II UK 40/07

Wyrok z dnia 5 października 2007 r.

II UK 40/07

Do uwolnienia się od odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitało-

wej za jej zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia spo-

łeczne nie jest wystarczające wskazanie jako mienia spółki jej wierzytelności

wobec kontrahentów, lecz konieczne jest wykazanie, że wierzytelności są wy-

magalne a dłużnicy wypłacalni (art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz.

74 ze zm. w związku z art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja

podatkowa, jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Jolanta Strusińska-Żukowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 paździer-

nika 2007 r. sprawy z wniosku Zbigniewa G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziałowi w W. o odpowiedzialność za składki, na skutek skargi kasa-

cyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 3 sierpnia

2006 r. [...]

1. o d d a l i ł skargę kasacyjną,

2. zasądził od Zbigniewa G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Od-

działu w W. 2.700 zł (dwa tysiące siedemset) tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 24 maja 2001 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

K.G. orzekł o odpowiedzialności Zbigniewa G. jako członka zarządu Spółki z o.o. „G.”

za zobowiązania Spółki z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne

w okresie od czerwca 2000 r. do stycznia 2001 r. w kwocie 388.555,89 zł.

2

Odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 15 lutego

2005 r. [...]. Sąd ustalił, że wnioskodawca był członkiem zarządu Spółki , której kapi-

tał zakładowy wynosił 4.200 zł. W bilansie za rok 2000 wierzytelności Spółki wynosiły

731.200 zł a zobowiązania 1.532.600 zł. Zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z tytułu składek za okres od czerwca 2000 r. do stycznia 2001 r. wyno-

siło 388.555, 89 zł należności głównej. Prowadzona egzekucja okazała się bezsku-

teczna, o czym Zakład Ubezpieczeń Społecznych został zawiadomiony pismami

Urzędu Skarbowego z dnia 23 kwietnia 2001 r. i z dnia 15 maja 2001 r. Zdaniem

Sądu decyzja o odpowiedzialności wnioskodawcy za długi składkowe Spółki jest

prawidłowa. Wynikała z braku majątku Spółki i bezskuteczności egzekucji składek.

Wnioskodawca nie wykazał żadnej z okoliczności określonych w art. 116 § 1 ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr

8, poz. 60 ze zm.), która uzasadniałaby uwolnienie go od odpowiedzialności. W

szczególności nie wskazał, aby istniało mienie umożliwiające skuteczną egzekucję i

zaspokojenie wierzytelności z tytułu składek. Mieniem takim nie były wierzytelności

Spółki w stosunku do jej kontrahentów. Już wcześniej były zajęte i uwzględnione w

egzekucji łącznej prowadzonej przez Urząd Skarbowy. Stosownie do art. 5 § 2 rozpo-

rządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upa-

dłościowe (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) zarząd Spółki był

zobowiązany ogłosić upadłość w ciągu dwóch tygodni, gdy majątek nie wystarczał na

zaspokojenie długów. Wnioskodawca tego nie uczynił a z wnioskiem o upadłość wy-

stąpił Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 28 maja 2001 r.

Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy od tego wyroku Sąd Apelacyjny-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2006 r. [...] oddalił

apelację. Oceniając stan faktyczny Sąd Apelacyjny stwierdził, że zaległości Spółki z

tytułu niezapłaconych składek stale narastały od czerwca 2000 r. Już w drugiej poło-

wie tego roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych bezskutecznie dochodził należności,

w tym w drodze egzekucji administracyjnej, obejmującej także wierzytelności Spółki.

W bilansie za 2000 r. długi Spółki dwukrotnie przekraczały jej wierzytelności. Zarzut

wnioskodawcy, że w dniu 6 kwietnia 2001 r. złożył wniosek o ogłoszenie upadłości

jest nieuzasadniony. Wniosek ten nie otworzył bowiem postępowania upadłościowe-

go, gdyż został odrzucony z powodu nieuiszczenia opłaty. W przepisie art. 116 Ordy-

nacji podatkowej chodzi o wniosek prawidłowo złożony, który prowadzi do jego me-

3

rytorycznego rozpoznania. Ponadto wniosek o upadłość musi być zgłoszony we wła-

ściwym czasie, a według prawidłowych ustaleń Sądu pierwszej instancji wniosek taki

powinien być złożony znacznie wcześniej. Postępowanie upadłościowe wszczęte na

wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie doprowadziło do zaspokojenia na-

leżności tego Zakładu. Nie jest także uzasadniony zarzut wnioskodawcy dotyczący

wskazania majątku Spółki. Nie chodzi bowiem o jakikolwiek majątek, ale taki, z któ-

rego egzekucja umożliwi realne zaspokojenie wierzytelności składkowych. Przed wy-

daniem zaskarżonej decyzji nie został wskazany taki majątek. Wierzytelność Spółki

w stosunku do jej kontrahentów w kwocie 518.847,60 zł została wskazana w piśmie z

dnia 27 sierpnia 2001 r. Nie jest to mienie, które byłoby wyłączone z upadłości a po-

nadto wierzytelność ta, traktowana jako majątek już uprzednio, nie gwarantowała

skuteczności egzekucji.

Od tego wyroku wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną i opierając ją na pod-

stawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zasto-

sowanie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 107 tej ustawy i art. 31

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wniósł o uchylenie zaskarżonego wyro-

ku „oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu sądowi meriti,

ewentualnie w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 39816

§ 1 k.p.c., jego uchyle-

nie i zmianę poprzez zmianę decyzji organu rentowego i orzeczenie, że Zbigniew G.

jako członek zarządu BH „G.” Sp. z o.o. w G.Ś. nie ponosi odpowiedzialności za zo-

bowiązania tejże Spółki z tytułu zaległości składkowych wobec ZUS Oddziału w

K.G.”. W uzasadnieniu skargi podniósł, że zarzuty naruszenia prawa materialnego

dotyczą trzech kwestii. Po pierwsze, odpowiedzialność osoby trzeciej (członka za-

rządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) za zobowiązania podatnika mają

charakter subsydiarny. Osoba taka może odpowiadać za zobowiązania spółki w dal-

szej kolejności a w pierwszym rzędzie zobowiązanie powinno być zrealizowane z

majątku spółki. W tym przypadku skarżący konsekwentnie podnosił, iż należycie

wskazał majątek Spółki, który przekraczał 500.000 zł. Nieuwzględnienie tego majątku

stanowi zaprzeczenie istoty subsydiarnej odpowiedzialności członka zarządu za zo-

bowiązania spółki. Po drugie, wskazanie mienia spółki jest okolicznością zwalniającą

członka zarządu od odpowiedzialności. Wnioskodawca wykazywał istnienie wierzy-

telności innych kontrahentów, niż wskazane w piśmie do Komornika Urzędu Skarbo-

wego z dnia 27 sierpnia 2001 r. Zgodnie z informacjami podawanymi przez skarżą-

cego majątek ten jest majątkiem, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie przed-

4

miotowych należności. Po trzecie, podstawą zwolnienia wnioskodawcy od odpowie-

dzialności jest złożenie przez niego wniosku o upadłość w dniu 6 kwietnia 2001 r.

Zgodnie z literalną wykładnią przepisu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej

istnienie przesłanki wyłączającej odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania

spółki nie jest uzależnione od tego czy wniosek o ogłoszenie upadłości spowoduje

otwarcie postępowania upadłościowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Podstawą odpowiedzialności wniosko-

dawcy jest przepis art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do

dnia 31 grudnia 2002 r., gdyż zaległości składkowe, do których z mocy art. 31 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, powstały

przed dniem 1 stycznia 2003 r. Przepis ten miał brzmienie następujące: za zaległości

podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowie-

dzialnością w organizacji, spółki akcyjnej i spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają

solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko

spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym

czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapo-

biegające upadłości (postępowanie układowe) albo że niezgłoszenie wniosku o ogło-

szenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego

winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Przepis ten do-

tyczy odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązanie podatkowe podatnika lecz

odmiennie niż ogólny przepis art. 107 § 1 Ordynacji podatkowejnie przewiduje soli-

darnej odpowiedzialności tych osób z podatnikiem. Odpowiedzialność członków

zarządu spółki kapitałowej występuje tylko wówczas, gdy egzekucja przeciwko

spółce okazała się bezskuteczna, co oznacza, że zaległości podatkowe (składkowe)

muszą być w pierwszej kolejności egzekwowane z majątku spółki. Bezskuteczność

egzekucji należności w całości lub części w stosunku do spółki jest warunkiem od-

powiedzialności członków jej zarządu. W niniejszej sprawie zostało ustalone, że eg-

zekucja należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych okazała się bezskuteczna i

Zakład ten nie został zaspokojony również w postępowaniu upadłościowym. Te

ustalenia faktyczne nie mogą być skutecznie kwestionowane w skardze kasacyjnej,

5

gdyż zgodnie z art. 39813

§ 2 k.p.c. Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami fak-

tycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. W ustalonym stanie

faktycznym istniały podstawy do obciążenia wnioskodawcy za zaległości składkowe

Spółki.

Uwolnienie się członka zarządu od odpowiedzialności może nastąpić tylko

wówczas, jeżeli wykaże wystąpienie przynajmniej jednej z dwóch okoliczności wy-

mienionych w końcowej części przepisu. Pierwszą z nich jest zgłoszenie wniosku o

ogłoszenie upadłości lub brak winy w niezgłoszeniu takiego wniosku. Określenie „we

właściwym czasie” oznacza czas, w którym wierzyciele nie otrzymują swoich należ-

ności i nie ma perspektyw na ich zaspokojenie. Przepis art. 5 Prawa upadłościowego

nakładał obowiązek zgłoszenia wniosku o upadłość w terminie dwóch tygodni od za-

przestania płacenia długu. Brak perspektyw wykonania zobowiązań wobec wierzy-

cieli ma miejsce wówczas, gdy zaprzestanie płacenia długów ma charakter trwały, a

zadłużenie jest nadmierne w stosunku do majątku spółki. W przypadku Spółki „G.”

zaprzestanie płacenia długów na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nastąpiło

na początku 2000 r. a w końcu 2000 r. wiadomo było, że zadłużenie jest nadmierne.

Aby uznać, że warunek zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o upadłość został

spełniony, wniosek taki powinien być zgłoszony najpóźniej w styczniu 2001 r. Zarzut

wnioskodawcy, że w kwietniu 2001 r. usiłował złożyć wniosek o upadłość, nie mógł

zostać uwzględniony, gdyż wniosek ten, nawet gdyby był skuteczny, był spóźniony,

skoro w chwili jego składania Spółka nie dysponowała już środkami pozwalającymi

opłacić wniosek.

Drugą okolicznością uwalniającą dłużnika od odpowiedzialności jest wskaza-

nie przez niego mienia, z którego egzekucja jest możliwa. Jak słusznie stwierdził Sąd

Apelacyjny, samo wskazanie, że Spółka ma wierzytelności w stosunku do swoich

kontrahentów, nie jest wystarczające. Wymagane jest wykazanie, że jest możliwe

prowadzenie egzekucji z tych wierzytelności, a więc udowodnienie, że są one wyma-

galne a dłużnicy są wypłacalni. Powoływanie się przez wnioskodawcę na dowody

mające wykazać te fakty, nie może być uwzględnione przy rozpatrywaniu skargi ka-

sacyjnej, opartej wyłącznie na podstawie naruszenia prawa materialnego. Jeżeli Sąd

Apelacyjny pominął te dowody, to ewentualne uchybienia w tym zakresie mogą uza-

sadniać zarzut naruszenia przepisów postępowania. W skardze kasacyjnej nie wska-

zuje się takiego naruszenie jako jej podstawy, a Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w

granicach jej podstaw (art. 39813

§ 1 k.p.c.).

6

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. oddalił skargę

kasacyjną.

========================================