III CZP 93/07

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 6 listopada 2007 r., III CZP 93/07

Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

Sędzia SN Helena Ciepła

Sędzia SN Jan Górowski

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster

Sędzia SN Grzegorz Misiurek

Sędzia SN Marek Sychowicz

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Teresy W. przeciwko "F.M.B.M.", sp. z

o.o. w K. o zwolnienie spod egzekucji, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 6 listopada 2007 r., przy udziale prokuratora

Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, zagadnienia prawnego przekazanego przez

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 10 maja 2007 r., III CZP 1/07:

„Czy dla wywołania skutków prawnych wobec osoby trzeciej wynikających z

art. 925 § 1 i art. 930 k.p.c. w związku z art. 927 k.p.c. w stosunku do kolejnego

wierzyciela, który skierował egzekucję do nieruchomości po jej zajęciu, niezbędne

jest ujawnienie w dziale III księgi wieczystej, prowadzonej dla zajętej

nieruchomości, wzmianki o przyłączeniu się tego wierzyciela do toczącej się

egzekucji z nieruchomości, o której mowa w § 42 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg

wieczystych i zbioru dokumentów (Dz.U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.)?"

podjął uchwałę:

Wierzyciel, który przyłączył się do postępowania egzekucyjnego, może

powołać się wobec osoby trzeciej na skutki zajęcia nieruchomości tylko

wtedy, gdy dokonano w księdze wieczystej wpisu o przyłączeniu lub złożono

wniosek do zbioru dokumentów, chyba że osoba trzecia wiedziała o

przyłączeniu.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 8 lipca 2005 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił powództwo

o zwolnienie od egzekucji nieruchomości zabudowanej domem, położonej w B., dla

której Sąd Rejonowy w Wejherowie prowadzi księgę wieczystą nr (...). Z

uzasadnienia wynika, że z tej nieruchomości komornik przy Sądzie Rejonowym w

Wejherowie prowadził egzekucję na rzecz Banku Przemysłowo-Handlowego S.A.,

Oddział w G. i "F.M.B.M." sp. z o.o. w K. – pozwanej w sprawie o zwolnienie od

egzekucji. Dnia 9 czerwca 2003 r., Sąd Rejonowy w Wejherowie dokonał w księdze

wieczystej, prowadzonej dla wymienionej nieruchomości, wpisu o wszczęciu

egzekucji na wniosek wierzyciela Banku Przemysłowo-Handlowego S.A., Oddział w

G. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2003 r. oddalił natomiast wniosek komornika

o dokonanie wpisu o wszczęcie egzekucji na rzecz drugiego z wierzycieli –

"F.M.B.M." sp. z o.o. w K. – stwierdzając, że nie ma podstaw do jego

uwzględnienia, ponieważ zgodnie z art. 924 i 927 k.p.c. wierzyciel przyłączający się

do wszczętego wcześniej postępowania egzekucyjnego z nieruchomości ma te

same prawa co pierwszy wierzyciel i nie może żądać powtórzenia dokonanych

czynności.

Na podstawie umowy sprzedaży z dnia 14 października 2003 r. powódka

nabyła od dłużników nieruchomość, z której była prowadzona egzekucja. Cenę

sprzedaży – w części odpowiadającej zadłużeniu zbywców nieruchomości w Banku

Przemysłowo-Handlowym S.A., Oddział w G. – przekazała wierzycielowi

egzekwującemu. Postępowanie egzekucyjne na rzecz tego wierzyciela zostało

umorzone postanowieniem z dnia 10 listopada 2003 r.

Oddalając powództwo, Sąd Okręgowy uznał, że żądania powódki o zwolnienie

od egzekucji nabytej nieruchomości nie uzasadnia – wbrew jej przekonaniu –

okoliczność, iż nie wiedziała o przyłączeniu się pozwanej do prowadzonej egzekucji

z tej nieruchomości. Skutki zajęcia nieruchomości, dokonanego w postępowaniu

egzekucyjnym wszczętym na wniosek Banku Przemysłowo-Handlowego S.A.,

Oddział w G., objęły – na podstawie art. 927 k.p.c. – także pozwaną jako

wierzyciela przyłączającego się do tej egzekucji, powódka nabyła zatem zajętą

nieruchomość. Rozporządzenie taką nieruchomością – zgodnie z art. 930 § 1 k.p.c.

– nie ma wpływu na dalsze postępowanie egzekucyjne.

Sąd Najwyższy, któremu Sąd Apelacyjny w Gdańsku – rozpoznający apelację

powódki – przedstawił do rozpoznania przytoczone zagadnienie prawne, uznał, że

należy przekazać je do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi ze względu na

rozbieżności w orzecznictwie dotyczące potrzeby i znaczenia wpisów w księdze

wieczystej w związku z przyłączeniem się wierzyciela do toczącego się

postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, będące odbiciem trwającego od

kilkudziesięciu lat sporu w doktrynie.

Zagadnienie potrzeby i znaczenia wpisów w księdze wieczystej w związku z

przyłączeniem się wierzyciela do toczącego się postępowania egzekucyjnego z

nieruchomości – mające zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia

przedstawionego zagadnienia prawnego – występowało już na gruncie art. 659 w

związku z art. 656 § 1 i art. 657 k.p.c. z 1930 r. (dalej – „d.k.p.c.”). Zajmowała się

nim literatura, nie było ono natomiast podejmowane w orzecznictwie. Dopiero pod

rządami obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego, zawierającego

odpowiedniki przytoczonych przepisów dawnego kodeksu postępowania cywilnego

z 1930 r. (art. 927, 925 i 924), Sąd Najwyższy podjął to zagadnienie, lecz wyraził

dwa odmienne poglądy.

W uchwale z dnia 17 czerwca 2003 r., III CZP 31/03 (OSP 2004, nr 7-8, poz.

94) uznał, że w razie przyłączenia się kolejnego wierzyciela do wszczętego

wcześniej postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, komornik ani kolejny

wierzyciel nie mogą żądać powtórzenia wpisu o wszczęciu egzekucji, nie wyłącza to

jednak uprawnienia wierzyciela wynikającego z art. 6262

§ 5 k.p.c. Uzasadniając to

stanowisko, Sąd Najwyższy uznał, że przewidziany w art. 927 k.p.c. zakaz

powtarzania czynności dotyczy także wpisu do księgi wieczystej. Skutki wpisu o

wszczęciu egzekucji, będące konsekwencją wniosku złożonego przez pierwszego

wierzyciela, obejmują także każdego wierzyciela przyłączającego się do egzekucji,

nie ma zatem podstawy i potrzeby powielania wpisów. Nieprzekonujący jest również

argument, że brak kolejnego wpisu zagraża ochronie interesów przyłączającego się

wierzyciela w razie umorzenia egzekucji wszczętej przez pierwszego wierzyciela.

Skuteczność wcześniej dokonanych czynności obejmuje przyłączających się

wierzycieli z mocy prawa, niezależnie od zmian statusu pierwszego wierzyciela.

Częściowe umorzenie postępowania – w stosunku do pierwszego wierzyciela – nie

ma wpływu na prawa wierzycieli przyłączających się do egzekucji; postępowanie

egzekucyjne toczy się dalej, nie ma więc podstaw do wykreślenia wpisu o

wszczęciu egzekucji w księdze wieczystej.

Pogląd odmienny – dopuszczający powtórzenie spornego wpisu – wyraził Sąd

Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 16/06 (OSNC

2007, nr 2, poz. 20). Odnosząc się do uchwały z dnia 17 czerwca 2003 r., III CZP

31/03, stwierdził, że praktyka sądów powszechnych w zakresie dokonywania

wpisów przyłączenia się kolejnych wierzycieli do egzekucji z nieruchomości jest

inna, a jej prawidłowość potwierdza § 42 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg

wieczystych i zbioru dokumentów (Dz.U. Nr 102, poz. 1122 ze zm. – dalej:

"rozporządzenie z 2001 r."). Sąd Najwyższy podkreślił, że wpis w księdze

wieczystej o wszczęciu egzekucji i wpisy o przyłączeniu się kolejnych wierzycieli do

toczącej się egzekucji pełnią rolę ostrzeżenia o prowadzeniu egzekucji z

nieruchomości, a także pośrednio informują o wielkości długu, którego zaspokojenie

jest celem prowadzonej egzekucji. Informacja ta nie jest bez znaczenia dla osoby

decydującej się na nabycie nieruchomości pomimo jej zajęcia. Zasada zaufania do

ksiąg wieczystych nakazuje, aby nie zaskakiwać nabywcy nieruchomości

późniejszym przyłączeniem się do egzekucji kolejnych wierzycieli zbywcy

nieruchomości.

O odmiennej praktyce sądów powszechnych, nieaprobującej – jak stwierdził

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 16/06 – stanowiska

wyrażonego w uchwale z dnia 17 czerwca 2003 r., III CZP 31/03, świadczy wyrok

Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 września 2005 r., I ACa 124/05 (nie

publ.). Zdaniem tego Sądu, komornik ma obowiązek przesłać właściwemu sądowi

wieczystoksięgowemu wniosek o dokonanie wpisu przyłączenia się kolejnego

wierzyciela do toczącej się egzekucji z nieruchomości, skutki bowiem dokonania –

na wniosek pierwszego wierzyciela – wpisu o wszczęciu egzekucji nie obejmują

kolejnych wierzycieli przyłączających się do egzekucji. W konsekwencji chwila

zajęcia nieruchomości, oceniana na podstawie art. 925 k.p.c., może być odmienna

w odniesieniu do różnych osób.

Potwierdzeniem omawianej praktyki sądów powszechnych są także wpisy o

przyłączeniu się kolejnych wierzycieli do toczącej się egzekucji z nieruchomości,

dokonane w sprawie, w której została wydana uchwała z dnia 30 marca 2006 r., III

CZP 16/06. Trzeba jednak zauważyć, że niektóre sądy wieczystoksięgowe, o czym

świadczy sprawa, w której przedstawiono niniejsze zagadnienie prawne, oddalają

wnioski o dokonanie wpisu o wszczęciu egzekucji w razie przyłączenia się

kolejnego wierzyciela do toczącej się egzekucji z nieruchomości.

W piśmiennictwie wyrażane są również sprzeczne zapatrywania dotyczące

kwestii potrzeby i znaczenia wpisów w księdze wieczystej w związku z

przyłączeniem się wierzyciela do toczącej się egzekucji z nieruchomości. Już w

okresie obowiązywania kodeksu postępowania cywilnego z 1930 r. ukształtowały

się dwa odmienne stanowiska.

Przeciwnicy dokonywania wpisu, powołując się na art. 659 d.k.p.c., podkreślali

przede wszystkim na brak potrzeby ponawiania wpisu z powodu objęcia

przyłączającego się wierzyciela skutkami dokonania wpisu na wniosek pierwszego

wierzyciela. Podnosili ponadto, że wpis dokonany na wniosek pierwszego

wierzyciela spełnia wystarczająco swój cel, którym jest ostrzeżenie osób trzecich o

toczącym się postępowaniu.

Zwolennicy dokonywania wpisu wskazywali na niebezpieczeństwo związane z

umorzeniem wcześniej wszczętego postępowania, na skutki zajęcia wobec osób

trzecich, a także na brak w kodeksie postępowania cywilnego przepisu wyraźnie

zakazującego dokonania kolejnego wpisu w księdze wieczystej. Przytaczano też

argument, że kodeks postępowania cywilnego nie zna instytucji ogólnego zajęcia

przedmiotu dotkniętego egzekucją, mającego służyć wszystkim wierzycielom, którzy

już popierają lub będą popierać egzekucję z tego przedmiotu. Jego zajęcie ważne

jest tylko dla tych wierzytelności, dla których go dokonano; jeżeli ma ono później

służyć także dalszym wierzytelnościom, musi być na nowo dokonane, jest bowiem

zawsze indywidualne – nie ma zajęcia ogólnego. Jeżeli zatem po zajęciu

nieruchomości na rzecz pierwszego wierzyciela kolejny wierzyciel skieruje

egzekucję do tej samej nieruchomości, zajęcie jej na rzecz tego wierzyciela musi

być dokonane na nowo.

Po wejściu w życie obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego spór w

piśmiennictwie jest kontynuowany z podobną argumentacją. (...)

Przyjmuje się, że wpis wierzyciela do księgi wieczystej ujawnia ze skutkiem

erga omnes nie tylko wszczęcie postępowania egzekucyjnego z nieruchomości,

lecz także zakres podmiotowy i przedmiotowy egzekucji. Wpis ujawniający

wszczęcie postępowania egzekucyjnego zmienia więc w sposób istotny zakres

egzekucji z nieruchomości łącznie prowadzonej pod względem podmiotowym i

przedmiotowym; dopiero wtedy księga wieczysta odzwierciedla faktyczny obraz

zajęcia (sumy zajęć). Teza ta pozostaje w ścisłym związku z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy

z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r.

Nr 124, poz. 1361 ze zm. – dalej: u.k.w.h.), zatem komornik, zważywszy na art. 927

k.p.c. w związku z art. 2 u.k.w.h., powinien we wniosku wyraźnie zaznaczyć, że

występuje z żądaniem wpisu na skutek wniosku o wszczęcie postępowania

egzekucyjnego przez kolejnego wierzyciela. Poza tym pierwsze zajęcie

nieruchomości nie wyklucza dokonania kolejnego w interesie i na rzecz innego

wierzyciela. Nie jest to powtórzenie pierwszego zajęcia; ma ono zagwarantować

każdemu wierzycielowi udaremnienie usunięcia rzeczy spod egzekucji. Żaden

przepis nie rozciąga pierwszego zajęcia na pozostałe, w szczególności nie czyni

tego art. 927 k.p.c. Wskazuje na to § 42 ust. 1 pkt 3 i 5 rozporządzenia z 2001 r.

Rozstrzygnięcie spornej kwestii potrzeby i znaczenia wpisów w księdze

wieczystej w związku z przyłączeniem się wierzyciela do toczącej się egzekucji z

nieruchomości ma istotne znaczenie ze względu na przewidziany w art. 930 § 1

k.p.c. mechanizm ochronny wierzyciela polegający na tym, że rozporządzenie

nieruchomością po jej zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie. Nie ma

wątpliwości, że wspomniany mechanizm może działać także na rzecz wierzyciela

przyłączającego się do toczącej się egzekucji z nieruchomości. Chodzi jednak o to,

od jakiej chwili przyłączający się wierzyciel może powołać się na przewidzianą w

art. 930 § 1 k.p.c. bezskuteczność rozporządzenia nieruchomością w relacji między

nim a nabywcą nieruchomości, a zwłaszcza, czy tę chwilę można łączyć ze

skutecznym dokonaniem wpisu w księdze wieczystej o przyłączeniu się wierzyciela

do toczącej się egzekucji z nieruchomości.

Chwilę, w której następuje zajęcie nieruchomości, powodujące

bezskuteczność rozporządzenia nieruchomością w rozumieniu art. 930 § 1 k.p.c.,

określa art. 925 k.p.c. Wynika z niego, że w stosunku do osób trzecich

nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu o wszczęciu egzekucji w

księdze wieczystej lub złożenia wniosku komornika do zbioru dokumentów albo z

chwilą powzięcia wiadomości o wszczęciu egzekucji. Jeżeli nie dokonano wpisu w

księdze wieczystej oraz nie jest spełniona przesłanka powzięcia wiadomości o

wszczęciu egzekucji, zbycie nieruchomości, do której skierowano egzekucję,

pozostanie bezskuteczne w tym znaczeniu, że nabywca będzie mógł zasadnie

bronić się przed podejmowanymi czynnościami egzekucyjnymi w drodze

powództwa opartego na art. 841 k.p.c. Jednakże w świetle przytoczonych

odmiennych uchwał Sądu Najwyższego i wykluczających się stanowisk doktryny,

zajęcie nieruchomości, powodujące skutek przewidziany w art. 930 § 1 k.p.c.,

następuje w innym czasie i wpływa w sposób istotny na losy powództwa opartego

na art. 841 k.p.c.

Według uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2003 r., III CZP 31/03,

i odpowiadającego jej stanowiska piśmiennictwa, zajęcie nieruchomości,

powodujące bezskuteczność rozporządzenia nieruchomością w relacji między

wierzycielem przyłączającym się na podstawie art. 927 k.p.c. a nabywcą

nieruchomości, następuje z chwilą dokonania wpisu o wszczęciu egzekucji na

wniosek pierwszego wierzyciela i obejmuje każdego przyłączającego się

wierzyciela. Zbycie nieruchomości, do której skierowano egzekucję, po dokonaniu

wpisu w księdze wieczystej na wniosek pierwszego wierzyciela, jest zatem zawsze

rozporządzeniem bezskutecznym, dokonanym już po zajęciu nieruchomości,

obejmującym także przyłączającego się wierzyciela. W konsekwencji wytoczone

przez nabywcę nieruchomości powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu spod

egzekucji podlega oddaleniu.

Do odmiennego skutku prowadzi pogląd wyrażony w uchwale z dnia 30 marca

2006 r., III CZP 16/06. Przyłączenie się wierzyciela do toczącej się egzekucji

wymaga ponownego dokonania wpisu w księdze wieczystej i w sytuacji, w której

nabywca nieruchomości nie powziął wiadomości o wszczęciu egzekucji (jak w

niniejszej sprawie), zajęcie nieruchomości, powodujące skutek przewidziany w art.

930 § 1 k.p.c. w relacji między przyłączającym się wierzycielem a nabywcą

nieruchomości, następuje z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej w

związku z przyłączeniem się wierzyciela do toczącej się egzekucji z nieruchomości.

W konsekwencji zbycie nieruchomości, do której została skierowana egzekucja,

przed dokonaniem wpisu w związku z przyłączeniem się wierzyciela, staje się

skuteczne w relacji między przyłączającym się wierzycielem a nabywcą

nieruchomości, gdyż przedmiotem rozporządzenia jest nieruchomość niezajęta. W

rezultacie powództwo nabywcy nieruchomości oparte na art. 841 k.p.c. podlega

uwzględnieniu.

Należy opowiedzieć się za stanowiskiem, że wierzyciel, który przyłączył się do

postępowania egzekucyjnego, może powołać się wobec osoby trzeciej na skutki

przewidziane w art. 930 § 1 k.p.c. tylko wtedy, gdy dokonano wpisu w księdze

wieczystej o przyłączeniu lub złożono wniosek do zbioru dokumentów, chyba że

osoba trzecia wiedziała o przyłączeniu. Podzielając przytoczone na rzecz tego

stanowiska racje, podkreślić należy następujące argumenty.

Wykładnia językowa – wbrew zapatrywaniom przeciwników tego stanowiska –

nie przemawia jednoznacznie przeciwko dopuszczalności dokonania wpisu o

przyłączeniu. Z art. 927 k.p.c. wynika tylko tyle, że wierzyciel, który wnosi o

wszczęcie egzekucji z nieruchomości wcześniej zajętej, przyłącza się do toczącego

się postępowania na prawach pierwszego wierzyciela i nie może żądać powtórzenia

czynności już dokonanych. Użytym w tym przepisie sformułowaniem „kierować

egzekucję” ustawodawca posługuje się jako odpowiednikiem zwrotu „wnosić o

wszczęcie egzekucji”, stosowanym na ogół w odniesieniu do przedmiotu

majątkowego, który został lub ma zostać objęty egzekucją (np. art. 8051

§ 3, art.

825 pkt 3 i 4, art. 841 § 1, art. 845 § 2, art. 881 § 3, art. 896 § 2 pkt 2, art. 917 § 2,

art. 1061 § 1 k.p.c.). W tym kontekście przeciwko dokonywaniu wpisu w związku z

przyłączeniem się wierzyciela do toczącego się postępowania egzekucyjnego nie

może przemawiać w sposób przesądzający wnioskowanie a contrario z art. 924

k.p.c., który stanowi „o wszczęciu egzekucji”, podczas gdy kierujący egzekucję do

nieruchomości zajętej nie wszczyna jej, lecz przyłącza się do toczącego się

postępowania. Poza tym w piśmiennictwie przyjmuje się zgodnie, od czasu wejścia

w życie kodeksu postępowania cywilnego z 1930 r., że w związku z przyłączeniem

się kolejnego wierzyciela do postępowania egzekucyjnego z nieruchomości,

komornik ma obowiązek wezwać dłużnika – niezależnie od wcześniejszego

wezwania – do dobrowolnej zapłaty długu. Podstawę prawną tej czynności stanowi

art. 923 k.p.c., mimo że odnosi się on – zgodnie z wykładnią językową – jedynie do

sytuacji, w której został złożony wniosek o wszczęcie egzekucji.

Za potrzebą dokonywania wpisu w księdze wieczystej w związku z

przyłączeniem się wierzyciela do egzekucji z nieruchomości przemawia § 42 ust. 1

pkt 5 rozporządzenia z 2001 r., rezerwujący miejsce dla takiego wpisu w łamie

piątym działu trzeciego księgi wieczystej, prowadzonej w systemie

nieinformatycznym. Jest wprawdzie rzeczą oczywistą, że przytoczony przepis, ze

względu na jego w zasadzie techniczny charakter, nie może stanowić podstawy do

dokonania wpisu, jednakże nie można go traktować per non est. Może on zatem

stanowić wskazówkę interpretacyjną przy wykładni przepisów dotyczących

rozstrzyganego zagadnienia. Tej oceny nie podważa okoliczność, że przytoczony

przepis nie został powtórzony w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 20

sierpnia 2003 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie

informatycznym (Dz.U. Nr 162, poz. 1597 – dalej: "rozporządzenie z 2003 r."),

rozstrzygane zagadnienie prawne dotyczy bowiem sprawy, w której znajdowało

zastosowanie rozporządzenie z 2001 r. Poza tym problem powstał i istnieje

niezależnie od regulacji zawartej w rozporządzeniu z 2001 r.

Argumentu na rzecz stanowiska opowiadającego się za dokonywaniem wpisu

w związku z przyłączeniem się wierzyciela do toczącej się egzekucji z

nieruchomości dostarcza przeprowadzona w doktrynie analiza istoty zajęcia.

Kodeks nie zna – co podkreślano zarówno na gruncie kodeksu postępowania

cywilnego z 1930 r., jak i obecnie – ogólnego zajęcia przedmiotu objętego

egzekucją, mającego służyć wszystkim wierzycielom, prowadzącym już egzekucję

lub zamierzającym się do niej przyłączyć. Indywidualny charakter zajęcia

przemawia zatem przeciwko traktowaniu wpisu związanego z przyłączeniem się

wierzyciela do toczącej się egzekucji z nieruchomości jako powtórzenia czynności w

rozumieniu art. 927 k.p.c.

Budzi też zastrzeżenia stanowisko, że niedokonanie wpisu w związku z

przyłączeniem się wierzyciela do toczącej się egzekucji nie stanowi zagrożenia dla

ochrony interesów tego wierzyciela w razie umorzenia egzekucji wszczętej przez

pierwszego wierzyciela. Ze względu na określony w art. 6268

§ 2 k.p.c. zakres

kognicji sądu wieczystoksięgowego dyskusyjne jest, czy wymieniony sąd może,

orzekając w przedmiocie wniosku właściciela nieruchomości o wykreślenie wpisu o

wszczęciu egzekucji, zawierającego prawomocne postanowienie komornika o

umorzeniu egzekucji wszczętej przez pierwszego wierzyciela, żądać od

wnioskodawcy dodatkowego zaświadczenia, że do nieruchomości nie zostało

skierowane inne postępowanie egzekucyjne. Wykreślenie zatem z łamu trzeciego

działu trzeciego księgi wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji, gdy nie ma wpisu w

łamie piątym tego samego działu, prowadziłoby do sytuacji stanowiącej zagrożenie

dla ochrony interesu przyłączającego się wierzyciela. Dokonanie wpisu w związku z

przyłączeniem się wierzyciela jest zatem bezpieczniejsze także z punktu widzenia

interesu tego wierzyciela.

Ważnym argumentem na rzecz dokonania wpisu w związku z przyłączeniem

się wierzyciela do toczącej się egzekucji są też skutki zajęcia nieruchomości wobec

osób trzecich. Podmiotowa indywidualizacja skutku określonego w art. 930 § 1

k.p.c., będąca rezultatem wpisu związanego z przyłączeniem się wierzyciela do

toczącej się egzekucji, jest optymalnym rozwiązaniem z punktu widzenia osób

zamierzających nabyć zajętą nieruchomość. Wpis pozwala potencjalnemu nabywcy

nieruchomości na dokonanie rzetelnej oceny zakresu związanych z nieruchomością

zobowiązań, a w konsekwencji opłacalności jej nabycia. Sprzyja także pewności

obrotu i zasadzie zaufania do ksiąg wieczystych (art. 1 u.k.w.h.).

Za podjętym rozstrzygnięciem przemawia także potrzeba wyważenia

konstytucyjnie zagwarantowanych praw i wolności nabywcy nieruchomości, do

której została skierowana egzekucja, i wierzycieli zbywcy tej nieruchomości.

Konstytucyjnie zagwarantowane wierzycielowi prawo do sądu, w tym prawo do

skutecznej egzekucji orzeczenia sądowego (art. 45 ust. 1 Konstytucji), powinno być

realizowane z jednoczesnym poszanowaniem konstytucyjnej zasady ochrony

własności (art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji). Z art. 930 § 1 k.p.c. wynika

jednoznacznie, że rozporządzenie przez dłużnika nieruchomością po zajęciu,

polegające na jej zbyciu, nie jest zabronione i jest ważną czynnością prawną,

wywołującą skutek przeniesienia własności (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3

lutego 1998 r., I CKN 403/97, OSP 1998, nr 11, poz. 196). Dopuszczając możliwość

prowadzenia egzekucji z nieruchomości, która przestała być własnością dłużnika,

art. 930 § 1 k.p.c. stanowi więc wyjątek od wyrażonej w art. 803 k.p.c. reguły, że

zaspokojenie wierzyciela następuje wyłącznie z majątku osobistego dłużnika.

Konstytucyjna zasada ochrony własności nakazuje rygoryzm przy kształtowaniu

sytuacji, w których majątek osoby niebędącej dłużnikiem może być wykorzystany do

zaspokojenia cudzego długu. Z drugiej strony, wierzyciel, który nie zdążył

przyłączyć się do egzekucji przed rozporządzeniem przez dłużnika zajętą

nieruchomością, nie jest pozbawiony możliwości poszukiwania zaspokojenia z tej

nieruchomości, może się bowiem domagać uznania zbycia nieruchomości za

bezskuteczne w stosunku do niego (art. 527 k.c.). Ponadto zbycie zajętej

nieruchomości może okazać się czynnością prawną nieważną (art. 58 § 1 k.c.),

jeżeli dłużnik, zbywając nieruchomość, popełnił przestępstwo przewidziane w art.

300 § 2 k.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2005 r., I

KZP 31/04, OSNKW 2005, nr 2, poz. 20).

Reasumując, przyłączenie się wierzyciela do postępowania egzekucyjnego na

podstawie art. 927 k.p.c. należy traktować jak wszczęcie egzekucji na jego rzecz, a

tym samym wiązać je z zastosowaniem art. 924 i 925 k.p.c., zarówno w zakresie

dokonania wpisu w księdze wieczystej, jak i skutków określonych w art. 930 § 1

k.p.c. W konsekwencji wierzyciel, który przyłączył się do postępowania

egzekucyjnego, może powołać się wobec osoby trzeciej na skutki zajęcia

nieruchomości tylko wtedy, gdy dokonano w księdze wieczystej wpisu o

przyłączeniu lub złożono wniosek do zbioru dokumentów, chyba że osoba trzecia

wiedziała o przyłączeniu.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale.