II PK 38/07

Wyrok z dnia 10 października 2007 r.

II PK 38/07

Postanowienia wewnątrzzakładowych przepisów płacowych dotyczących

nabycia prawa do nagrody jubileuszowej powinny respektować zasadę wyra-

żoną w art. 183c

k.p. Wykluczenie z okresów uprawniających do nagrody jubi-

leuszowej okresów pracy w prywatnym zakładzie pracy uzasadnia zarzut nie-

równego traktowania w zatrudnieniu.

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Roman Kuczyński,

Romualda Spyt (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 paź-

dziernika 2007 r. sprawy z powództwa Katarzyny T. przeciwko Bankowi K. SA z sie-

dzibą w K. o nagrodę jubileuszową, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 25

września 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 23 grudnia 2004 r. Sąd Rejonowego-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych dla Warszawy-Pragi w Warszawie oddalił powództwo Krystyny T.

przeciwko Bankowi K. SA z siedzibą w K. o zapłatę nagrody jubileuszowej. W uza-

sadnieniu wyroku Sąd Rejonowy ustalił, że pozwany odmówił wypłacenia powódce

nagrody jubileuszowej za 35 lat pracy, gdyż do okresu uprawniającego do tej nagro-

dy nie wliczył okresu jej zatrudnienia od 9 lipca 1990 r. do 13 stycznia 1994 r. w P.

Banku SA. Z wyłączeniem tego okresu powódka nie legitymuje się 35 letnim okre-

sem pracy. Dalej Sąd Rejonowy wywiódł, że w świetle obowiązujących u pozwanego

przepisów brak podstaw do wliczenia powyższego okresu do okresu pracy upraw-

2

niającego do nagrody jubileuszowej, ponieważ P. Bank SA w spornym okresie nie był

uspołecznionym zakładem pracy. Postanowienia Układu Zbiorowego Pracy Pracow-

ników K. SA, przewidujące prawo do tej nagrody (§ 18 ust. 4), w zakresie ustalania

okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej odsyłają

do przepisów zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989

r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody

jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358 ze zm.).

Zgodnie z przepisem § 2 tego zarządzenia do okresu pracy uprawniającego do na-

grody jubileuszowej wlicza się, bez względu na przerwy w zatrudnieniu, okresy inne

niż zatrudnienie u pracodawcy, tj. okresy zatrudnienia w uspołecznionych zakładach

pracy oraz okresy zatrudnienia w prywatnych zakładach pracy, które zostały upań-

stwowione lub przejęte przez uspołecznione zakłady pracy.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem

z dnia 25 września 2006 r. oddalił apelację powódki od powyższego wyroku. W pi-

semnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy, oceniając sporny okres pracy w

oparciu o wyżej wskazane przepisy, stwierdził, że P. Bank SA upaństwowiony został

w dniu 14 stycznia 1994 r., a zatem zarzut apelacji dotyczący naruszenia przepisów

zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. nie jest uza-

sadniony. Sporny okres zatrudnienia powódki przypadał w całości przed zatrudnie-

niem u pozwanego, a zatem brak podstaw do uznania, że prywatny pracodawca P.

Bank SA został upaństwowiony. Sąd Okręgowy odwołał się do poglądów wyrażonych

w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2002 r., I PKN 820/00 (Prawo Pracy

2002 nr 7-8, s. 49).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła powódka zarzucając na-

ruszenie prawa procesowego - art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., po-

legające na wewnętrznej sprzeczności logicznej uzasadnienia wyroku, dotyczącego

oceny okresów zatrudnienia w P. Banku SA i przyjęcia, że Bank ten nie może zostać

uznany za upaństwowiony zakład pracy z tego względu, że powódka nie pozosta-

wała w zatrudnieniu w spornym okresie w tym Banku, co z kolei nie pozwala na prze-

śledzenie toku rozumowania Sądu Okręgowego, który przesądził o rozstrzygnięciu.

Skarżąca zarzuciła także naruszenie § 2 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjal-

nej z dnia 23 grudnia 1989 r. w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r.

o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw zm. (Dz.U. z 1997

Nr 104, poz. 661 ze zm.), § 18 ust. 1 pkt 4 i ust. 4 zakładowego układu zbiorowego

3

pracy, art. 771

k.p. oraz art. 29 § 1 pkt 1 k.p., poprzez ich błędną wykładnię i przyję-

cie, że okres zatrudnienia u prywatnego pracodawcy przed jego upaństwowieniem

nie może być zaliczany do okresu pracy uprawniającego do nagrody jubileuszowej, a

także naruszenie § 7 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia

1989 r. w związku z § 11 ust.1 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Ko-

deks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, § 18 ust. 1 pkt 4 i ust. 4 zakładowego

układu zbiorowego pracy, art. 771

k.p. oraz art. 29 § 1 pkt 1 k.p., poprzez ich nieza-

stosowanie oraz art. 112

k.p. w związku z art. 183c

§ 1 i 2 k.p., również poprzez ich

niezastosowanie, co doprowadziło do bezzasadnego zróżnicowania sytuacji osób

wykonujących jednakową pracę. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchy-

lenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponowne-

go rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa. Uzasadniając wniosek o przyjęcie

skargi do rozpoznania skarżąca stwierdziła, że jest ona oczywiście uzasadniona w

zakresie naruszenia przepisów zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia

23 grudnia 1989 r., a także z uwagi na fakt, że rozstrzygnięcie Sądu prowadzi do

bezzasadnego różnicowania sytuacji prawnej pracowników ubiegających się o przy-

znanie nagrody jubileuszowej ze względu na okres, w którym następowało upań-

stwowienie zakładu pracy.

W uzasadnieniu skargi powódka podkreśliła fakt, że treść uzasadnienia za-

skarżonego wyroku nie pozwala na poznanie motywu, dla którego Sąd Okręgowy

uznał, że nie jest możliwe zaliczenie spornego okresu zatrudnienia do okresu pracy

uprawniającego do nagrody jubileuszowej. Nadto skarżąca podkreśliła, że wykładnia

językowa § 2 ust. 1 pkt 2 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23

grudnia 1989 r. uzależnia zaliczenie okresu pracy w prywatnym zakładzie pracy do

okresu uprawniającego do nagrody jubileuszowej jedynie od faktu jego upaństwo-

wienia, natomiast nie ma znaczenia, czy to upaństwowienie dotyczyło całego okresu

trwania zatrudnienia. Zdaniem skarżącej, popartym przywołanym stanowiskiem dok-

tryny, zaliczenie okresu pracy u prywatnego pracodawcy, który został upaństwo-

wiony, do uprawnień do nagrody jubileuszowej, następuje bez względu na to, czy w

dniu uspołecznienia pracownik był tam zatrudniony. Skarżąca zwróciła także uwagę,

że przyjęcie wykładni dokonanej przez Sąd Okręgowy prowadzi do wniosku, że prze-

pis § 2 ust. 1 pkt 2 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia

1989 r. jest zbędny, gdyż uprzednio prywatny zakład pracy, następnie upaństwowio-

4

ny lub przejęty przez uspołeczniony zakład pracy, jest przecież od tej daty uspołecz-

nionym zakładem pracy, do którego zastosowanie ma przepis § 2 ust. 2 pkt 1 zarzą-

dzenia. W swoich wywodach skarżąca odwołała się także do regulacji międzynaro-

dowych i istniejących w Kodeksie pracy, a także Konstytucji RP, ustanawiających za-

sadę równego traktowania pracowników.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. Istotnie motywy rozstrzygnięcia

wskazane w uzasadnieniu Sądu Okręgowego nie wyjaśniają toku rozumowania tego

Sądu dokonującego wykładni przepisu § 2 ust. 1 pkt 2 zarządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. Niemniej jednak ostateczne jego stanowi-

sko sprowadza się do tego, iż okres zatrudnienia powódki w prywatnym zakładzie

pracy, który został upaństwowiony lub przejęty przez uspołeczniony zakład pracy, do

czasu tego upaństwowienia lub przejęcia, nie może zostać wliczony do okresu pracy

uprawniającego do nagrody jubileuszowej. Zgodnie z brzmieniem przepisu § 2 ust. 1

powyższego zarządzenia, do którego odsyła § 18 ust. 4 Układu Zbiorowego Pracy

Pracowników K. SA w zakresie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawnia-

jących do nagrody jubileuszowej, do okresu pracy uprawniającego do nagrody wlicza

się, bez względu na przerwy w zatrudnieniu: okresy zatrudnienia w uspołecznionych

zakładach pracy (pkt 1), okresy zatrudnienia w prywatnych zakładach pracy, które

zostały upaństwowione lub przejęte przez uspołecznione zakłady pracy (pkt 2).

Przepis ten wyraźnie wyodrębnia dwie sytuacje, pierwsza dotyczy okresu pracy w

uspołecznionym zakładzie pracy, druga okresu pracy w prywatnym zakładzie pracy.

W tej drugiej sytuacji okres pracy w prywatnym zakładzie pracy jest uwzględniany w

zakresie prawa do nagrody jubileuszowej pod warunkiem, że nastąpiło upaństwo-

wienie tego zakładu pracy lub przejęcie go przez uspołeczniony zakład pracy. Pod-

kreślenia wymaga to, iż zarządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23

grudnia 1989 r. reguluje, oprócz zasad obliczania i wypłacania nagrody jubileuszo-

wej, sposób ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do tego

świadczenia, przewidując wliczanie do zakładowego stażu pracy pewnych okresów

pozostawania poza stosunkiem pracy z pracodawcą, u którego pracownik nabył

prawo do nagrody (§ 2-6). W tej części dotyczy, z istoty rzeczy, okresów poprzedza-

jących zatrudnienie, z tytułu którego pracownik nabywa prawo do nagrody. Zarzą-

5

dzenie dotyczy zatem innych okresów niż zatrudnienie u pracodawcy, u którego pra-

cownik nabył prawo do nagrody jubileuszowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

22 stycznia 2002 r., I PKN 820/00, Prawo Pracy 2002 nr 7-8, s. 9). Z uzasadnienia

zaskarżonego wyroku można jedynie domniemywać, że błędnie przyjęto w nim, iż §

2 ust. 1 pkt 2 zarządzenia dotyczy aktualnego pracodawcy, stąd też uznano, że

przebyty u innego pracodawcy okres zatrudnienia, sprzed jego upaństwowienia, nie

jest objęty dyspozycją tego przepisu.

Z bezspornych ustaleń wynika, że powódka pracowała w P. Banku SA od 9

lipca 1990 r. do 30 kwietnia 1994 r., a Bank ten z dniem 14 stycznia 1994 r. został

upaństwowiony. Zaliczenie powódce do okresu pracy uprawniającego do nagrody

jubileuszowej okresu pracy od 14 stycznia 1994 r. (po upaństwowieniu) do końca jej

zatrudnienia u tego pracodawcy, tj. do 30 kwietnia 1994 r., mogło być dokonane

wyłącznie na podstawie § 2 ust. pkt 1 zarządzenia - jako okresu pracy w uspołecz-

nionym zakładzie pracy poprzedzającym zatrudnienie u pozwanego. Natomiast oce-

nie - w oparciu o przepis § 2 ust. 1 pkt 2 zarządzenia - podlega okres zatrudnienia

sprzed upaństwowienia P. Banku SA. Ten ostatni przepis w istocie nie wskazuje

żadnej cezury czasowej odnoszącej się do upaństwowienia lub przejęcia prywatnego

zakładu pracy. Jego redakcja nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż upaństwo-

wienie prywatnego zakładu pracy lub jego przejęcie przez uspołeczniony zakład

pracy, które nastąpiło w okresie zatrudnienia pracownika, powoduje zaliczenie całe-

go okresu pracy w tym zakładzie pracy do okresu uprawniającego do nagrody jubile-

uszowej. Już właśnie z uwagi na to stanowisko zaskarżony wyrok narusza omówiony

wyżej przepis prawa. Niezależnie od powyższego, w doktrynie prezentowane są po-

glądy, do których odwołuje się skarga, z których wynika, że data upaństwowienia,

czy też przejęcia przez uspołeczniony zakład pracy, nie ma znaczenia dla uprawnień

do nagrody jubileuszowej, a jedynym warunkiem zaliczania okresu zatrudnienia w

prywatnym zakładzie pracy do okresów uprawniających do tego świadczenia - w

świetle § 2 ust. 1 pkt. 2 zarządzenia - jest sam fakt upaństwowienia lub przejęcia.

Stanowisko to nie jest pozbawione uzasadnienia, bowiem, jak wskazano wyżej, z

omawianego przepisu nie wynika, iż dla uprawnienia do nagrody jubileuszowej ma

jakiekolwiek znaczenie to, kiedy nastąpiło upaństwowienie lub przejęcie zakładu

pracy. Wykładnia funkcjonalna tego przepisu, którego celem w sposób wyraźny jest

uprzywilejowanie uspołecznionych zakładów pracy, prowadzi do wniosku, że istotne

6

znaczenie ma sam status zakładu pracy, w którym odbyto zatrudnienie, w momencie

nabycia prawa do nagrody.

Jednakże nie te motywy przesądzają o rozstrzygnięciu niniejszej sprawy. Za

niepozbawione racji uznać należy zarzuty skargi odwołujące się do przepisu art. 183c

k.p. Zgodnie z jego brzmieniem, pracownicy mają prawo do jednakowego wynagro-

dzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości. Wprawdzie przepis

ten gramatycznie dotyczy tylko wynagrodzenia za pracę, jednakże należy mieć na

uwadze, że wynagrodzenie za pracę jest w istocie zbiorczą nazwą dla rozmaitych

wypłat dokonywanych przez pracodawcę na rzecz pracownika. Obejmuje różne

składniki, których wynagrodzeniowy charakter tylko niekiedy przesądza ustawodaw-

ca, jak np. w odniesieniu do wynagrodzenia zasadniczego (np. art. 773

§ 3 pkt 1 k.p.),

czy też nagrody z zakładowego funduszu nagród, dodatkowego wynagrodzenia

rocznego, należności przysługujących z tytułu udziału w zysku lub nadwyżce bilan-

sowej (art. 87 § 5 k.p.). Kwalifikacji poszczególnych wypłat na rzecz pracownika, jako

posiadających charakter wynagrodzenia za pracę lub pozbawionych takiego charak-

teru, dokonuje zatem abstrakcyjnie doktryna, a w konkretnych sprawach - sądy.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyraźnie zarysowała się tendencja do

szerokiego rozumienia pojęcia wynagrodzenia za pracę. Chodzi przy tym nie tyle o

rozszerzanie pojęcia wynagrodzenia za pracę, ile o traktowanie na tym gruncie nie-

których świadczeń, jak wynagrodzenia za pracę. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyż-

szy w odniesieniu do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczyn-

kowy, odpraw: emerytalnej i z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedoty-

czących pracowników, czy nagrody jubileuszowej (por. np. wyroki Sądu Najwyższe-

go: z 11 czerwca 1980 r., I PR 43/80, OSNCP 1980 nr 12, poz. 248; z 14 listopada

1996 r., I PKN 3/96, OSNAPiUS 1997 nr 11, poz. 193; z 17 lutego 2004 r., I PK

217/03, OSNP 2004 nr 24, poz. 419, czy z 17 lutego 2005 r., II PK 235/04, OSNP

2005 nr 18, poz. 286). W oparciu o motywy tych orzeczeń można wyprowadzić gene-

ralny wniosek, iż niektóre należności ze stosunku pracy, choć w ujęciu ścisłym nie

mają charakteru wynagrodzenia za pracę, powinny być traktowane jak wynagrodze-

nie, ponieważ z woli ustawodawcy spełniają podobne mu funkcje (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 20 czerwca 2006 r., II PK 317/05 OSNP 2007 nr 13-14, poz.

185). Przydanie nagrodzie jubileuszowej waloru zbliżonego do wynagrodzenia za

pracę uzasadnia ocenę przepisu § 2 ust. 1 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki So-

cjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r., a właściwie § 18 ust. 4 Układu Zbiorowego Pracy

7

Pracowników K. SA, który odwołuje się to tego przepisu, w kontekście art. 183c

k.p.

Nagroda jubileuszowa nie jest obligatoryjnym składnikiem wynagrodzenia, a o jej

przyznaniu i warunkach uprawniających do tego świadczenia decydują wewnątrzza-

kładowe uregulowania płacowe, stanowiące źródła prawa pracy w rozumieniu art. 9 §

1 k.p. i podlegające ocenie w świetle zasad prawa pracy. O ile - przykładowo -

uprzywilejowanie u określonego pracodawcy okresów zatrudnienia w tej samej lub

podobnej branży nie budzi większego sprzeciwu, o tyle podział zakładów pracy na

uspołecznione i nieuspołecznione, celem zróżnicowania, a w szczególności celem

uprzywilejowania pracowników uspołecznionych zakładów pracy, jest nie tylko po-

działem anachronicznym, ale budzi także wątpliwości w świetle zasady równego

traktowania pracowników. Nagroda jubileuszowa jest gratyfikacją za wieloletnią

pracę, a zatem uznanie, że tylko praca świadczona w uspołecznionych zakładach

pracy zasługuje na nią budzi poważne wątpliwości. Nawet fakt, iż obwarowania takie

mogłyby dotyczyć regulacji obowiązujących u pracodawcy mającego status uspo-

łecznionego zakładu pracy, nie są dostatecznym usprawiedliwieniem. Co więcej,

rozwiązania takie nie funkcjonują w sektorze publicznym. Przykładowo można wska-

zać § 13 ust. 2 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 lipca 1992 r. w

sprawie zasad wynagradzania pracowników jednostek sfery budżetowej działających

w zakresie budownictwa i gospodarki przestrzennej przy urzędach organów admini-

stracji państwowej i samorządowej (M.P. Nr 24, poz. 176 ze zm.), w myśl którego

zasady ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubile-

uszowej oraz zasady jej obliczania i wypłacania określają ogólnie obowiązujące

przepisy, z tym że do okresów pracy wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia we

wszystkich zakładach pracy, bez względu na sposób ustania stosunku pracy. Roz-

wiązanie o identycznej treści znajdują się w zarządzeniu Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 26 czerwca 1995 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników

resortowych ośrodków szkolenia, dokształcania i doskonalenia kadr (M.P. Nr 33, poz.

410 ze zm.), a także w zarządzeniu Ministra Polityki Socjalnej z dnia 26 czerwca

1992 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników jednostek sfery budżetowej

działających w zakresie kultury fizycznej i turystyki przy urzędach organów admini-

stracji państwowej i samorządowej (M.P. Nr 21, poz. 158 ze zm.). Dalej wskazać

można rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 lipca 1996 r. w

sprawie zasad wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związa-

nych z pracą dla pracowników zatrudnionych w niektórych jednostkach państwowej

8

sfery budżetowej (Dz.U. Nr 97, poz. 453 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Zdro-

wia i Opieki Społecznej z dnia 8 czerwca 1999 r. w sprawie zasad wynagradzania

pracowników publicznych zakładów opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 52, poz. 543 ze zm.)

i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 marca 2007 r. w sprawie zasad wynagra-

dzania pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej zatrudnionych

w urzędach administracji rządowej i pracowników innych jednostek (Dz.U. Nr 45,

poz. 290 ze zm.). Wskazane przykładowo akty prawne zawierają jedną generalną

zasadę, a mianowicie pozwalają zaliczyć do okresu pracy uprawniającego do nagro-

dy jubileuszowej wszystkie poprzednie zakończone okresy zatrudnienia oraz inne

okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy,

od którego zależą uprawnienia pracownicze. Podkreślenia wymaga to, iż na ana-

chronizm podziału na zatrudnienie w „uspołecznionym i nieuspołecznionym zakładzie

pracy”, jak również konstytucyjne zrównanie statusów własnościowych pracodawców

zwracał już uwagę Sąd Najwyższy, chociażby w uchwale składu 7 sędziów z 13 lute-

go 2002 r., III ZP 30/01 (OSNAPiUS 2002 nr 10, poz. 243), w której odwołał się do

wykładni systemowej, biorącej pod uwagę zmiany w gospodarce (prywatyzacja) i

dezaktualizację podziału na zatrudnienie w „uspołecznionym i nieuspołecznionym

zakładzie pracy”. W szczególności w uchwale tej wskazano, że po zmianie Kodeksu

pracy w 1996 r., dla oznaczenia strony stosunku pracy, nazywanej uprzednio zakła-

dem pracy, Kodeks pracy używa jednolitego określenia - pracodawca - bez zróżni-

cowania stosunków pracy w zależności od formy własności - państwowej, spółdziel-

czej, komunalnej lub prywatnej. Zróżnicowanie takie nie występuje obecnie także w

przepisach regulujących ubezpieczenia społeczne. Argumentację tę podzielił Trybu-

nał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 czerwca 2004 r., P 17/03 (OTK-A 2004 nr 6,

poz. 57). W wyroku tym - biorąc za punkt wyjścia przepis art. 32 ust. 2 Konstytucji RP

- Trybunał Konstytucyjny uznał, że zastosowanie - jako cechy wyłączającej prawo do

wcześniejszej emerytury przy świadczeniu pracy w warunkach szkodliwych - kryte-

rium, kto był pracodawcą uprawnionego i wyłączenie z kręgu uprawnionych pracow-

ników (skądinąd spełniających przesłanki do uzyskania wcześniejszej emerytury)

zatrudnionych przez prywatnych pracodawców miałoby cechy nieuzasadnionej dys-

kryminacji. To zaś prowadziłoby jednocześnie do naruszenia art. 2 Konstytucji RP.

Również we wcześniejszym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 kwietnia

2002 r., P 5/01 (OTK-A 2002 nr 3 poz. 28) podkreślono anachroniczność podziału

zakładów pracy na uspołecznione i nieuspołecznione. Trybunał Konstytucyjny wska-

9

zał, że pojęcia te znane były na gruncie ustawodawstwa pracy i ubezpieczeń spo-

łecznych przed 1990 r., przede wszystkim w samym Kodeksie pracy z 26 czerwca

1974 r. (por. np. w pierwotnym brzmieniu art. 28 § 1, 88 § 1, 108 § 1 i 2, 243, 305).

Tzw. sektor uspołeczniony funkcjonował odrębnie i podlegał szczególnym regulacjom

prawnym. Jego wyodrębnienie wynikało z podstawowych założeń przyjętego w PRL

systemu gospodarczego - tzw. gospodarki uspołecznionej, czego wyrazem był statu-

ujący podstawowe zasady ustroju gospodarczego art. 7 ust. 1 Konstytucji z 1952 r.

Wiązało się to z uprzywilejowaniem tzw. jednostek gospodarki uspołecznionej i dą-

żeniem do stopniowej eliminacji sektora gospodarki prywatnej, niepodlegającego

bezpośrednio nadzorowi organów władzy państwowej w ramach realizacji planów

gospodarczych. Podział ten był przyjęty w całym systemie prawa. Dalej Trybunał

Konstytucyjny wywiódł, że po roku 1990, wraz ze zmianami ustrojowymi i wprowa-

dzeniem systemu gospodarki rynkowej, wspomniany podział stracił rację bytu z

uwagi na zrównanie pozycji prawnej podmiotów funkcjonujących w ramach wolnego

rynku. Stopniowo zatem eliminowano przepisy dotyczące szczególnej pozycji jedno-

stek uspołecznionych. Obecnie pojęcia te na gruncie przepisów prawa pracy są za-

stąpione ogólną formułą „pracodawcy” (por. np. art. 96 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm., w

brzmieniu ustalonym przez art. 48 ustawy z 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych

ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z

reformą ustrojową państwa, Dz.U. Nr 106, poz. 668 ze zm.). Określeniem „praco-

dawca”- nowelizacją dokonaną ustawą z 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110) - zastąpiono pojęcie

„uspołeczniony zakład pracy” również w Kodeksie pracy (art. 88). Nadto Trybunał

Konstytucyjny wskazał na trudności w określeniu jednoznacznej definicji i tym samym

rozgraniczenia pojęć „zakład uspołeczniony” i „nieuspołeczniony,” bowiem z przepi-

sów prawa pracy odnoszących się do uspołecznionych i nieuspołecznionych zakła-

dów pracy nie można wyprowadzić definicji wyrażenia „uspołeczniony zakład pracy”

ani precyzyjnego rozgraniczenia między uspołecznionym i nieuspołecznionym zakła-

dem pracy, na podstawie zaś art. 3 k.p. usprawiedliwiona jest jedynie teza, że uspo-

łecznionym zakładem pracy jest przedsiębiorstwo państwowe, urząd lub inna pań-

stwowa jednostka organizacyjna, spółdzielnia, organizacja społeczna. W dotychcza-

sowej literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęło się natomiast uważać, że kry-

terium decydującym o uspołecznieniu jest typ środków produkcji, na których oparta

10

jest działalność zakładu pracy, charakter tej działalności, cel oraz podział pożytków.

Rozważania te doprowadziły Trybunał Konstytucyjny do wniosku o naruszeniu wyni-

kających z wyrażonej w art. 2 Konstytucji zasady demokratycznego państwa praw-

nego - reguły przyzwoitej legislacji oraz zasady zaufania obywatela do państwa i sta-

nowionego przez nie prawa, które to naruszenie wynika z tak przeprowadzonego

podziału zakładów pracy.

Z powyższych względów postanowienia wewnątrzzakładowych przepisów pła-

cowych dotyczące nabycia prawa do nagrody jubileuszowej powinny respektować

zasadę wyrażoną w art. 183c

k.p. Wykluczenie z okresów pracy uprawniających do

nagrody jubileuszowej okresów pracy tylko dlatego, że praca była wykonywana w

prywatnym zakładzie pracy, uzasadnia zarzut nierównego traktowania w zatrudnie-

niu.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na

podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 39821

k.p.c.

========================================