zarządu, stosunku pracy łączącego powoda z pozwaną Spółką;

art. 45 § 1 Kodeksu pracy poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji zmianę

wyroku pierwszej instancji i oddalenie powództwa, mimo istnienia ustawowej

przesłanki uwzględnienia powództwa, to jest wypowiedzenia umowy o pracę na

czas nieokreślony z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o pracę; art. 30

§ 5 Kodeksu pracy przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że przepis ten wyraża

jedynie powinność, a nie obowiązek pracodawcy zawarcia w wypowiedzeniu

umowy o pracę pouczenia o przysługującym pracownikowi odwołaniu do sądu

pracy.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach niniejszego postępowania.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. Zgodnie z art. 379 § 1

Kodeksu spółek handlowych, rada nadzorcza spółki akcyjnej reprezentuje spółkę w

umowach (czynnościach prawnych) zawieranych między spółką a członkiem

zarządu. Przepis ten ma charakter wyjątku i jako taki powinien być wykładany

ściśle. Zasadą jest bowiem, że to zarząd reprezentuje spółkę jako osobę prawną

(art. 368 § 1 k.s.h.) . Funkcje rady nadzorczej są odmienne, o wynika już z nazw

obu organów. Radzie nadzorczej została przypisana funkcja reprezentowania

spółki akcyjnej w umowach i sporach między spółką a członkami jej zarządu z tego

względu, by zarząd nie występował po obu stronach tych czynności. Kompetencja

rady nadzorczej ogranicza się do aktualnych członków zarządu, wygasa gdy osoba

wobec której czynność ma być podjęta przestała pełnić funkcję członka zarządu.

Taki skutek – wygaśnięcie członkostwa w zarządzie – następuje z chwilą podjęcia

uchwały o odwołaniu. Z tą chwilą rada nadzorcza traci kompetencję do

reprezentowania spółki akcyjnej w czynnościach prawnych między tą spółką a

byłym już członkiem zarządu. Sąd Najwyższy przyjął pogląd, że rada nadzorcza

może jednocześnie z odwołaniem członka zarządu rozwiązać z nim umowę o pracę

(wyrok z dnia 23 stycznia 2004 r. I PK 213/03 Monitor Prawniczy 2004, nr 5, s.

10

203). Pogląd ten jest słuszny. Trzeba jednakże dosłownie rozumieć równoczesność

czynności rady nadzorczej. Sąd Najwyższy jest zdania, że równoczesność

czynności ma miejsce tylko wówczas, gdy są one podjęte w jednej uchwale. Z

chwilą podjęcia uchwały o odwołaniu pracownik traci członkostwo w zarządzie a

rada kompetencję do reprezentowania spółki w czynnościach z tym pracownikiem,

w tym zwłaszcza kompetencję do złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu umowy

o pracę. Kompetencja do podjęcia tej czynności przechodzi do zarządu. Pracownik

stał się bowiem byłym członkiem zarządu z chwilą podjęcia uchwały o odwołaniu i

przestał go dotyczyć wyjątek od zasady reprezentowania spółki przez zarząd.

Podjęcie kolejnej uchwały w przedmiocie wypowiedzenia umowy o pracę

bezpośrednio po uchwale o odwołaniu nie wystarcza do zachowania kompetencji

rady nadzorczej do reprezentowania spółki. Wypowiedzenie umowy o pracę w

następnej uchwale nie spełnia wymagania jednoczesności z odwołaniem z funkcji w

zarządzie, choćby następna uchwała została podjęta bezpośrednio po odwołaniu.

Podobnie nieprecyzyjne są rozważania Sądu Okręgowego badającego zgodność

dokonanego wypowiedzenia z przepisami ( w rozumieniu art. 45 § 1 k.p.) w

zakresie dochowania przez pracodawcę wskazania a przyczyny wypowiedzenia.

Słuszny jest pogląd podzielony przez ten Sąd, iż wskazanie przyczyny może

nastąpić w innym piśmie niż to, które zawiera oświadczenie pracodawcy o

wypowiedzeniu umowy o pracę (wyrok Sądu Najwyższego z 17 listopada 1998 r. I

PKN 331/98 OSNP 1999, nr 21, poz. 690). Nie oznacza to jednakże zachowania

przepisów o wypowiadaniu umów o pracę w sytuacji, gdy z porównania dwóch pism

jednocześnie wręczonych można wydedukować przyczynę wypowiedzenia.

Natomiast całkowicie chybiony jest zarzut skargi sprowadzający się do

kwestionowania skutków braku pouczenia pracownika o prawie odwołania się do

sądu, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 30 § 5 k.p. Pouczenie nie jest

składnikiem oświadczenia woli o wypowiedzeniu. Dlatego niekwestionowana jest

taka interpretacja art. 30 § 5 k.p. w związku z art. 45 § 1 k.p., w myśl której brak

pouczenia nie skutkuje niezgodnością z prawem wypowiedzenia lecz ma wpływ na

możliwość przywrócenia terminu do złożenia odwołania w razie jego niezachowania

przez pracownika. W tym zakresie pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku jest

11

słuszny Można dodać, że zastosowanie nieprawidłowego okresu wypowiedzenia

również nie powoduje niezgodności z prawem dokonanego wypowiedzenia w

rozumieniu art. 45 § 1 k.p.

Ponieważ zrzuty naruszenia art. 45 § 1 k.p. i art. 379 § 1 k.s.h. okazały

się zasadne, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 39815

§ 1

k.p.c.