I PK 116/07

Sygn. akt I PK 116/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 października 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

SSN Herbert Szurgacz

w sprawie z powództwa A. S.

przeciwko "M." Spółce Akcyjnej w S.

o przywrócenie do pracy i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 października 2007 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S.

z dnia 29 grudnia 2006 r., sygn. akt [...]

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. wyrokiem z dnia

29 grudnia 2006 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 27 września 2006 r.

zasądzający od pozwanej „M.” S.A. w S. na rzecz powoda A. S. kwotę 11.433,78 zł

z ustawowymi odsetkami tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem

wypowiedzenie umowy o pracę, a także oddalający roszczenie o przywrócenie do

pracy, w ten sposób, że powództwo oddalił, zasądzając od powoda na rzecz

pozwanej Spółki kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za

obie instancje.

W sprawie tej ustalono, że powód był zatrudniony w „M.” S.A. w S. od dnia 1

października 2002 r. na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy na

stanowisku Kierownika Utrzymania Ruchu. Do zakresu jego obowiązków należało

między innymi prowadzenie dokumentacji i planów technicznych obiektów Spółki,

nadzór nad prawidłowym funkcjonowaniem instalacji i systemów, organizacja

sprawnego i niezwłocznego systemu usuwania awarii maszyn, nadzór nad

środkami transportowymi, organizacja prac działu technicznego, prowadzenie

dokumentacji HACCP, wdrażanie postępu technicznego i nowych technologii. W

dniu 24 marca 2006 r. pracodawca wypowiedział powodowi umowę o pracę z

zastosowaniem skróconego okresu wypowiedzenia, jako przyczynę podając zmiany

w organizacji pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy na podstawie art.

10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844

ze zm.). Uznając, że przyczyna jest rzeczywista, powód nie odwołał się od

wypowiedzenia w terminie wskazanym w kodeksie pracy. Jednak pismem z dnia 19

kwietnia 2006 r. zwrócił się do pracodawcy o sprecyzowanie podstawy

wypowiedzenia, kiedy dowiedział się, że na jego miejsce będzie zatrudniona inna

osoba. W piśmie z dnia 25 kwietnia 2006 r. powód otrzymał wyjaśnienie, że nadzór

nad bieżącym utrzymaniem ruchu w zakładzie pozostaje w zakresie obowiązków

szefa produkcji, a do koordynowania prac pionów technicznych Spółka zamierza

3

zatrudnić koordynatora ds. technicznych. Dlatego, w związku z likwidacją

dotychczasowego stanowiska pracodawca nie widział możliwości dalszego

zatrudniania powoda. Po jego odejściu z pracy bezpośrednim przełożonym

pracowników, których poprzednim przełożonym był powód, został S. R.

W związku ze staraniami w zakresie wprowadzenia Spółki na Giełdę Papierów

Wartościowych, zmieniała się struktura organizacyjna zakładu pracy. Pierwotnie, od

listopada 2002 r., członkowi zarządu dyrektorowi generalnemu zakładu

produkcyjnego Spółki podlegał bezpośredni szef produkcji główny technolog

zakładu – S. R. oraz kierownik utrzymania ruchu, którym był powód. W wyniku

zmian organizacyjnych począwszy od dnia 4 listopada 2005 r. kierownik utrzymania

ruchu został przekazany pod bezpośrednie kierownictwo szefa produkcji S. R.

Ostatecznie na dzień 14 marca 2006 r. dyrektorowi generalnemu zakładu

produkcyjnego podlegają bezpośrednio: kierownik działu jakości, szef produkcji,

koordynator ds. technicznych i dyrektor ds. zakupów. W wyniku przekształcenia

Spółki nie doszło do zmniejszenia miejsc pracy wśród pracowników zajmujących

funkcje kierownicze. W dniu 24 kwietnia 2006 r. na stanowisku koordynatora ds.

technicznych w 1/2 wymiaru czasu pracy zatrudniono W. M. W ocenie Sądu

pierwszej instancji, przejął on znaczną część obowiązków po powodzie, a

mianowicie: prowadzenie dokumentacji technicznej obiektów Spółki, prowadzenie

zaopatrzenia technicznego na bazie zamówień szefa produkcji, opisywanie faktur

dotyczących zaopatrzenia technicznego i mediów, postępowanie z dokumentacją

księgową zgodnie z obiegiem dokumentów obowiązujących w Spółce, prowadzenie

dokumentacji HACCP pionu technicznego. Pozostałe obowiązki, które wcześniej

należały do powoda, przejął częściowo szef produkcji. Nadto W. M. został

zatrudniony w wymiarze 1/2 etatu w „M.” - Dystrybucja Sp. z o.o. w B. na tym

samym stanowisku z podobnym zakresem obowiązków. W dniu 8 maja 2006 r.

pozwana zatrudniła w charakterze kierownika zmiany w pełnym wymiarze czasu

pracy J. F.

W tak ustalonych okolicznościach faktycznych Sąd Rejonowy uznał, że

przyczyna wypowiedzenia wskazana w wypowiedzeniu była nierzeczywista i

niekonkretna. Nie nastąpiła bowiem rzeczywista likwidacja stanowiska

zajmowanego przez powoda - kierownika utrzymania ruchu, gdyż z porównania

4

zakresu obowiązków dokonanego przez Sąd wynika, że przerodziło się ono w inne

- koordynatora ds. technicznych. Natomiast zmianę polegającą na zmniejszeniu

wymiaru czasu pracy na stanowisku powoda z pełnego etatu do połowy oraz na

dodaniu kilku innych zadań o charakterze ponadzakładowym związanym z

wprowadzeniem Spółki na rynek papierów wartościowych, raportowaniem do

zarządu Spółki przebiegu prac pionów technicznych w poszczególnych zakładach,

tworzenia budżetu pionów poszczególnych Spółek Grupy Kapitałowej czy analizą

realizacji budżetu tych pionów Sąd uznał za mniej istotną. Jeśli bowiem, zdaniem

pozwanej, powód nie posiadał kwalifikacji do realizacji tych dodatkowych zadań, to

właśnie tę przyczynę należało wskazać w wypowiedzeniu umowy o pracę.

Konkretyzacja przyczyny wypowiedzenia, zawarta w piśmie z dnia 24 kwietnia 2006

r., która nastąpiła już po wręczeniu formalnego wypowiedzenia nie konwaliduje

braków pierwotnego oświadczenia woli pracodawcy w tym przedmiocie. Wszystko

to uzasadnia roszczenie powoda. Ponadto, w ocenie Sądu Rejonowego,

wypowiedzenie naruszyło zasady współżycia społecznego, gdyż należało wcześniej

przenieść powoda do wykonywania innej pracy, odpowiadającej jego kwalifikacjom i

doświadczeniu zawodowemu. W konsekwencji żądanie oparte na art. 45 § 1 k.p.

Sąd Rejonowy uznał za uzasadnione, a przywrócenie do pracy za niecelowe.

Uwzględniając apelację pozwanej od tego wyroku Sąd Okręgowy uznał, że

Sąd pierwszej instancji błędnie ustalił stan faktyczny i błędnie ocenił materiał

dowodowy. W ocenie Sądu drugiej instancji, wskazana przyczyna wypowiedzenia

tj. zmiany w organizacji pracy była rzeczywista i uzasadniona, gdyż stanowisko

powoda zostało zlikwidowane. Do zakresu czynności osoby zatrudnionej na

stanowisku koordynatora ds. technicznych należy bowiem około 20%

dotychczasowych zadań powoda i mają one charakter marginalny (np.

sporządzenie raz w roku komisyjnego protokołu dotyczącego stanu obiektów), a

częściowo są obowiązkami odnoszącymi się do wszystkich pracowników pozwanej

(postępowanie z dokumentacją księgową zgodnie z obiegiem dokumentów

obowiązujących w Spółce, obowiązek przestrzegania przepisów BHP). W

pozostałych 80% obowiązki koordynatora ds. technicznych są obowiązkami

nowymi, przypisanymi temu nowemu stanowisku, nie istniejącemu dotychczas w

strukturze organizacyjnej Spółki. Poza tym temu stanowisku zostało przypisane w

5

przedsiębiorstwie pozwanej jedynie pół etatu, co także jest przejawem zmiany

struktury organizacyjnej. Obowiązki koordynatora ds. technicznych dotyczą całej

grupy kapitałowej, a w związku z tym W. M. został zatrudniony również na ½ etatu

w „M.” - Dystrybucja Sp. z o.o. w B. Ponadto, wbrew ustaleniom Sądu Rejonowego,

doszło do zmiany w zakresie poziomu zatrudnienia w przedsiębiorstwie pozwanej

na stanowiskach kierowniczych. W pionie, w którym umiejscowione było

zlikwidowane stanowisko, liczba osób na stanowiskach kierowniczych zmniejszyła

się z 7 do 6 osób. Podstawą złożenia powodowi wypowiedzenia nie była negatywna

ocena jego pracy, gdyż na zajmowanym stanowisku powód się sprawdzał, lecz fakt,

że jego kwalifikacje nie pozwalały na zatrudnienie go na tworzonym stanowisku

koordynatora ds. technicznych. W ocenie Sadu Okręgowego, odwołując się do

zasad współżycia społecznego Sąd Rejonowy nie wyjaśnił, na czym polegać ma

sprzeczność wypowiedzenia z tymi zasadami, a jedynie wskazał na doświadczenie

zawodowe powoda i zatrudnionych: W. M. i J. F. oraz na to, że przed

wypowiedzeniem umowy o pracę nie czyniono powodowi zarzutów, co do jakości

jego pracy. Sąd Okręgowy podkreślił, że zasadność wypowiedzenia nie jest

uzależniona od uprzedniego zaoferowania pracownikowi innej odpowiadającej jego

kwalifikacjom pracy, którą dysponuje pracodawca, chyba że przepis szczególny

stanowi inaczej, co nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie. W konsekwencji

Sąd drugiej instancji zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik powoda powołał się na zarzut naruszenia

przepisów prawa materialnego, w szczególności: 1/ art. 30 § 4 k.p. przez jego

pominięcie w ocenie prawnej i błędne uznanie, że przyczyna wypowiedzenia

określona jako „zmiany w organizacji pracy" była rzeczywista i uzasadniała

wypowiedzenie w sytuacji, kiedy już zasady logiki oraz doświadczenia życiowego

wskazują, że jest ona na tyle ogólna, że nie sposób jej przypisać cechy

konkretności, 2/ art. 45 § 1 k.p. przez bezzasadną odmowę jego zastosowania, a

także naruszenie przepisów prawa procesowego, w szczególności: 1/ art. 328 § 2

k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez brak w uzasadnieniu wyroku ustalenia

faktów, które Sąd uznał za udowodnione, a także dowodów, na których się oparł i

przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

2/ art. 386 § 1 k.p.c. przez bezzasadne uwzględnienie apelacji pozwanego.

6

Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi skarżący podał

oczywistość naruszenia wskazanych w jej podstawie art. 328 § 2 k.p.c. w związku z

art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 30 § 4 k.p.

W ocenie skarżącego, wprawdzie dokonanie przez Sąd drugiej instancji

odmiennej oceny materialnoprawnej ustalonych faktów jest dopuszczalne w świetle

art. 382 k.p.c., jednakże wobec zakwestionowania podstawy faktycznej wyroku,

Sąd drugiej instancji przed przystąpieniem do odmiennej oceny materialnoprawnej

zasadności roszczeń skarżącego powinien był dokonać własnych, stanowczych

ustaleń i własnej oceny przeprowadzonych dowodów. Brak takiego odniesienia się

do całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jest nie tylko

mankamentem uzasadnienia, ale także usprawiedliwia materialnoprawne zarzuty

skargi kasacyjnej. Niemożliwe jest bowiem prawidłowe zastosowanie prawa

materialnego (dokonanie prawidłowej subsumpcji) bez zgodnego z prawem

(procesowym) ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Skarżący podkreślił

też, że przyczyna wskazana w wypowiedzeniu, tj. „zmiany w organizacji pracy" była

na tyle niekonkretna, że skarżący musiał wystąpić o jej konkretyzację, co słusznie

podkreślił Sąd Rejonowy. Natomiast Sąd Okręgowy przyjmując odmienne

stanowisko bezzasadnie pominął fakt, że konkretyzacja przyczyny, przez

wskazanie likwidacji stanowiska pracy skarżącego, nastąpiła dopiero na jego

wniosek z dnia 24 kwietnia 2006 r., a więc już po wręczeniu formalnego

wypowiedzenia, co nie konwaliduje istotnych braków pierwotnego oświadczenia

woli pozwanego pracodawcy w tym przedmiocie. Sąd nie uwzględnił więc

ugruntowanego w orzecznictwie poglądu, zgodnie z którym przejawem

nieprawdziwej przyczyny jest pozorne zmniejszenie stanu zatrudnienia, w którym

na miejsce zwalnianych pracowników zatrudnia się innych i nie wystarczy

ogólnikowy zwrot (np. utrata zaufania do pracownika) lub powtórzenie wyrażeń

ustawowych (np. naruszenie obowiązków pracowniczych), jeżeli nie jest połączone

z wykazaniem konkretnych okoliczności, które taki ogólny wniosek uzasadniają. W

konsekwencji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie

apelacji pozwanej, zasądzenie od pozwanej na jego rzecz zwrotu kosztów procesu

według norm przepisanych, a w tym kosztów zastępstwa procesowego, za

postępowanie kasacyjne i apelacyjne, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

7

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu

wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania, w tym o kosztach zastępstwa

procesowego, wywołanych wniesieniem skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę pozwana Spółka wniosła o odmowę przyjęcia jej do

rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego na rzecz

pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona wobec oczywistego naruszenia art. 30 § 4 w związku

z art. 45 § 1 k.p. Wskazanie na „zmiany w organizacji pracy z przyczyn dotyczących

pracodawcy” w sposób oczywisty nie wypełniało wymagania sprecyzowania konkretnej, a przeto

weryfikowalnej przyczyny wypowiedzenia powodowi umowy o pracę. Było to widoczne od razu

(prima facie) i to bez wnikania w szczegóły sprawy, a w szczególności bez potrzeby ustalania,

jakie ewentualne inne (niewskazane w piśmie wypowiadającym powodowi umowę o pracę)

okoliczności sprawy mogłyby, ewentualnie, usprawiedliwiać istnienie innej konkretnej przyczyny

wypowiedzenia. Oznacza to tyle, że wskazana na piśmie przyczyna wypowiedzenia powinna

być konkretne i jasno sprecyzowana przede wszystkim dla adresata tej czynności prawa pracy,

tj. dla powoda, niezależnie od tego, że ten dopiero po dowiedzeniu się o zatrudnieniu na jego

miejsce innego pracownika wystąpił o sprecyzowanie wskazanej mu ogólnikowo przyczyny

wypowiedzenia. Dodatkowo, doprecyzowując na żądanie powoda przyczynę wypowiedzenia mu

umowy o pracę, pozwany pracodawca wskazał już inną przyczynę, a mianowicie, że w związku

z likwidacją dotychczasowego stanowiska pracodawca nie widział możliwości dalszego

zatrudniania powoda. W takich okolicznościach sprawy, Sąd pierwszej instancji był uprawniony

do uznania, że wskazana powodowi przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę nie wypełniała

wymagania nazwania tej konkretnej i weryfikowalnej przesłanki oceny zgodności z prawem

dokonanego wypowiedzenia w rozumieniu art. 30 § 4 k.p., oraz że taka konstrukcyjna wada

poddanego sądowej kontroli wypowiedzenia umowy o pracę nie mogła być konwalidowana

przez następcze sprecyzowanie ogólnikowo określonej przyczyny, które ponadto w istocie

rzeczy sprowadzało się do wskazania innej (niż pierwotna) przyczyny wypowiedzenia, tj.

likwidacji stanowiska pracy powoda i braku możliwości jego dalszego zatrudniania. W ocenie

Sądu Najwyższego, brak precyzyjnego, zrozumiałego i odpowiadającego prawu

(art. 30 § 4 k.p.) wskazania pracownikowi (powodowi) przyczyny wypowiedziana

8

(„zmiany w organizacji pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy”), stanowiło

konstrukcyjną wadę wypowiedzenia umowy o pracę i prowadziło do

usprawiedliwionego wniosku, że tak dokonane wypowiedzenie naruszało przepisy o

wypowiadaniu umów o pracę (art. 30 § 4 w związku z art. 45 § 1 k.p.). W takiej

sytuacji nie było potrzeby ani konieczności badania, jakie ewentualnie inne

okoliczności, w tym później nazwane (dookreślone) przez pozwanego pracodawcę

(likwidacja stanowiska pracy i brak możliwości dalszego zatrudniania powoda),

mogły uzasadniać wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę. Wprawdzie

niekiedy przyjmuje się, że dopuszczalne jest ustalanie, iż pracownik znał

rzeczywiste powody dokonanego mu wypowiedzenia umowy o pracę mieszczące

się w ramach wskazanej mu na piśmie przyczyny wypowiedzenia, ale sądy pracy

nie mogą i nie powinny wyręczać ani poszukiwać za pracodawcę innych przyczyn

dokonanego wypowiedzenia niż wskazane w piśmie wypowiadającym umowę o

pracę. Wszystko to prowadziło to do uwzględnienia skargi kasacyjnej wskutek

uznania za usprawiedliwiony zarzutu oczywistego naruszenia prawa przez Sąd

drugiej instancji (art. 30 § 4 w związku z art. 45 § 1 k.p.), bez potrzeby

ustosunkowywania się do kasacyjnego zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w

związku z art. 391 § 1 k.p.c. - w zakresie dokonanych przez te Sądy ustaleń, że

później wskazywane (doprecyzowane) przez pozwanego pracodawcę okoliczności

mogły usprawiedliwiać zaskarżone wypowiedzenie umowy o pracę.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował na podstawie art.

39815

k.p.c.