III CSK 105/07

Sygn. akt III CSK 105/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 listopada 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Hubert Wrzeszcz

SSA Michał Kłos (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa R. GmbH z/s w .S

przeciwko F. sp. z o.o. w M.

o stwierdzenie nieważności uchwał,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 listopada 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 28 czerwca 2006 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację

pozwanej oraz orzekającej o kosztach postępowania

apelacyjnego i w tej części przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu

sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Strona powodowa domagała się stwierdzenia nieważności następujących

trzech uchwał podjętych, na Nadzwyczajnym Zgromadzeniu Wspólników pozwanej

spółki, odbytym w dniu 27 czerwca 2005 r.: nr 1/2005 o powołaniu zarządu spółki;

nr 2/2005 o zawieszeniu działalności gospodarczej spółki i nr 3/2005

o ustanowieniu pełnomocnika spółki w procesach sądowych. Jako żądanie

ewentualne strona powodowa wnosiła o uchylenie powyższych uchwał.

Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z dnia 21 października 2005 r. Sąd Okręgowy w K. stwierdził

nieważność uchwały nr 2/2005 i oddalił powództwo w pozostałej części.

Apelację od powyższego wyroku złożyły obie strony. Strona powodowa

zaskarżyła wyrok w części oddalającej powództwo o stwierdzenie uchwały nr

1/2005. Strona pozwana zaskarżyła wyrok w części uwzględniającej powództwo.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 czerwca 2006 r., Sąd Apelacyjny oddalił

obie apelacje i zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania

apelacyjnego.

Sąd ten - w zakresie istotnym dla rozpoznania zarzutów sformułowanych

w skardze kasacyjnej - podzielił następujące ustalenia faktyczne, poczynione przez

Sąd pierwszej instancji.

Powodowa spółka jest wspólnikiem spółki pozwanej i posiada w niej 48%

udziałów. W dniu 27 czerwca 2005 r. odbyło się Nadzwyczajne Zgromadzenie

Wspólników. Na tym zgromadzeniu, podjęto m. in. uchwałę nr 2/2005, mocą której

zawieszono prowadzenie przez spółkę działalności gospodarczej z dniem

30 września 2005 r. W głosowaniu tajnym za powyższą uchwałą, podobnie jak za

innymi, podjętymi w tym dniu uchwałami, których ważność nie jest przedmiotem

niniejszego postępowania kasacyjnego, oddano 200 głosów, w tym za uchwałą były

oddane 104 głosy, przeciwko niej 94 głosy. Pełnomocnik powoda zgłosił sprzeciw

wobec każdej uchwały, który został zaprotokołowany. W zgromadzeniu tym wzięli

udział wszyscy wspólnicy, którzy reprezentowali sobą cały kapitał zakładowy i nikt

3

z obecnych nie wniósł sprzeciwu dotyczącego odbycia zgromadzenia lub

wniesienia poszczególnych spraw do porządku obrad.

W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne, Sąd Apelacyjny podzielił pogląd

Sądu pierwszej instancji, że zaskarżona uchwała zapadła z naruszeniem przepisu

art. 151 § 1 k.s.h. W ocenie tego Sądu, z przepisu tego wynika, że spółka może

funkcjonować na rynku tylko poprzez realizację określonego celu, niekoniecznie

gospodarczego. Zawieszenie działalności spółki nie służy realizacji tego celu, lecz

go unicestwia, tym samym narusza przepis art. 151 § 1 k.s.h. Zawieszenie

działalności nie jest również instytucją znaną Kodeksowi spółek handlowych.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, zaskarżona uchwała narusza również przepis

art. 246 § 1 k.s.h. Zawieszenie działalności spółki, oznaczające unicestwienie

jakiegokolwiek przedmiotu jej działalności, stanowi tak istotną zmianę, że można ją

wręcz traktować jako co najmniej zmianę umowy, a co najmniej istotną zmianę

przedmiotu jej działalności. Uchwała tej treści wymagałaby większości trzech

czwartych głosów, podczas gdy zaskarżona uchwała zapadła zwykłą większością

głosów.

Powyższy wyrok zaskarżyła skargą kasacyjną strona pozwana w części

obejmującej oddalenie apelacji pozwanej oraz orzekającej o kosztach procesu za

drugą instancję.

Skarga kasacyjna oparta została na pierwszej podstawie kasacyjnej objętej

art. 3983

§ 1 k.p.c. W ramach powyższej podstawy pozwana zarzuciła

zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów art. 252 § 1, 151 § 1 i 246 § 1

zdanie drugie k.s.h. przez niewłaściwe zastosowanie. W oparciu o powyższe

podstawy kasacyjne pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części

oddalającej apelację pozwanej oraz przekazanie sprawy w tej części Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu sądowi

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona powodowa wnosiła o jej

oddalenie.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skardze kasacyjnej nie sposób odmówić zasadności.

Jak stanowi przepis art. 252 § 1 k.s.h., osobom, lub organom spółki

wymienionym w art. 250, w tym m.in. wspólnikowi, który głosował przeciwko

uchwale a po jej powzięciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu, przysługuje prawo

do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały

sprzecznej z ustawą. Jak przyjmuje się powszechnie w piśmiennictwie, uchwała

sprzeczna z ustawą jest dotknięta sankcją nieważności bezwzględnej, wyrok zaś

zapadły w sprawie z powództwa o stwierdzenie nieważności ma charakter

deklaratoryjny i działa ex tunc. Dla powstania skutku w postaci nieważności

bezwzględnej, konieczne jest, aby dana uchwała była sprzeczna z przepisem

ustawy, przede wszystkim kodeksu spółek handlowych, o charakterze

imperatywnym, bądź semiimperatywnym, w sytuacji w której statut spółki nie

zawiera odmiennych niż ustawa postanowień.

Powstaje zatem zagadnienie, czy zaskarżona uchwała jest sprzeczna

z ustawą. Z uwagi na przyjętą przez Sąd Apelacyjny podstawę rozstrzygnięcia

i treść zarzutów kasacyjnych, przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu

może być objęta jedynie kwestia zgodności tej uchwały z art. 151 § 1 i 246 § 1

k.s.h.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, przedmiotowa uchwała godzi w art. 151 § 1

k.s.h., ponieważ unicestwia faktycznie cel, dla którego spółka powstała. Zgodnie

z wyżej przytoczonym przepisem, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może

być utworzona w każdym celu prawnie dopuszczalnym, chyba że ustawa stanowi

inaczej. Na gruncie powyższego przepisu przyjmuje się powszechnie

w piśmiennictwie, że poszerzył on katalog celów, do których może zmierzać

spółka, w stosunku do stanu prawnego obowiązującego pod rządem art. 158 § 1

k.h. Przepis ten umożliwiał zawiązanie spółki jedynie w celach gospodarczych.

Obecnie spółka może powstać w celach zarobkowych, w celach gospodarczych

niemających charakteru zarobkowego, ale również w celu niegospodarczym.

Bez wątpienia jednak musi to być cel zgodny z prawem. Przepis ten przyznaje

zatem wspólnikom kompetencję do zakreślenia celów zakładanej bądź

5

prowadzonej spółki i to kompetencję - jak podkreślono wyżej - szerszą niż

dotychczasowa, zawierając jedynie wskazane wyżej ograniczenie.

Powyższy charakter i treść przepisu rodzi dwie podstawowe konsekwencje.

Po pierwsze, może on zostać naruszony w sytuacji, w której doszłoby –

w drodze zaskarżonej uchwały - do zmiany umowy spółki poprzez wskazanie celu,

który, odwołując się do sformułowania ustawodawcy, nie byłby prawnie

dopuszczalnym. Oceniając zatem ważność zaskarżonej uchwały z punktu widzenia

treści art. 151 § 1 k.s.h. nie sposób dopatrzyć się w niej sprzeczności z tym

przepisem. Rozumowanie wywodzące z treści art. 151 k.s.h. nakaz prowadzenia

działalności gospodarczej nie znajduje zatem dostatecznego oparcia w brzmieniu

tego przepisu.

Po drugie, zawieszenie działalności gospodarczej oznacza czasowe

zaprzestanie podejmowania przedsięwzięć gospodarczych. Jako takie stanowi

niewątpliwie istotną zmianę, lecz tylko w bieżącym funkcjonowaniu spółki.

Nie ingeruje natomiast w żadnym razie w cele spółki, które pozostają

nie zmienione.

Podążając za tokiem rozumowania Sądu Apelacyjnego i uznając nawet,

że istotą zaskarżonej uchwały jest zniweczenie celu, dla którego powołana spółka

powstała, należy przypomnieć, że mocą tej uchwały wspólnicy zawiesili działalność

spółki jedynie w jednym segmencie, a mianowicie w zakresie działalności

gospodarczej. Można wprawdzie założyć, że jest to jedyny przedmiot działalności

spółki, nie mniej jednak strona powodowa nie powoływała się na postanowienia

statutu z których wynika, że tak właśnie jest. Czynienie ustaleń w tym zakresie

pozostaje zaś poza kognicją Sądu Najwyższego.

Nie można również wywieść sprzeczności spornej uchwały z art. 151 § 1

k.s.h. z faktu, że instytucja zawieszenia działalności gospodarczej Kodeksowi

spółek handlowych nie jest znana. Jak to wynika z wyżej zamieszczonych

rozważań, nieważność bezwzględna uchwały organu spółki musi być konsekwencją

sprzeczności tej uchwały z prawem. Sąd Apelacyjny nie wskazał zaś żadnego

przepisu Kodeksu spółek handlowych, wyjąwszy powołany wyżej art. 151, który

zostałby naruszony. W ślad za argumentacją przedstawioną w skardze należy

6

stwierdzić, że - o ile ustawa zastrzega dla prowadzenia, jak również zakończenia

prowadzenia działalności określone ramy prawne - o tyle z art. 151 § 1 k.s.h.

nie sposób wywieść zakazu czasowego zawieszenia tejże działalności.

Trafnie wywodzi skarżący, że taka interpretacja powyższego przepisu naruszałaby

konstytucyjną zasadę wolności gospodarczej.

Nie jest również uprawniona argumentacja zmierzająca do wykazania

sprzeczności zaskarżonej uchwały z treścią przepisu art. 246 § 1 zdanie drugie

k.s.h. Przepis ten były naruszony, gdyby - mocą powyższej uchwały, dokonano - jak

chce tego Sąd Apelacyjny - istotnej zmiany przedmiotu działalności spółki. Przez

istotną zmianę przedmiotu działalności należy przy tym rozumieć taką zmianę,

która jest poważnym rozszerzeniem lub zawężeniem, co może prowadzić

do wniosku, że jest to praktycznie nowy zakres działania. Jako przykład wskazuje

się w piśmiennictwie zmianę celu ukierunkowanego pierwotnie na zysk, na cel

charytatywny. Bezsprzecznie zaskarżona uchwała takiego charakteru nie ma, gdyż

- jak była o tym wyżej mowa - odnosi skutek jedynie w sferze bieżącej działalności

spółki. Nie jest natomiast tym samym, co zmiana przedmiotu działalności.

Z powyższych względów należało zgodzić się z pozwanym, że zaskarżony

wyrok zapadł z naruszeniem, będącym wynikiem błędnego zastosowania,

przepisów art. 252 § 1, 151 § 1 i 246 § 1 zdanie drugie k.s.h. Mając powyższe

przesłanki na uwadze, jak również treść przepisu art. 39815

oraz art. 108 § 2 w zw.

z art. 39821

k.p.c., należało orzec jak w sentencji.

jz