IV CSK 264/07

Sygn. akt IV CSK 264/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 października 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Maria Grzelka

Protokolant Katarzyna Jóskowiak

w sprawie z powództwa B. P. – T. i T. T.

przeciwko A. J. P.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 11 października 2007 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 4 stycznia 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanego na rzecz

każdego z powodów kwotę po 500 (pięćset) złotych tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

2

Uzasadnienie

Powodowie wnieśli o nakazanie pozwanemu zaniechania prowadzenia

niezgodnej z prawem działalności w postaci świadczenia usług przedpogrzebowych

na posesji położonej w B. przy ul. T. 6 oraz o zasądzenie na ich rzecz kwoty

100.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

W uzasadnieniu powództwa podnosili, że pozwany po bezprawnej adaptacji

swego budynku, bezpośrednio sąsiadującego z ich budynkiem, w którym

zamieszkują, pomimo negatywnego rozstrzygnięcia w postępowaniu

administracyjnym, prowadzi działalność przedpogrzebową, która negatywnie

oddziałuje na nich i narusza ich dobra osobiste, w szczególności prawo do

bezpiecznego i niezakłóconego posiadania własnego miejsca, w którym

koncentrują swoje istotne sprawy życiowe. Według powodów, działalność

pozwanego naraża ich na pozostawanie w stanie ciągłego stresu, co narusza ich

zdrowie fizyczne i psychiczne.

Pozwany A. P. wnosił o oddalenie powództwa, podnosząc, że prowadzi

działalność na terenie własnej, ogrodzonej nieruchomości a także, że związek

pomiędzy tą działalnością o domniemanymi ujemnymi przeżyciami powodów jest

na tyle odległy, że nie da się go zakwalifikować jako naruszającego „nietykalność

mieszkania, rozumianą jako dobro osobiste o szczególnym charakterze, wynikające

z integralnego powiązania z przedmiotem materialnym, jakim jest mieszkanie”

Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z dnia 30 czerwca 2006 r. uwzględnił w

całości powództwo co do zakazu określonego w pozwie zachowania oraz

uwzględnił częściowo, do kwoty 40.000 złotych, powództwo o zadośćuczynienie za

doznaną krzywdę.

Według ustaleń Sądu pierwszej instancji, pozwany A. P. od początku lat 80

tych prowadził w B. usługi pogrzebowe. W 1992 r. wybudował dom przy ul. T. 6, w

którym początkowo magazynował trumny. W tym samym roku powodowie nabyli

sąsiednią działkę przy ul. T. 4/1. Uczynili to po zapewnieniu pozwanego, że nie

zamierza prowadzić usług pogrzebowych w swoim domu. W 1997 r., po

3

wybudowaniu własnego domu, powodowie uzyskali informację, że pozwany podjął

starania o zmianę przeznaczenia swojego budynku, aby prowadzić w nim usługi

przedpogrzebowe. Jednocześnie, bez odpowiednich zezwoleń, przystąpił do prac

przystosowujących budynek do tej działalności, a poczynając od 1998 r. podjął

dotychczasową działalność w budynku przy ul. T. 6. Wobec sprzeciwu powodów,

jako właścicieli sąsiedniej nieruchomości, samowolne działania pozwanego nie

zostały zalegalizowane, a na przełomie 2002 i 2003 r. uprawomocniła się decyzja

administracyjna nakazująca pozwanemu przywrócenie poprzedniego sposobu

użytkowania obiektu. We wrześniu 2003 r., po zmianie przepisów prawa

budowlanego, pozwany uzyskał zezwolenie na zmianę użytkowania części budynku

mieszkalnego, obejmującej poziom parteru, na działalność handlowo usługową

polegającą na sprzedaży utensyliów pogrzebowych, wiązanek, kwiatów i wieńców.

W styczniu 2004 r. pozwany ponownie przystąpił do świadczenia usług

przedpogrzebowych. Dom przedpogrzebowy jest otwarty do godz. 22 i do tego

czasu rodziny czuwają przy zmarłych. Pogrzeby odbywają się w godzinach

popołudniowych. Obie posesje rozgranicza płot drewniany o wysokości 1,5 m. oraz

żywopłot tujowy o wysokości 3-3,5 m. Okna w pokoju dziennym i sypialni powodów

wychodzą na posesję pozwanego. Sala, w której odbywają się uroczystości

żałobne, ma okna wychodzące jedynie na działkę pozwanego. W styczniu 2003 r.

powód rozpoczął terapię u psychologa w związku z odczuwanymi dolegliwościami

w postaci smutku, lęku, rozdrażnienia, trudnościami z zasypianiem. Odczuwająca

podobne objawy powódka – lekarz neurolog, stosowała jedynie leczenie

farmakologiczne. Powołani przez Sąd biegli z zakresu psychologii i psychiatrii

a także psychologii klinicznej stwierdzili wystąpienie u powodów zaburzeń

nerwicowych, uwarunkowanych sytuacyjnie na skutek chronicznego stresu

związanego z działalnością domu pogrzebowego. Źródłem stresu powodów jest

bezpośrednie sąsiedztwo domu pogrzebowego i tylko jego wyeliminowanie może

odwrócić stwierdzone zaburzenia.

W ramach tych ustaleń faktycznych Sąd uznał, że działalność pozwanego

w zakresie usług przedpogrzebowych, w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca

zamieszkania powodów, narusza ich dobra osobiste w postaci prawa do

spokojnego, niezakłóconego mieszkania, prawo do odpoczynku, do życia w sposób

4

zgodny z własnym życzeniem, a także jedno z podstawowych dóbr

osobistych, jakim jest zdrowie człowieka. Jednocześnie wskazano, że działania

pozwanego mają bezprawny charakter, albowiem zmiana sposobu użytkowania

obiektu na prowadzenie usług przedpogrzebowych nie zastała zalegalizowana.

Z tych przyczyn Sąd Okręgowy w B. uwzględnił powództwo co do zakazania

pozwanemu prowadzenia usług przedpogrzebowych na nieruchomości przy ul. T. 6

w B., położonej w bezpośrednim sąsiedztwie z nieruchomością powodów. Za

odpowiednią do rozmiaru i intensywności doznanych przez powodów krzywd Sąd

uznał kwotę 40.000 złotych.

W wyniku rozpoznania apelacji obu stron Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że obniżył zasądzoną kwotę zadośćuczynienia do 10.000

złotych i oddalił apelację pozwanego w pozostałej części. Apelacja powodów

została oddalona w całości.

Sąd Apelacyjny podzielił w całości zarówno ocenę prawną, jak i ustalenia

faktyczne Sądu pierwszej instancji. Podniósł, że na stronie pozwanej ciążył

obowiązek wykazania, że jego działanie było bezprawne. Pozwany nie sprostał

temu obowiązkowi, a materiał dowodowy wykazał, że zmiana przeznaczenia

sposobu użytkowania budynku została dokonana sprzecznie ze stosownymi

decyzjami organów administracyjnych.

Powodowie sprecyzowali dobra osobiste, które stanowią przedmiot ochrony

w niniejszym postępowaniu; obejmują one: zdrowie, prawo do własnego życia

prywatnego i rodzinnego, do życia zgodnie z własnym życzeniem, prawo do

spokojnego mieszkania, odpoczynku, poczucia bezpieczeństwa. Dobra te mieszczą

się w otwartym katalogu dóbr osobistych ujętych w art. 23 k.c., a ochrona przed

naruszającymi je działaniami, określanymi jako immisje niematerialne, jest objęta

hipotezą art. 24 k.c.

Pozwany po wybudowaniu domu w bezprawny sposób dokonał zmiany jego

przeznaczenia i nie zalegalizował swoich działań. Przywoływane przez niego prawo

swobody działalności gospodarczej nie może być postrzegane jako prawo do

działalności zgodnie z własnym pomysłem, w dowolnym miejscu, bez konieczności

liczenia się ze zdaniem innych.

5

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, jakkolwiek zostały spełnione przesłanki z art.

448 k.c., warunkujące uwzględnienie żądania zasądzenia odpowiedniej kwoty

tytułem zadośćuczynienia, to jednak wysokość przyznanego na tej podstawie

świadczenia była nadmiernie wygórowana.

Od wyroku Sądu drugiej instancji skargę kasacyjną wniósł pozwany.

Zaskarżył wyrok w całości na obu podstawach wymienionych w art. 3983

§ 1 k.p.c.

Obraza art. 233 § 1 k.p.c. miała polegać na dowolnym uznaniu, że działalność

pozwanego w zakresie usług pogrzebowych była w znacznym stopniu uciążliwa

i ma bezprawny charakter, pomimo załączenia do akt decyzji administracyjnej

z dnia 20 grudnia 2005 r. przyjmującej zgłoszenie pozwanego na zmianę

przeznaczenia budynku przy ul. T 6; działania pozwanego skutkowały naruszeniem

dóbr osobistych; usytuowanie domu pogrzebowego w bezpośrednim sąsiedztwie

posesji powodów jest uciążliwe; na skutek działalności pozwanego powodowie

doznali krzywdy, podczas gdy nie sposób przyjąć, aby działalność domu

pogrzebowego powodowała u przeciętnego człowieka dolegliwości fizyczne

i psychiczne. Zdaniem skarżącego, Sąd naruszył art. 321 § 1 k.p.c. przez

wyrokowanie w przedmiocie żądania , którego powodowie nie zgłosili. Z przepisów

prawa materialnego zostały wymienione w skardze kasacyjnej art. 23, 24 oraz art.

448 k.c. Do naruszenia pierwszego z nich miało dojść przez błędną wykładnię

i uznanie, że odpoczynek, dobre samopoczucie oraz poczucie bezpieczeństwa

naruszone sąsiedztwem domu pogrzebowego stanowią dobra osobiste podlegające

ochronie z art. 24 k.c. w sytuacji, gdy nie sposób wywieść odpowiadających im

praw podmiotowych. W skardze kasacyjnej zarzuca się błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie art. 24 k.c. wobec uznania, że wpływ domu

pogrzebowego na samopoczucie powodów, zachwianie ich poczucia

bezpieczeństwa i swobody we własnym domu i wokół niego, jest naruszeniem dóbr

osobistych powodów a generalny zakaz prowadzenia działalności gospodarczej jest

odpowiednim środkiem do usunięcia skutków tego naruszenia, podczas gdy

zakłady pogrzebowe funkcjonują w Polsce a ich działalność jest nie tylko

społecznie akceptowana, ale nawet pożądana. Niewłaściwe zastosowanie art. 24

k.c. pozwany łączy także z uznaniem, że działalność zakładu pogrzebowego nosi

6

znamiona bezprawności mimo, iż posiada on stosowne zezwolenia na jej

prowadzenie.

Na tej podstawie pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jest nieskuteczny, albowiem jest

niedopuszczalny i wadliwie sformułowany w skardze kasacyjnej.

Art. 3983

§ 3 k.p.c., który wyłącza z podstaw skargi kasacyjnej zarzuty

dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów, wyłącza zarazem możliwość oparcia

skargi kasacyjnej na zarzucie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. „przez dowolne

uznanie” istnienia określonych okoliczności. Tak można nazwać zarzucaną

w skardze kasacyjnej wadliwość zastosowania art. 233 § 1 k.p.c., która miała

polegać na dowolnym uznaniu, że działalność pozwanego w zakresie świadczenia

usług pogrzebowych jest uciążliwa w znacznym stopniu, że usytuowanie w domu

mieszkalnym domu pogrzebowego w bezpośrednim sąsiedztwie posesji powodów

skutkowało naruszeniem ich dóbr osobistych, a w końcu, że na skutek działalności

pozwanego powodowie doznali krzywdy. Skonstruowana w ten sposób podstawa

skargi kasacyjnej musi być uznana za bezzasadną. Uzasadnienie poszczególnych

rodzajów naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wskazuje jednoznacznie, że skarżącemu

nie chodzi o kwestionowanie samych ustaleń faktycznych, ale ocenę faktów, które

miały doprowadzić do błędu w subsumcji jako jednej z postaci naruszenia prawa

materialnego, objętą podstawą kasacyjną z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.. Prawidłowe

odniesienie abstrakcyjnej normy prawa materialnego do ustalonego stanu

faktycznego, czyli właściwe skonfrontowanie okoliczności faktycznych z hipotezą

normy prawnej i poddanie jej ocenie prawnej na podstawie treści tej normy, jest

bowiem zastosowaniem prawa materialnego (por. uzasadnienie wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 25 marca 1999 r. III CKN 206/98, OSNC 1999/10/183).

Sprowadzenie tak skonstruowanego zarzutu na grunt naruszeń przepisów

postępowania pozbawia go jakiegokolwiek znaczenia jako podstawy zaskarżenia

z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.

7

Pozostając jeszcze przy tej samej podstawie skargi kasacyjnej, należy

zwrócić uwagę na to, że wskazane w jej granicach przepisy art. 233 § 1 i 321 § 1

k.p.c. normują postępowanie przed Sądem pierwszej instancji. Chociaż nie można

wykluczyć ich odpowiedniego zastosowania (art. 391 § 1 k.p.c.) do postępowania

przed Sądem drugiej instancji, który jest uprawniony, pod pewnymi warunkami

(por. art. 381 k.p.c.), do uzupełnienia postępowania dowodowego i może dokonać

odmiennej oceny przeprowadzonych dowodów, to jednak, kiedy skarżący

w skardze kasacyjnej uchybienia treści art. 233 § 1 i 321 § 1 k.p.c. przypisuje

wyłącznie Sądowi pierwszej instancji, to musi wtedy wykazać, że Sąd Apelacyjny

z uchybieniem przepisów regulujących postępowanie odwoławcze nie uwzględnił

tego uchybienia, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2002 sygn. akt III CKN 384/99 system

informacji prawniczej lex 57228 ).

Skarga kasacyjna pozwanego nie spełnia tych wymagań.

W związku z zarzutem wyrokowania przez Sąd w przedmiocie żądania,

którego powodowie nie zgłosili, należy podnieść, iż powodowie konsekwentnie,

aż do zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji (k - 667 akt) domagali się

zakazania pozwanemu świadczenia usług przedpogrzebowych na posesji przy ul.

T. 6 w B. Dlatego zamieszczenie w sentencji rozstrzygnięcia odpowiadającego

żądaniu jest zgodne z prawem procesowym i z całą pewnością nie stanowi

naruszenia zakazu wychodzenia poza granice żądania, wynikającego z art. 321 § 1

k.p.c. Mylne zinterpretowanie żądania powodów przez Sąd drugiej instancji w

jednym tylko fragmencie pisemnych motywów, jako zmierzającego do usunięcia

skutków naruszeń dokonanych przez pozwanego (k - 796), pozostało bez wpływu

na wynik sprawy.

Skoro kasacyjna podstawa naruszenia przepisów postępowania okazała się

nieuzasadniona, to stosownie do treści art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przy

rozpoznaniu zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego jest związany

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku.

Zarówno w literaturze, jak i judykaturze sporne jest zagadnienie, czy art. 144

k.c. obejmuje tzw. immisje pośrednie niematerialne (por. uchwały Sądu

8

Najwyższego: z dnia 4 marca 1975 r. III CZP 89/74 OSNC 1976/1/7, z dnia

21 marca 1984 r. III 4/84 OSNC 1984/10/171, wyroki: z dnia 28 grudnia 1979 r.

III CRN 249/79 OSNC 1980/7-8/144, z dnia 22 listopada 1985 r. II CR 149/85

OSNC 1986/10/162 oraz postanowienia: z dnia 18 października 1967 r. II CZ 92/67

OSP 1970/2/36, z dnia 22 listopada 1985 r., II CR 149/85 OSNC 1986/10/162,

z dnia 19 grudnia 2002 r., V CZ 162/02 OSNC 2004/2/31 i z dnia 20 października

2006 r. IV CZ 69/06 nie publ.). Gdyby tak określić hipotezę przepisu regulującego

stosunki sąsiedzkie, wyłania się kolejne zagadnienie, czy w każdym przypadku

immisji niematerialnych z art. 144 k.c., które oddziałują na dobra osobiste innej

osoby, a występują w związku z korzystaniem z sąsiednich nieruchomości, art. 24

k.c. może być normą właściwą dla dochodzenia roszczenia o zaniechanie immisji.

Na tak postawione pytanie można odpowiedzieć twierdząco. Skoro hipotezą art. 24

k.c. objęte są każde bezprawne działania zagrażające lub naruszające cudze dobra

osobiste, bez względu na okoliczności faktyczne, na tle których dochodzi do

zagrożenia lub naruszenia dóbr osobistych, to norma art. 24 k.c. może stanowić

podstawę ochrony także wtedy, gdy do zagrożenia lub naruszenia dóbr osobistych

dochodzi na skutek pośredniego oddziaływania, pozostającego w związku

z korzystaniem z sąsiedniej nieruchomości. Nie można wobec tego wykluczyć,

że w określonych sytuacjach hipotezy art. 144 k.c. w związku z art. 222 § 2 k.c.

i art. 24 k.c. będą się krzyżować. Wówczas przy rzeczywistym zbiegu roszczeń,

prawo jego wyboru przysługuje stronie dochodzącej ochrony.

Powodowie tego wyboru dokonali i wystąpili przeciwko pozwanemu

z żądaniem zaniechania świadczenia usług przedpogrzebowych na podstawie art.

24 § 1 k.c., a dalej konsekwentnie, na podstawie art. 448 k.c., domagali się

przyznania odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę

doznaną w związku z naruszeniem ich dóbr osobistych.

W ustawie brak jest definicji dóbr osobistych zaś najbliższy tej problematyce

art. 23 k.c. wylicza tylko, nietaksatywnie, pewne ważkie, niemajątkowe dobra,

którym przysługuje ochrona. Ten otwarty katalog obejmuje wprost z ustawy:

zdrowie, wolność, cześć, swobodę sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek,

tajemnice korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukową,

artystyczną, wynalazczą i racjonalizatorską. Poza wyliczonymi w art. 23 k.c. mogą

9

istnieć także inne dobra osobiste, korzystające z ochrony na tym samym poziomie.

Jak słusznie podnosi się w literaturze, w każdej sprawie z art. 23 i 24 k.c.

niezbędne jest sprecyzowanie dobra osobistego, które stanowi przedmiot ochrony,

ponieważ jego charakter wyznacza kierunek oceny całokształtu okoliczności

sprawy. Chodzi przy tym nie tylko o elementy stanu faktycznego i podstawę

jurydyczną zaistniałego sporu, ale także o system wartości powszechnie

uznawanych, dopełniający treści praw podmiotowych przysługujących jednostce.

Powodowie dochodząc zaniechania przez pozwanego działalności w postaci usług

przedpogrzebowych na sąsiedniej nieruchomości wskazali jako przedmiot ochrony:

prawo do nietykalności mieszkania oraz zdrowie. Obie kategorie praw osobistych

zawarte są w katalogu dóbr osobistych człowieka zamieszczonym w art. 23 k.c.

Są to prawa bezwzględne, skuteczne wobec wszystkich innych osób.

Na gruncie art. 23 k.c. prawo do zachowania nietykalności mieszkania nie

oznacza wyłącznie prawa do ochrony przed bezpośrednią ingerencją w sferę

fizycznego korzystania z mieszkania ale chroni także przed bezprawnym

wtargnięciem w sferę określonego stanu psychicznego i emocjonalnego, jaki daje

każdemu człowiekowi poczucie bezpiecznego i niezakłóconego posiadania miejsca,

w którym koncentruje swoje istotne sprawy życiowe i chroni swoją prywatność.

Tej trafnej wykładni dobra osobistego jakim jest nietykalność mieszkania dokonał

Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 29 grudnia 2000 r. sygn. akt I ACa

910/00 OSA 2002/2/11. Dlatego nie można podzielić odmiennego stanowiska

skarżącego, podważającego generalnie możliwość konstruowania dobra

osobistego podlegającego ochronie z art. 24 w związku z sąsiedztwem domu

pogrzebowego. Wskazane w skardze kasacyjnej prawo do odpoczynku oraz

poczucie bezpieczeństwa, które uwzględnił Sąd drugiej instancji, stanowią

powszechne uznane wartości dopełniające treść prawa osobistego określanego

jako nietykalność mieszkania.

Przedmiotem ochrony, poza nietykalnością mieszkania, jest także zdrowie,

wymienione w art. 23 k.c. na pierwszym miejscu. Jak wynika z ustaleń Sądu

poczynionych w oparciu o opinie biegłych, u powodów występują zaburzenia

nerwicowe związane z działalnością domu pogrzebowego. Są to, według biegłych,

skutki doświadczanego zakłócenia w funkcjonowaniu somatycznym i psychicznym

10

powodów, a w konsekwencji obniżenia sprawności ich układu neuro-

immunologicznego ujawniającego się w większej podatności na choroby.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 24 k.c. we wszystkich

aspektach przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Skarżący sprzeciwia się uznaniu, że działalność domu pogrzebowego

wpływa na samopoczucie powodów, prowadzi do zachwiania ich poczucia

bezpieczeństwa i swobody we własnym domu i wokół niego i to pomimo

akceptowanej społecznie działalności zakładów pogrzebowych. Poczynione

w sprawie ustalenia faktyczne prowadzą jednak do odmiennych wniosków,

prawidłowo sformułowanych w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku.

Powodowie zamieszkując obok posesji, na której pozwany prowadził zakład

pogrzebowy stawali się mimo woli świadkami rytuałów pogrzebowych. To zawężało

ich przeżycia emocjonalne do emocji negatywnych. Częste konfrontowanie

ze śmiercią, rozpaczą i cierpieniem utrudniało przeżywanie radości dnia

codziennego, zarówno w gronie rodzinnym jak i w gronie znajomych. Dlatego

należy uznać prawo powodów do ochrony przed tego rodzaju wtargnięciem w sferę

ich stanu psychicznego i emocjonalnego.

Jak wskazano wyżej, Sąd Najwyższy jest związany dotychczasowymi

ustaleniami faktycznymi. Do sfery faktów należy stwierdzenie, że pozwany nie

zalegalizował samowoli, jaką było prowadzenie usług pogrzebowych w domu

mieszkalnym położonym w B. przy ul. T. 6. Dlatego bezzasadny jest zarzut, iż

wykonywana w ten sposób działalność pozwanego pozbawiona była cech

bezprawności.

Ponieważ pozwany przypisuje decydujące znaczenie uzyskanym

zezwoleniom i decyzjom dotyczącym jego działalności gospodarczej, należy

zwrócić uwagę na kilka istotnych okoliczności.

Dysponowanie przez podmiot dopuszczający się naruszenia cudzych dóbr

osobistych zezwoleniem na prowadzenie określonej działalności nie wyłącza

bezprawności jego działania, a ocena naruszeń, będących podstawą roszczenia

z art. 24 k.c., należy do Sądu (podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku

z dnia 10 lutego 2004 r. sygn. akt IV CK 454/02, system informacji prawniczej lex

11

175937, co do relacji pomiędzy decyzją administracyjną określającą sposób

korzystania z pomieszczeń w budynku znajdującym się na nieruchomości, z której

pochodzą immisje przyjmując, że istnienie opisanej decyzji nie wyłącza

automatycznie możliwości dokonania przez sąd ustaleń i ocen, czy sposób

wynikający z decyzji nie zakłóca korzystania z nieruchomości sąsiednich ponad

przeciętna miarę wynikającą z art. 144 k.c.).

Zakazanie prowadzenia działalności gospodarczej ze względu na

niedopuszczalne uciążliwości, prowadzące do naruszenia dóbr osobistych osób

korzystających z sąsiednich nieruchomości nie pozostaje w sprzeczności z zasadą

swobody działalności gospodarczej, albowiem odnosi się do ściśle określonego

miejsca wykonywania działalności.

W końcu, gdyby pomimo związania dotychczasowymi ustaleniami

faktycznymi, przez chwilę założyć, iż pozwany zgłosił stosownie do treści art. 71

ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane w brzmieniu obowiązującym

od dnia 31 maja 2004 r. (patrz art. 1 ustawy zmieniającej Dz. U. z 2005 r. Nr 163,

poz. 1364) zmianę sposobu użytkowania budynku mieszkalnego, to wówczas

należałoby mieć na uwadze, że właściwy organ administracji bada jedynie, czy

zamierzona zmiana sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części

może spowodować niedopuszczalne utrwalenie lub zwiększenie ograniczeń lub

uciążliwości dla sąsiednich terenów (art. 71 ust. 5 pkt 3 lit d ustawy). Poza sferą

badania w tym postępowaniu administracyjnym jest utrwalenie bądź zwiększenie

uciążliwości, jakie mogą objąć osoby korzystające z terenów sąsiednich, na skutek

zmiany dotychczasowego sposobu użytkowania budynku mieszkalnego,

w szczególności, czy planowana zmiana sposobu użytkowania budynku nie

narusza cudzych dóbr osobistych. Dlatego nawet skuteczne zgłoszenie

właściwemu organowi zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego

nie pozbawia z góry sądu możliwości dokonywania ustaleń w tym zakresie i nie

wyłącza ustalenia, że użytkowanie obiektu budowlanego zgodnie ze zgłoszoną

zmianą narusza określone dobra osobiste osób korzystających z nieruchomości

sąsiednich.

12

Nie zasługuje na uwzględnienie ostatni podniesiony w skardze kasacyjnej

zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 448 k.c., który opiera się

na bezzasadnych – jak wykazano – twierdzeniach, że sąsiedztwo domu

pogrzebowego nie wywołuje u przeciętnego człowieka silnych uczuć i nie wiąże się

z odczuwaniem cierpienia. Niewątpliwie negatywne oddziaływania jakie wiążą się

z wieloletnim, codziennym funkcjonowaniem zakładu pogrzebowego stanowią

wystarczającą podstawę do uznania istnienia po stronie powodów poczucia

krzywdy, które może złagodzić zadośćuczynienie pieniężne przyznane na

podstawie art. 448 k.c.

Z tych względów, wobec braku uzasadnionych podstaw skargi kasacyjnej

Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej na podstawie art. 39814

k.p.c. rozstrzygając

o kosztach postępowania na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.

oraz art. 391 § 1 k.p.c.