II CSK 341/07

Sygn. akt II CSK 341/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 listopada 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości "S." Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w S.

przeciwko "N." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

w Ś.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 7 listopada 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 19 grudnia 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz

pozwanego kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Powód - Syndyk masy upadłości S. wniósł o wydanie przeciwko spółce N.

nakazu zapłaty kwoty 426.427,38 złotych tytułem zapłaty ceny za meble,

wyprodukowane i dostarczone w okresie od 4 stycznia 2002 r. do 10 lutego 2003 r.

Dla udokumentowania należności powód posłużył się fakturami wystawionymi

przez pozwaną na naprawy reklamacyjne mebli.

Sąd Okręgowy w O. nakazem zapłaty wydanym dnia 25 sierpnia 2004 r.

w postępowaniu upominawczym uwzględnił w całości żądanie.

W sprzeciwie od tego nakazu pozwana spółka zarzuciła, że powódka nigdy nie

zgłaszała zastrzeżeń co do sposobu rozliczenia reklamacji.

Sąd Okręgowy w P., któremu została przekazana sprawa do dalszego rozpoznania,

wyrokiem z dnia 30 maja 2006 r. uwzględnił w całości powództwo.

Jak ustalił ten Sąd, 1 lutego 2001 r. spółka S. zobowiązała się, w umowie zawartej

z pozwaną, do produkowania i dostarczania pozwanej mebli tapicerowanych oraz

do wykonywania na rzecz pozwanej usług tapicerskich. W § 11 umowy jej strony

uzgodniły termin płatności 30 dni od otrzymania faktury, o ile towar zostanie

dostarczony w całości. Meble te pozwana sprzedawała dalej na terenie Niemiec. Za

część faktur, wystawionych w okresie od 4 stycznia 2002 r. do 10 lutego 2003 r.

pozwana nie zapłaciła i jednocześnie wystawiła faktury korygujące z tytułu

„naprawy mebli reklamacyjnych”. 2 kwietnia 2003 r. Sąd Rejonowy w O, ogłosił

upadłość spółki S. Wyznaczony przez Sąd Syndyk wezwał pozwaną do zapłaty

dochodzonej kwoty.

Oceniając te fakty Sąd uznał, że spółka S, wykonała swoje zobowiązanie

w ramach zawartej umowy sprzedaży, a pozwana nie przedstawiła żadnych

dowodów świadczących o skutecznym zareklamowaniu zakupionych towarów.

Na skutek apelacji, jaką wniosła pozwana spółka Sąd Apelacyjny zmienił

zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił w całości powództwo i obciążył stronę

powodową kosztami procesu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji naruszył zarówno przepisy

prawa procesowego, jak i przepisy prawa materialnego. Powód, wbrew treści art. 6

3

k.c. nie wykazał faktów, z których wywodzi skutki prawne. Nie uczynił tego już

w pozwie, pomimo treści art. 47912

§ 1 k.p.c. Pozwana słusznie zarzuciła,

że powód nie określił za jakie towary i kiedy odebrane dochodzi zapłaty. Dopiero

po upływie prawie dwóch lat od wniesienia pozwu powód przedłożył zestawienie

wskazujące na niezapłacone przez pozwaną faktury powoda, natomiast samych

faktur, ani innych dowodów świadczących o niewywiązaniu się przez pozwaną

z zobowiązania nie przedstawił w ogóle. Tłumaczył to dużą ilością faktur

i bałaganem świadomie wywołanym przez pozwaną. Roszczenie powoda zostało

ostatecznie oparte na fakturach wystawionych przez pozwaną za naprawy

reklamowanych mebli.

Sąd pierwszej instancji sprowadził istotę sporu do ustalenia, czy pozwana zasadnie

podniosła zarzut skutecznego zareklamowania towaru pomijając bezzasadnie,

że powód nie wskazał w pozwie faktycznej podstawy żądania ani też nie udowodnił

go. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, skoro powód dochodził zapłaty za dostarczone jej

meble, powinien był wykazać, za które dostawy pozwana dotąd nie uregulowała

należności, zwłaszcza wobec twierdzeń pozwanej, że wszystkie faktury zostały

opłacone. W sprawie drugorzędne znaczenie miało, czy pozwana wystawiając

faktury VAT dokonywała zwrotnej sprzedaży mebli spółce S, i czy wykazała

konieczność dokonywania napraw reklamacyjnych. Brak dowodów na

te okoliczności świadczy tylko o tym, że pozwana nie wykazała swoich

ewentualnych roszczeń z tego tytułu, ale nie może prowadzić do wniosku,

że powód w ten sposób wykazał swoje żądanie. Oparcie żądania o faktury

wystawione przez pozwaną, uniemożliwiło jej podniesienie zarzutu przedawnienia,

nie zostało bowiem określone, kiedy poszczególne roszczenia stały się wymagalne.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, prawidłowa ocena zgłoszonego przez powoda

roszczenia winna prowadzić do oddalenia powództwa.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wniósł Syndyk masy upadłości

„S,” spółka z o.o. Zarzucił w niej naruszenie zarówno prawa materialnego jak i

przepisów postępowania. Zdaniem skarżącego Sąd drugiej instancji dopuścił się

naruszenia art. 3, 187 § 1 pkt 2, 229, 232, 233, 47912

, 47914

, co miało istotny wpływ

na wynik sprawy. W zakresie pierwszej podstawy skargi kasacyjnej (art. 3983

§ 1

4

pkt 1 k.p.c.) powód zarzucił błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 6,

535, 563 § 1, 605 612 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadnicze znaczenia dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej ma ocena

zarzutów dotyczących faktycznej podstawy wyrokowania. Sąd drugiej instancji

oddalił apelację powódki tylko ze względu na nieudowodnienie wierzytelności

z tytułu dostawy mebli.

Ze względu na gospodarczy charakter sporu pomiędzy stronami o statusie

przedsiębiorcy, jego rozstrzygnięcie nastąpiło w postępowaniu odrębnym

uregulowanym w Dziale IV a Tytułu VII Księgi pierwszej, Części pierwszej kodeksu

postępowania cywilnego. Podkreślenie to jest istotne, ze względu na występujące

w tym postępowaniu odrębności, zwłaszcza związane z systemem prekluzji

dotyczącej twierdzeń i zarzutów (onus profendi) oraz dowodów (onus proband),

Wprowadzenie prekluzji do postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych

miało na celu wzmożenie aktywności stron, przy uwzględnieniu ich profesjonalnego

działania.

Prekluzją z mocy art. 47912

§ 1 k.p.c. objęty jest materiał procesowy niepowołany

przez powoda. Przepis ten, w odrębnym postępowaniu procesowym, stawia wyższe

wymagania w porównaniu do ogólnie sformułowanego w art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c.

obowiązku przytoczenia w pozwie okoliczności faktycznych uzasadniających

żądanie. Zgodnie z jego brzmieniem w pozwie powód jest obowiązany podać

wszystkie twierdzenia oraz dowody na ich poparcie, pod rygorem utraty prawa

powoływania ich w toku postępowania. Prekluzji, w tym znaczeniu, nie stosuje się

jedynie w dwóch sytuacjach, kiedy powołanie w pozwie nowych twierdzeń

i dowodów nie było możliwe albo potrzeba ich powołania wynikła później. Jeżeli nie

zachodzą opisane wyjątki, sąd ma obowiązek pominąć sprekludowane twierdzenia

i dowody, bez względu na ich znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (por. uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2004 r. III CZP 115/03 OSNCP 2005/5/77 oraz

wyrok z dnia 23 marca 2006 IV CSK 123/05 OSP 2007/4/40 ).

Przedsiębiorca, wnoszący pozew o zapłatę za dostawy towarów, powinien

w pozwie podać i opisać okoliczności faktyczne, z których wynika obowiązek

5

zapłacenia ceny przez odbiorcę. Jednocześnie powinien podać wszystkie dowody

pozwalających na stwierdzenie istnienia podstaw żądania a przede wszystkim

dowody dostarczenia przedmiotu dostawy. Z tą bowiem chwilą, zgodnie z art. 605

k.c., odbiorca jest zobowiązany do odbioru przedmiotu dostawy i zapłacenia ceny.

W związku z dostawami częściowymi dowody powinny pozwolić na ich

indywidualizację. Zakres tych obowiązków powoda jest niezależny od tego, jakie

stanowisko zajmie pozwany a zwłaszcza, którym twierdzeniom będzie zaprzeczał

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2006 r. sygn. akt II CSK 143/05

system informacji prawniczej lex 180201).

Strona powodowa nie dopełniła obowiązku z art. 47912

§ 1 k.p.c., choć jak wskazują

podejmowane później w sprawie czynności, było to możliwe już na etapie

wnoszenia powództwa. Przemawia za tym złożone przy piśmie procesowym z dnia

27 lutego 2006 r. (k.-272 i nast.) zestawienie nieuznanych reklamacji, przypisanych

konkretnym fakturom potwierdzającym uskutecznienie dostawy, których i tak

pozwana nie przedstawiła, pomimo zapewnienia, że tak uczyni, złożonego w tym

samym piśmie.

Bezczynności powoda nie może usprawiedliwiać sposób obrony pozwanej. Zważyć

należy, że już w sprzeciwie od nakazu zapłaty, wydanym w postępowaniu

upominawczym, pozwana spółka zarzucała, że z treści pozwu nie wynika na jakim

tytule powód opiera swoje roszczenie (k.- 144). Jednoznaczne stanowisko w tym

zakresie zajęła pozwana w toku rozprawy dnia 7 września 2005 r. podnosząc,

że powód nie przedstawił żadnych dowodów wskazujących, że należności z faktur

są niezapłacone. Podejmowane przez pozwaną, w sprzeciwie od nakazu zapłaty,

próby wykazania zasadności obciążenia powoda kosztami napraw reklamacyjnych

nie są równoznaczne z przyznaniem w rozumieniu art. 229 k.p.c. odbioru

konkretnych dostaw mebli i nie zwalniały stronę powodową od wynikającego z art. 6

k.c. obowiązku wykazania faktów, z których wywodzi obowiązek świadczenia

po stronie pozwanej. Do chwili, kiedy powódka nie określiła dostaw mebli,

konkretnych co do terminów jak i ilości, za które żąda zapłaty, nie rozpoczął swego

biegu termin prekluzyjny dla strony pozwanej z art. 47914

§ 2 k.p.c.

6

Załączone do pozwu faktury, dotyczące napraw reklamacyjnych mebli, nie

identyfikują w żaden sposób rodzaju, ilości i czasu poszczególnych dostaw mebli.

Ta ostatnia okoliczność ma istotne znaczenie także z punktu widzenia sposobu

obrony, która deklarowała strona pozwana, przez podniesienie zarzutu

przedawnienia roszczenia z tytułu dostawy rzeczy dokonanej w zakresie

działalności przedsiębiorstwa dostawcy. Roszczenia te z mocy art. 554 w związku

z art. 612 k.c., przedawniają się w terminie dwóch lat.

Z tej przyczyny, uzasadnione było zastosowanie przez Sąd drugiej instancji

art. 47912

§ 1 k.p.c. Gdyby nawet założyć, iż potrzeba powołania dowodów

potwierdzających dostarczenie mebli powstała później, to i tak strona powodowa

nie uczyniła zadość przedstawienia tych dowodów, a wobec zestawienia, o którym

była mowa wyżej, jako złożonego po upływie ponad pięciu miesięcy od opisanej

rozprawy, należało również .zastosować sankcję z art. 47912

§ 1 k.p.c. Wprawdzie

dopiero w noweli do kodeksu postępowania cywilnego z dnia 16 listopada 2006 r.

(Dz.U. Nr 235, poz. 1699) wprowadzono do tego artykułu 14 – o dniowy termin

prekluzyjny do zgłaszania dalszych twierdzeń i dowodów liczony od dnia, kiedy ich

powołanie stało się możliwe lub wynikła potrzeba ich powołania, to jednak podobny

pogląd jest uzasadniony na gruncie poprzedniej regulacji. Jak słusznie wskazał

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 lipca 2005 r. (sygn. akt II CK 770/04 niepubl.),

gdy potrzeba powołania dowodu wyniknie później, strona niezwłocznie po jej

ujawnieniu się, powinna taki dowód powołać, a nie może tego zrobić w wybranym

przez siebie terminie, byleby nastąpiło to przed zamknięciem rozprawy.

Zgodnie z brzmieniem art. 3983

§ 3 k.p.c., który ma zastosowanie do skarg

kasacyjnych od orzeczeń wydanych w drugiej instancji po 5 lutego 2005 r. (art. 3

ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. Dz.U. Nr 13, poz. 98), podstawą skargi kasacyjnej

nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Wprawdzie

w jego treści nie zostały wskazane żadne przepisy, które nie mogą być

przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, to jednak nie

ulega wątpliwości, że obejmuje on swym zakresem art. 233 k.p.c.

Przytoczony w skardze kasacyjnej art. 232 k.p.c. jest zasadniczo skierowany do

stron a Sąd dotyczyłby o tyle, o ile istniałby prawny obowiązek przeprowadzenia

7

dowodów nie wskazanych przez strony. Poza tym skarżący upatruje jego

naruszenia w przyjęciu przez Sąd określonych w skardze ustaleń faktycznych a jak

wskazano wyżej, tego typu zarzut nie może być podstawą skargi kasacyjnej.

Przyjęcie, że powód, wbrew swojemu obowiązkowi, nie wskazał za jakie towary

i kiedy dostarczone stronie pozwanej dochodzi należności, a nadto, że powód nie

przedstawił dowodów dokumentujących te okoliczności, pozwala na odrzucenie

zarzutów skargi kasacyjnej odnoszących się do naruszenia art. 605 k.c. z związku

z art. 535 k.c. i art. 612 k.c. polegającego literalnie na ich niewłaściwym

zastosowaniu a w istocie na ich niezastosowaniu, które z podanych wyżej przyczyn

okazało się usprawiedliwione.

Mając w dalszym ciągu na uwadze zasadniczą przyczynę, która doprowadziła do

oddalenia powództwa przez Sąd drugiej instancji, która pozostawała poza

zagadnieniem roszczeń z tytułu rękojmi za wady fizyczne mebli, jako bezzasadny

należy ocenić zarzut naruszenia art. 563 § 1 k.c. przez jego niewłaściwe

zastosowanie.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814

k.p.c., oddalił apelację powoda. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd

Najwyższy orzekł zgodnie z art. 98 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz

art. 39821

k.p.c.

jz