II PK 27/07

Sygn. akt II PK 27/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 października 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa W. Z., R. K., B. W., S. M., J. S., P. F.

przeciwko "T." Spółce Akcyjnej z siedzibą w M.

o odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę, nagrody

jubileuszowe i dofinansowanie do wypoczynku z Zakładowego Funduszu Świadczeń

Socjalnych

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych

i Spraw Publicznych w dniu 5 października 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W.

z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt (...)

uchyla zaskarżony wyrok w pkt. IV i w tym zakresie sprawę

przekazuje Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U Z A S A D N I E N I E

Powodowie […] wnosili o zasądzenie od pozwanej „T.” Spółki Akcyjnej w

M. odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę. Ponadto

powodowie […] wnieśli o zasądzenie od pozwanej nagród jubileuszowych a

powodowie […] żądali zasądzenia odpowiednich kwot z tytułu dofinansowania do

wypoczynku z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Pozwana wnosiła o

oddalenie powództwa.

Wyrokiem z dnia 30 września 2004 r. (...) Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w

P. zasądził od pozwanej na rzecz każdego z powodów odszkodowanie za niezgodne

z prawem wypowiedzenie umowy o pracę i uwzględnił pozostałe roszczenia

powodów. Sąd ustalił, że powodowie byli zatrudnieni w Fabryce K. w O. W związku z

zamierzoną likwidacją tego zakładu pozwana pismem z dnia 6 maja 2002 r.

przedłożyła organizacjom związkowym listę osób, co do których nosiła się z

zamiarem rozwiązania umów o pracę lub dokonania wypowiedzeń zmieniających i

jednocześnie zwróciła się o przedłożenie listy członków oraz osób objętych ochroną

oraz listy osób korzystających ze szczególnej ochrony stosunku pracy. W odpowiedzi

na to pismo Związek Zawodowy Pracowników „E. K.” S.A w dniu 8 maja 202 r.

przedłożył żądane listy. Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ

„Solidarność” dnia 10 maja 2002 r. przedłożyła listę osób korzystających ze

szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy i poinformowała pracodawcę, że

obejmuje ochroną wszystkich pracowników zakładu, o ile nie złożyli oni pracodawcy

pisemnego oświadczenia o niereprezentowaniu ich praw pracowniczych przez ten

związek. W dniu 10 maja 2002 r. pozwana wprowadziła w życie regulamin zwolnień

grupowych a pismem z dnia 13 maja 2002 r. przedłożyła organizacjom związkowym

listę osób, którym zamierzała wypowiedzieć umowy o pracę. Międzyzakładowa

Organizacja Związkowa NSZZ „Solidarność” zgłosiła sprzeciw w dniu 19 maja 2002

r. a pozwana w dniu 21 maja 2002 r. zwróciła się o zajęcie stanowiska do NSZZ

„Solidarność” Region Mazowsze. Nie czekając na odpowiedź pozwana w dniu 23

maja 2002 r. wypowiedziała powodom umowy o pracę. Następnie cofnęła te

wypowiedzenia, jednak powodowie nie wyrazili na to zgody. Spośród powodów

jedynie M. M. była członkiem związku „Solidarność”. Pozostali powodowie byli albo

niezrzeszeni albo byli członkami drugiego związku zawodowego. Oceniając ten stan

faktyczny Sąd powołując się na przepis art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r.

o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.)

uznał, że w sytuacji, gdy organizacja związkowa „Solidarność” poinformowała

pracodawcę o objęciu ochroną wszystkich pracowników, którzy nie zgłosili sprzeciwu,

ochroną tą byli objęci wszyscy pracownicy nie wyłączając członków Związku

Zawodowego Pracowników „E. K”. W konsekwencji na pracodawcy ciążył obowiązek

konsultacji zamiaru wypowiedzenia umów w stosunku do wszystkich pracowników

określony w art. 38 k.p. w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 26

lipca 2002 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych

ustaw (Dz. U. Nr 134, poz. 1146), a zatem obejmujący procedurę dwustopniową.

Pozwana wprawdzie przedstawiła zastrzeżenia ogólnokrajowej organizacji

związkowej, jednak nie zachowała pięciodniowego terminu, w którym ta organizacja

miała przedstawić swoje stanowisko. Stanowiło to naruszenie przepisów o

wypowiadaniu umów o pracę, co czyniło zasadnym zasądzenie odszkodowania na

podstawie art. 45 k.p. Zdaniem Sądu uzasadnione jest żądanie nagród

jubileuszowych zgłoszone przez pracowników, których staż pracy uprawniający do

takiej nagrody kończył się po upływie skróconego okresu wypowiedzenia ale przed

upływem ustawowego okresu wypowiedzenia. Zasadne jest także żądanie

dofinansowania wypoczynku z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych

pracownikom, którzy spełnili wymagania regulaminu.

Po rozpoznaniu apelacji pozwanej Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. wyrokiem z dnia 5 czerwca 2006 r. (...) uchylił

zaskarżony wyrok w części zasądzającej odszkodowanie na rzecz J. S. i w tym

zakresie umorzył postępowanie, zmienił ten wyrok w części zasądzającej

dofinansowanie wypoczynku i w tym zakresie powództwo oddalił a w pozostałej

części oddalił apelację. Umorzenie postępowania odnośnie J. S. nastąpiło wobec

cofnięcia pozwu przez tę powódkę, która zawarła z pozwaną ugodę pozasądową.

Porozumienie z pozwaną zawarli również powodowie R. K. i S. M., jednak Sąd

Okręgowy nie miał możliwości oceny, czy postanowienia w nich zawarte nie

naruszają słusznego interesu pracowników. Podstawą oddalenia powództwa o

świadczenia z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych było niespełnienie

przez pracowników ubiegających się o te świadczenia kryteriów określonych w

ustawie z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.

U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335 ze zm.). Pozostałe zasądzone zaskarżonym wyrokiem

roszczenia Sąd Okręgowy uznał za uzasadnione. W zakresie żądania nagród

jubileuszowych Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji uznając,

że zaliczenie do stażu pracy okresu, za który przysługiwało odszkodowanie za

skrócony okres wypowiedzenia, znajduje oparcie w treści art. 361

§ 2 k.p. Prawidłowe

jest także stanowisko Sądu pierwszej instancji co do obowiązku pozwanej

skonsultowania zamiaru wypowiedzeń powodom umów o pracę ze związkiem

zawodowym NSZZ „Solidarność”. Ta organizacja związkowa podjęła uchwałę o

objęciu ochroną wszystkich pracowników w dniu 22 kwietnia 2002 r. Brak sprzeciwu

pracowników niebędących członkami tego związku oznacza, że wyrazili oni wolę

objęcia ich ochroną. W sytuacji zamierzonej likwidacji zakładu pociągającej za sobą

zwolnienie całej załogi organizacja związkowa występowała w interesie zbiorowym i

na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych reprezentowała

wszystkich pracowników niezależnie od ich przynależności związkowej. Informacja

udzielona pracodawcy była wystarczająco precyzyjna, by mógł on podjąć procedurę

konsultacji związkowej. Sam pracodawca nie zgłosił zastrzeżeń co do treści pisma i

w dniu 13 maja 2002 r. rozpoczął normalną procedurę konsultacyjną, jednak nie

czekał na zajęcie stanowiska przez ogólnokrajową organizację związkową i przed

upływem pięciodniowego terminu dokonał wypowiedzeń umów o pracę. Słusznie

zatem Sąd pierwszej instancji stwierdził wadliwość wypowiedzeń.

Od tego wyroku w części zasądzającej odszkodowania za niezgodne z

prawem wypowiedzenia umów o pracę na rzecz powodów W. Z., R. K., B. W., S. M.,

J. Ł. i P. F. pozwana wniosła skargę kasacyjną, którą oparła na obu podstawach

wymienionych w art. 3983

§ 1 k.p.c. Pierwszą podstawą jest naruszenie prawa

materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 30 ust. 21

ustawy z dnia 23 maja

1991 r. o związkach zawodowych oraz art. 38 § 1 – 5 k.p. w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 29 listopada 2002 r. a nadto przepisu art. 8 k.p.

„polegające na przyjęciu, iż obowiązek współdziałania pracodawcy z zakładową

organizacją związkową, w ramach procedury przewidzianej w art. 38 k.p. nie ulega

wyłączeniu w sytuacji, gdy na zapytanie pracodawcy zmierzające do uzyskania listy

pracowników korzystających z ochrony tej organizacji pracodawca otrzymał ogólną

odpowiedź, zgodnie z którą ochronie tej podlegają wszyscy pracownika tego

pracodawcy, o ile nie złożyli oni pracodawcy pisemnego oświadczenia o

niereprezentowaniu ich praw pracowniczych przez zakładową organizację

związkową, do której skierowano pytanie”. W uzasadnieniu tej podstawy podniósł, że

oświadczenie Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ „Solidarność” nie

może być uznane za wystarczające w rozumieniu art. 30 ust. 21

ustawy o związkach

zawodowych a zatem pracodawca był zwolniony od obowiązku współdziałania z

zakładową organizacją związkową w sprawach dotyczących pracowników

niewymienionych imiennie jako osoby objęte ochroną tej organizacji. Określona w

tym przepisie procedura rozkłada na jej uczestników określone obowiązki. Na stronie

związkowej spoczywa ciężar czynienia ustaleń co do kręgu osób chronionych. W

niniejszej sprawie odpowiedź związku zawodowego nie stanowi efektu ustaleń tego

związku lecz próbę przerzucenia na pracodawcę ciężaru dokonania ustaleń, do

których zobowiązany był związek zawodowy. Instytucję określoną w art. 30 ust. 21

wprowadzono po to aby ułatwić współpracę pracodawcy ze związkami zawodowymi

przez skupienie po stronie związkowej obowiązków związanych z

systematyzowaniem informacji o członkach i osobach korzystających z ochrony.

Stopień ogólności informacji udzielonej przez związki zawodowe w realiach tej

sprawy stawiał w istocie pracodawcę w takiej samej sytuacji, w jakiej by się

znajdował przy braku omawianej normy prawnej.

Drugą podstawą skargi jest naruszenie przepisów postępowania – art.

469 k.p.c., art. 203 § 4 k.p.c. a także art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. –

„poprzez bezzasadną odmowę uwzględnienia czynności materialno-dyspozycyjnej

stron procesu polegającej na zawarciu ugody sądowej i niedostatecznym

uzasadnieniu motywów tego rozstrzygnięcia procesowego”. Według skarżącej jest

uchybieniem pominięcie pisemnych porozumień zawartych przez pozwaną z

powodami R. K. i S. M., na podstawie których powodowie ci zobowiązali się zawrzeć

przed sądem drugiej instancji ugodę sądową na warunkach opisanych w

porozumieniach. Sąd Okręgowy nie wskazał okoliczności uniemożliwiających mu

dokonanie kontroli legalności ugody pozasądowej. Identyczne porozumienie zawarte

z J. S., która następnie cofnęła pozew, Sąd Okręgowy uznał za podstawę do

umorzenia postępowania.

W związku z tymi zarzutami pozwana wniosła o „zmianę zaskarżonego

wyroku poprzez uwzględnienie wniosków apelacji w stosunku do powodów objętych

zaskarżeniem”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Bezzasadne są zarzuty naruszenia

przepisów postępowania. Przepis art. 203 § 4 k.p.c. pozwala sądowi na uznanie za

niedopuszczalne cofnięcie pozwu, jeżeli ta czynność prawna jest sprzeczna z

prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa. Na

podstawie art. 469 k.p. sprawach ze stosunku pracy sąd powinien uznać za

niedopuszczalne między innymi zawarcie ugody i cofnięcie pozwu także wówczas,

gdy czynność ta narusza słuszny interes pracownika. Z treści zarzutu można

wywnioskować, że zdaniem skarżącej Sąd Okręgowy nie powinien korzystać z

uprawnień przewidzianych w tych przepisach w stosunku do powodów R. K. i S. M.,

którzy zawarli z pozwaną ugodę pozasądową. W rzeczywistości Sąd Okręgowy nie

zastosował tych przepisów w stosunku do powódki J. S. uznając za skuteczne

cofnięcie pozwu przez tę powódkę. Nie było natomiast potrzeby rozważania, czy

przepisy te mają zastosowanie wobec powodów R. K. i S. M., gdyż ci powodowie nie

cofnęli pozwu ani nie zawarli z pozwaną ugody przed Sądem. Tylko zawarcie ugody

sądowej uzasadnia uznanie, że wydanie wyroku stało się zbędne i umorzenie

postępowania na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. Ugoda sądowa stanowi bowiem tytuł

wykonawczy a takiego waloru nie ma porozumienie zawarte między stronami poza

sądem. Kwestia zasadności i wysokości roszczeń powodów R. K. i S. M. musiała być

rozstrzygnięta wyrokiem sądowym. Problem ten został omówiony w uzasadnieniu

wyroku, które jest zgodne z regułami określonymi w art. 328 § 2 k.p.c.

Uzasadniony jest natomiast zarzut naruszenia prawa materialnego.

Sąd Okręgowy słusznie uznał, że wypowiedzenia umów o pracę grupie pracowników

musiały być skonsultowane w trybie art. 38 k.p. z działającymi u pozwanej

organizacjami związkowymi. Nie doszło bowiem do porozumienia, o którym mowa w

art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. i szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (jednolity tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr

112, poz. 980 ze zm.) i zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy w takim przypadku stosuje

się przepis art. 38 k.p. Przepis ten w § 1 stanowi, że o zamiarze wypowiedzenia

umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony pracodawca zawiadamia na piśmie

reprezentującą pracownika organizację związkową.

Zasady reprezentowania pracownika określone są w art. 30 ust. 1 i 2

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Zgodnie z tymi

przepisami w zakładzie pracy, w którym działa więcej niż jedna organizacja

związkowa, każda z nich broni praw i reprezentuje interesy swych członków

natomiast praw pracownika niezrzeszonego w związku zawodowym broni wybrana

przez pracownika organizacja, jeżeli wyraziła na to zgodę. Chcąc wypełnić określony

w art. 38 § 1 k.p. obowiązek konsultacji z organizacją związkową reprezentującą

pracownika pracodawca musi wiedzieć, której z działających u niego organizacji

związkowych pracownik jest członkiem lub która z tych organizacji podjęła się obrony

praw pracownika. Zasady uzyskiwania tych wiadomości określone są w art. 30 ust. 21

ustawy o związkach zawodowych, który stanowi, że w indywidualnych sprawach ze

stosunku pracy, w których przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę do

współdziałania z zakładową organizacją związkową, pracodawca jest obowiązany

zwrócić się do tej organizacji o informację o pracownikach korzystających z jej

obrony. Nieudzielenie tej informacji w ciągu 5 dni zwalnia pracodawcę od obowiązku

współdziałania z zakładową organizacją związkową w sprawach dotyczących tych

pracowników.

Pracodawca jest zwolniony z konsultacji określonej w art. 38 ust. 1 tylko

w przypadku, gdy wobec nieudzielania przez jedną lub kilka organizacji związkowych

informacji nie ma wiedzy co do tego, czy konkretny pracownik jest członkiem lub

pracownikiem objętym ochroną któregoś ze związków. Przepis art. 30 ust. 21

ustawy

o związkach zawodowych nie określa kryteriów, jakim powinna odpowiadać

informacja, może więc być udzielona w innej formie niż imienny wykaz pracowników.

Musi jednak wskazywać w sposób niebudzący wątpliwości, którzy pracownicy

podlegają obronie danego związku zawodowego. Wymaganie określone w art. 30

ust. 21

ustawy o związkach zawodowych jest spełnione, jeżeli działająca w zakładzie

pracy organizacja związkowa przedstawi pracodawcy informację o pracownikach

korzystających z jej obrony pozwalającą na zidentyfikowanie tych pracowników. W

przypadku, gdy informacja ma charakter na tyle ogólny, że nie można ustalić, którzy

pracownicy są członkami związku udzielającego informacji i których spośród

pracowników niezrzeszonych ta organizacja broni, należy przyjąć, że pracodawca nie

otrzymał informacji wymaganej tym przepisem. Skutek tego jest taki, że pracodawca

nie musi konsultować indywidualnych wypowiedzeń z organizacją związkową, która

na jego żądanie nie udzieliła wymaganej informacji. W wyroku z dnia 20 lipca 2000 r.

I PKN 748/99 (OSNAP i US 2002 nr 3, poz. 76) Sąd Najwyższy stwierdził, że

nieudzielenie przez zakładową organizację związkową informacji o pracownikach

korzystających z jej obrony zwalnia pracodawcę z obowiązku współdziałania z tą

organizacją także w zakresie uzyskania zgody zarządu zakładowej organizacji

związkowej na rozwiązanie stosunku pracy z członkiem zarządu tej organizacji.

Pisemna informacja złożona pozwanej przez Międzyzakładową

Organizację Związkową NSZZ „Solidarność” obejmująca obroną wszystkich

pracowników zakładu była niejasna, gdyż nie mogli podlegać jej obronie członkowie

drugiego związku zawodowego, pracownicy niezrzeszeni, którzy poprosili o obronę

drugi związek oraz pracownicy, którzy nie korzystali z obrony żadnego związku. Nie

ma racji Sąd Okręgowy, gdy twierdzi, że w niniejszej sprawie związki zawodowe

reprezentowały interesy zbiorowe, zatem zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych ich obronie podlegali wszyscy pracownicy niezależnie od

przynależności związkowej. Reprezentowanie praw i interesów zbiorowych ma

miejsce w przypadku prowadzenia rokowań, zwierania układów zbiorowych i

porozumień z pracodawcą. Konsultacje dotyczące wypowiedzeń poszczególnym

pracownikom dokonywane na podstawie art. 38 k.p. są sprawami indywidualnymi i

ma wówczas zastosowanie przepis art. 7 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych,

zgodnie z którym związki zawodowe reprezentują prawa i interesy swoich członków

oraz pracowników, których praw podjęły się obrony. Pozwana nie miała zatem

obowiązku konsultować z Międzyzakładową Organizację Związkową NSZZ

„Solidarność” zamiaru wypowiedzenia umów o pracę wszystkim pracownikom skoro

niektórzy z nich mogli być objęci obroną drugiego z działających w zakładzie pracy

związków a inni nie korzystali z żadnej obrony. Obowiązek konsultacji mógł dotyczyć

tylko tych pracowników, co do których pozwana miała wiedzę, że są członkami tego

związku lub podlegali jego obronie. Nie zostało wykazane, że pozwana miała taką

wiedzę w stosunku do powodów objętych skargą kasacyjną, gdyż nie jest źródłem

takiej wiedzy informacja, na którą powołuje się Sąd Okręgowy.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. uchylił

zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację w stosunku do powodów objętych

skargą kasacyjną i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w W. do

ponownego rozpoznania.