II PK 44/07

Wyrok z dnia 15 października 2007 r.

II PK 44/07

Dodatek za jednoosobową obsługę trakcyjną, dodatek kilometrowy za

pracę trakcyjną oraz dodatek za pracę w warunkach uciążliwych, przysługuje

maszyniście wyłącznie za czas obsługi pojazdu trakcyjnego, nie zaś za czas

dojazdu do miejsca przyjęcia lokomotywy, czas oczekiwania na przyjście loko-

motywy oraz czas przejścia i zdania pojazdu (art. 128 k.p. w związku z § 5 roz-

porządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie

sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wyna-

grodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków

wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w

Kodeksie pracy, Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Roman Kuczyński (spra-

wozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 paź-

dziernika 2007 r. sprawy z powództwa Janusza G. przeciwko PKP CARGO SA w W.

Zakładowi Taboru w S. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 13

października 2006 r. [...],

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Powód Janusz G. wniósł o zasądzenie od pozwanego zakładu pracy - PKP

CARGO SA w W. Zakładu Taboru w S. kwoty 10.237,21 zł tytułem wyrównania wy-

nagrodzenia. Powód był zatrudniony w pozwanym zakładzie pracy na stanowisku

maszynisty pojazdu trakcyjnego w oparciu o indywidualny rozkład czasu pracy. Wy-

nagrodzenie za czasu pracy obejmujący czas obsługi pojazdu trakcyjnego było po-

między stronami bezsporne. Sporne było zaś wynagrodzenie za czasu pracy powoda

2

za okresy: oczekiwania na przydzielenie pojazdu trakcyjnego, jazdy w charakterze

pasażera do innej stacji w celu przydzielenia pojazdu trakcyjnego do obsługi, oczeki-

wania na stacji zwrotnej lub w zwrotnym zakładzie taboru na przydzielenie pojazdu

trakcyjnego do obsługi, oczekiwania po zakończeniu wszystkich czynności związa-

nych ze zdaniem pociągu lub pojazdu trakcyjnego w stacji zwrotnej lub w zwrotnym

zakładzie taboru, łącznie z okresem jazdy w charakterze pasażera do stałego miej-

sca pracy określonego w umowie o pracę. Za wyżej wskazany czas pozostawania do

dyspozycji pracodawcy, kiedy nie wykonywał czynnie pracy maszynisty powód do-

magał się dodatków za pracę w warunkach szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych lub

niebezpiecznych, dodatku kilometrowego oraz za jednoosobową obsługę trakcyjną

na zasadach wskazanych w § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w

sprawie sposobu ustalenia wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy. Na

podstawie § 37 Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Za-

trudnionych przez Pracodawców Zrzeszonych w Związku Pracodawców Kolejowych

(zawartego 2 grudnia 2002 r. a obowiązującego od 1 stycznia 2003 r.), § 11 Zakła-

dowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zatrudnionych przez Zakłady

PKP CARGO Spółka Akcyjna (zawartego 29 października 2004 r., a obowiązującego

od 1 stycznia 2005 r.), § 11 Regulaminu Wynagradzania dla Pracowników Zatrudnio-

nych przez Spółkę PKP CARGO Spółka Akcyjna (obowiązującego od 1 lipca 2003 r)

- strona pozwana czas pracy sporny w sprawie traktowała jako zwykły czas pracy

pracownika zatrudnionego na stanowisku maszynisty pojazdu trakcyjnego. Wyna-

grodzenie powoda za wyżej wskazany czas pracy wyliczone zostało przez praco-

dawcę według ogólnych zasad wynagradzania, tj. jako wynagrodzenie zasadnicze

wynikające z kategorii zaszeregowania pracownika, powiększone o dodatki według

zasad ich przyznawania, bez uwzględnienia jednak zasad określonych w § 5 rozpo-

rządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie spo-

sobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia

stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównaw-

czych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy

(Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.).

Wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2006 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo. W

ocenie Sądu Rejonowego przepisy § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki So-

cjalnej w sprawie sposobu ustalenia wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy

(...) nie znajdowały zastosowania w przedmiotowej sprawie i nie mogły stanowić pod-

3

stawy do obliczenia należnego powodowi spornego wynagrodzenia opisanego w po-

zwie. Według Sądu orzekającego nie zachodził w niniejszej sprawie, wskazany w

tym przepisie, stan zwolnienia od pracy, jak również stan niewykonywania pracy.

Powód bowiem z chwilą stawienia się do stacji macierzystej do zakończenia służby w

tym miejscu pozostawał w pracy w rozumieniu art. 128 § 1 k.p. i wykonywał swoje

obowiązki maszynisty określone umową o pracę, choć ze zmienną wysokością wy-

nagrodzenia, w zależności od tego czy w czasie pracy zachodziły, czy też nie dodat-

kowe czynniki pracy, warunkujące obowiązek wypłacenia dodatkowych świadczeń

pieniężnych.

Powyższy wyrok powód zaskarżył apelacją.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 13 października 2006 r. oddalił apelację,

przyjmując za właściwe stanowisko Sądu pierwszej instancji w tej sprawie. W ocenie

Sądu w żaden sposób nie można było powyższych okresów zaliczyć do czasu nie-

wykonywania pracy, o których mowa w § 5 rozporządzenia, a tym samym przyznać

powodowi za powyższe okresy żądane dodatki. Wskazać należy, iż wysoce niepra-

widłowa byłaby sytuacja, w której powodowi wypłacano by dodatek za jednoosobową

obsługę trakcyjną, dodatek kilometrowy za pracę trakcyjną maszynisty oraz za pracę

w warunkach uciążliwych za sporne okresy, a więc za czas kiedy w rzeczywistości

nie wykonywał pracy trakcyjnej maszynisty, a jedynie zmierzał do miejsca wykony-

wania pracy (pozostając jednak w tym czasie w dyspozycji pracodawcy).

Skargę kasacyjną od powyższegoi wyrok wniósł powód zarzucając mu naru-

szenie prawa materialnego - § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewy-

konywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodo-

wań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności

przewidzianych w Kodeksie pracy, art. 9, art. 80 oraz art. 128 § 1 k.p., poprzez

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie prawa procesowego

przez niewłaściwe zastosowanie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 316 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Czasem pracy (zgodnie z legalną definicją zawartą w art. 128 k.p.) jest czas,

w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie lub innym miej-

scu wyznaczonym do wykonywania pracy. Okres pozostawania w dyspozycji praco-

4

dawcy rozpoczyna się z chwilą stawienia się pracownika w zakładzie lub innym miej-

scu wyznaczonym do świadczenia pracy; kończy z upływem dniówki roboczej lub

wyjątkowo później - w momencie zaprzestania wykonywania dodatkowych czynności

zleconych przez pracodawcę (w razie polecenia pracy w godzinach nadliczbowych).

Czas pracy regulują źródła prawa zróżnicowane hierarchicznie. Powszechnie nor-

mują go przepisy Kodeksu pracy. W ramach ogólnej, kodeksowej regulacji dopusz-

czalne jest odmienne unormowanie niektórych kwestii dotyczących czasu pracy

przepisami branżowymi lub zakładowymi, z zastosowaniem jednak zasady uprzywi-

lejowania (art. 9 k.p.). Ta „decentralizacja” regulacji pozwala na uwzględnienie spe-

cyfiki przedmiotowego zakresu (profilu) działalności zakładu, swoistości poszczegól-

nych jego części i stanowisk pracy.

W niniejszej sprawie pozwany zakład pracy zaproponował powodowi zatrud-

nienie na stanowisku maszynisty pojazdu trakcyjnego w miejscowości K.W., z wyna-

grodzeniem zasadniczym w określonej grupie zaszeregowania oraz premią regula-

minową. Powód pracę na stanowisku maszynisty świadczył w oparciu o indywidualny

rozkład czasu pracy, przy czym praca ta była wykonywana w ramach zaplanowane-

go dobowego wymiaru czasu pracy. Pozostałe elementy wynagrodzenia i świadcze-

nia miały przysługiwać powodowi w wysokości i na zasadach określonych postano-

wieniem Regulaminu Wynagradzania dla Pracowników Zatrudnionych przez Spółkę

PKP CARGO SA. Powód przyjął wyżej wymienione warunki zatrudnienia. W ramach

zaplanowanego dobowego wymiaru czasu pracy pracownicy zatrudnieni na takim

stanowisku pracy (w tym powód) wykonywali pracę, która polega między innymi na

obsłudze pojazdu trakcyjnego; co istotne na zaplanowany przedmiotowy dobowy

wymiar czasu pracy składały się także okresy, które nie były bezpośrednio związane

z czynnościami obsługi (prowadzenia) pojazdu trakcyjnego. Do czynności tych nale-

żały: dojazd powoda (członka drużyny trakcyjnej) jako pasażera z lokomotywowni

macierzystej w K.W. do miejsca przyjęcia lokomotywy i ewentualnie z powrotem do

momentu zdania lokomotywy oraz czas oczekiwania na przyjęcie pojazdu, czas

przyjęcia i zdania pojazdu. W niniejszym stanie faktycznym sprawy - w przeciwień-

stwie do sugestii powoda - nie zachodziła sytuacja pozwalająca uznać wyżej wymie-

nione czynności związane z „czynnym” podjęciem obowiązków maszynisty (obsługa

pojazdu) za czas niewykonywania pracy, skoro o niewykonywaniu pracy można

zasadnie mówić tylko wówczas, gdy pracownik zwolniony jest z obowiązku gotowości

do świadczenia pracy. W niniejszej sprawie pracodawca zaliczał do dobowego czasu

5

pracy powoda okres gotowości do świadczenia pracy przed i po planowanej obsłu-

dze pojazdu trakcyjnego przez powoda. Ponadto okres dojazdu do miejsca przejęcia

obowiązków związanych z obsługą pojazdu trakcyjnego nie może być traktowany

jako czas, w którym pracownik może nim swobodnie dysonować, co potwierdza fakt,

że w tym czasie pozostawał w dyspozycji pracodawcy. Odmienne zachowanie po-

woda w wyżej wymienionym okresie (np. poprzez opuszczenie stanowiska pracy)

mogłoby zniweczyć podstawowe obowiązki związane z pracą na stanowisku maszy-

nisty. Innymi słowy, w wyżej wymienionych okresach powód nie mógł swobodnie

dysponować swoim czasem. Dlatego czynności w postaci dojazdu powoda (członka

drużyny trakcyjnej) jako pasażera z lokomotywowni macierzystej w K.W. do miejsca

przyjęcia lokomotywy (i ewentualnie z powrotem do momentu zdania lokomotywy

oraz czas oczekiwania na przyjęcie pojazdu, czas przyjęcia i zdania pojazdu zgodnie

z art. 128 k.p.) wykazywane były w czasie, w którym powód pozostawał w dyspozycji

pracodawcy w zakładzie lub innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że sporny okres w niniejszej sprawie

został właściwie uznany przez Sądy orzekające za czas pracy powoda w ramach

zaplanowanego dobowego wymiaru czasu pracy. Z powyższego stanu faktycznego

nie można wyprowadzić wniosku, iż powyższe okresy podlegają zaliczeniu do czasu

niewykonywania pracy, o których mowa w § 5 rozporządzenia, a tym samym przy-

znać powodowi za powyższe okresy wyżej wskazane dodatki. Ponadto pracodawca

w spornym okresie nie zwolnił powoda z obowiązku świadczenia pracy, lecz prze-

ciwnie, tak zorganizował system pracy powoda, że w godzinach pracy powód miał za

zadanie dojechać jako pasażer z lokomotywowni macierzystej w K.W. do miejsca

przyjęcia lokomotywy i być gotowym do jej prowadzenia, a następnie po zakończeniu

przewidzianej dla niego trasy, był obowiązany do zdania pojazdu innemu pracowni-

kowi. Sąd Najwyższy zgadza się ze stanowiskiem Sądów orzekających w tej spra-

wie, że wynagrodzenie powoda za wyżej wskazany czas pracy wyliczone zostało

prawidłowo przez pracodawcę według ogólnych zasad wynagradzania, tj. jako wyna-

grodzenie zasadnicze wynikające z kategorii zaszeregowania pracownika, powięk-

szone o dodatki według zasad ich przyznawania, bez uwzględnienia jednak zasad

określonych w § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja

1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania

pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, od-

praw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewi-

6

dzianych w Kodeksie pracy. Dlatego nie było zasadne żądanie powoda w przedmio-

cie zasądzenia dodatków: za jednoosobową obsługę trakcyjną, dodatku kilometro-

wego, za pracę trakcyjną maszynisty oraz za pracę w warunkach uciążliwych (w

spornych okresach) skoro dodatki te przysługiwały wyłącznie za pracę maszynisty

związaną z obsługą pojazdu trakcyjnego.

Powód wskazał także, że na skutek dokonania przez Sąd Okręgowy oceny

dowodów z naruszeniem reguł omawianych w art. 233 k.p.c. doszło do uchybienia,

które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do powyższego za-

rzutu wskazać należy na treść art. 3983

§ 3 k.p.c., zgodnie z którym podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Skarżący nie może zatem powoływać się skutecznie na brak wszechstronnego i wni-

kliwego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ponieważ

zakres ten nie jest objęty kognicją Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym.

Takie stanowisko zajął również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 września

2005 r., III CSK 13/05 (Biuletyn SN 2005 nr 12, poz. 8).

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na mocy art. 39814

k.p.c. orzekł

jak w sentencji.

========================================