SNO 76/07

WYROK Z DNIA 16 LISTOPADA 2007 R.

SNO 76/07

Zważywszy na skutki prawne decyzji o wszczęciu postępowania

dyscyplinarnego, moment jego wszczęcia musi być wyraźnie określony, a

określenie to wyraża się przez wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania

dyscyplinarnego.

Rzecznika dyscyplinarnego nie zwalnia od obowiązku wydania takiego

postanowienia okoliczność, że podmiotem postępowania dyscyplinarnego jest

sędzia, a więc osoba o najwyższych kwalifikacjach z zakresu znajomości

przepisów prawa, i można by przypuszczać, że dokonanie przez rzecznika innych

czynności procesowych, mogących nastąpić, zgodnie z przepisami ustawy –

Prawo o u.s.p., dopiero po podjęciu decyzji o wszczęciu postępowania, uzmysłowi

osobie, przeciwko której toczy się postępowanie, że właśnie je wszczęto. Przyjęcie

takiego założenia niweczyłoby gwarancyjny charakter wymienionych wyżej

przepisów ustawy. Sędzia, przeciwko któremu ma się toczyć postępowanie

dyscyplinarne musi wiedzieć, bez cienia wątpliwości, od kiedy stał się osobą

obwinioną o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego. Dniem wszczęcia takiego

postępowania jest dzień wydania postanowienia o wszczęciu postępowania

dyscyplinarnego.

Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Błuś (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Barbara Myszka, Antoni Górski.

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem sędziego

Sądu Okręgowego – Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego oraz

protokolanta po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2007 r. sprawy sędziego Sądu

Rejonowego w związku z odwołaniem obwinionego od wyroku Sądu Apelacyjnego –

Sądu Dyscyplinarnego z dnia 28 czerwca 2007 r., sygn. akt (...)

u c h y l i ł zaskarżony w y r o k i s p r a w ę p r z e k a z a ł Sądowi

Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu d o p o n o w n e g o r o z p o z n a n i a .

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2007 r., sygn.

akt (...), uznał sędziego Sądu Rejonowego za winnego tego , że „w okresie od 7

listopada 2003 r. do 16 grudnia 2005 r. w A., pełniąc funkcję Przewodniczącego II

Wydziału Karnego Sądu Rejonowego, nie dopełnił obowiązku kontroli prawidłowości

2

i terminowości wykonania wyroku w sprawie II K 709/96, którym Marek P. skazany

został na karę 4 lat pozbawienia wolności, nie podejmując czynności mających na celu

ustalenie, czy nadal istnieją okoliczności uzasadniające zawieszenie postępowania

wykonawczego, mimo iż mógł i powinien przypuszczać, że brak było okoliczności

uzasadniających zawieszenie postępowania wykonawczego”, tj. popełnienia

przewinienia służbowego określonego w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. –

Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) i za to

wymierzył mu karę dyscyplinarną usunięcia z zajmowanej funkcji. Jednocześnie Sąd

pierwszej instancji na podstawie art. 17 § 1 k.p.k. w zw. z art. 108 § 1 ustawy – Prawo

o ustroju sądów powszechnych umorzył postępowanie o 8 czynów objętych

wnioskiem o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej.

Odwołanie od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego złożył

obwiniony sędzia i zarzucając temu orzeczeniu:

„1. obrazę przepisów prawa procesowego mogącą mieć wpływ na treść wyroku,

a to:

1) art. 4, 7, 410, 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy – Prawo o u.s.p.

przez nie odniesienie się do wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie, w tym

dokumentu w postaci „kontrolki spraw zawieszonych” i wyjaśnień obwinionego, i nie

rozważenie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co w konsekwencji

doprowadziło do niezasadnego wnioskowania o popełnieniu przewinienia

dyscyplinarnego opisanego w sentencji zaskarżonego wyroku,

2) art. 4, 7, 410, 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy – Prawo o u.s.p.

przez przyjęcie bezdowodowej tezy, że obwiniony mógł i powinien posiadać wiedzę,

że brak było okoliczności uzasadniających zawieszenie postępowania,

a ponadto:

3) art. 108 § 1 w zw. z art. 114 § 1 i 2 ustawy – Prawo o u.s.p. przez błędną ich

wykładnię i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że czynności Zastępcy Rzecznika

Dyscyplinarnego przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania

dyscyplinarnego w dniu 21 marca 2007 roku przerwały bieg przedawnienia, a tym

samym wadliwe określenie czasu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego”,

wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez uniewinnienie, ewentualnie o

uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi

Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania.

W toku rozprawy odwoławczej przed Sądem Najwyższym – Sądem

Dyscyplinarnym Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu Okręgowego

wniósł o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy, a obrońca obwinionego sędziego

poparł zarzuty i wnioski zawarte w odwołaniu obwinionego.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

3

Odwołanie obwinionego sędziego jest zasadne, w szczególności gdy podnosi

zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 108 § 1 w zw. z art. 114 § 1 i 2

ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (zwanej dalej u.s.p.). Zasadność tego

zarzutu ma decydujące znaczenie dla odpowiedzialności dyscyplinarnej obwinionego

sędziego, bowiem zakreśla ramy czasowe, w których można rozważać czy sędzia ten

popełnił zarzucany mu czyn.

Zgodnie z treścią art. 108 § 1 u.s.p. nie można wszcząć postępowania

dyscyplinarnego wobec sędziego, jeżeli od chwili czynu upłynęły 3 lata. Zachodzi

zatem konieczność ustalenia momentu od którego zaczyna biec wymieniony wyżej 3-

letni termin oraz daty wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Sąd Apelacyjny –Sąd

Dyscyplinarny w zaskarżonym wyroku przyjął, że datą wszczęcia postępowania

dyscyplinarnego w rozpoznawanej sprawie był dzień 29 sierpnia 2006 r. (k. 324) i w

konsekwencji tego uznał obwinionego sędziego za winnego przewinienia służbowego,

które miało mieć miejsce w dniach od 7 listopada 2003 r. do 16 grudnia 2005 r.

Ustalona data wszczęcia postępowania dyscyplinarnego jest, zdaniem Sądu

Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, błędna. Jak wynika z treści art. 114 § 1 u.s.p.

rzecznik dyscyplinarny podejmuje czynności dyscyplinarne na żądanie uprawnionego

podmiotu lub też z własnej inicjatywy. Podjęcie tych czynności nie jest wszczęciem

postępowania dyscyplinarnego, bowiem aby to nastąpiło koniecznym jest ustalenie

przez prowadzącego te czynności, że zachodzą podstawy do jego wszczęcia. Dopiero

po dokonaniu takiego ustalenia rzecznik dyscyplinarny wszczyna postępowanie

dyscyplinarne i przedstawia sędziemu na piśmie zarzuty – zdanie pierwsze § 2 art. 114

u.s.p. Wszczęcie tego postępowania ma istotne znaczenie w postępowaniu dotyczącym

odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, ponieważ ustawodawca uzależnił od

momentu podjęcia tej decyzji procesowej szereg wyraźnie określonych skutków. I tak,

obok wymienionego już przedawnienia określonego w art. 108 § 1 u.s.p., dopiero po

wszczęciu postępowania dyscyplinarnego można przedstawić sędziemu zarzuty (art.

114 § 2 u.s.p.) , sędzia ten może, jako obwiniony, ustanowić obrońcę (art. 113 u.s.p. ),

ma też prawo w terminie czternastu dni złożyć wyjaśnienia i zgłosić wnioski o

przeprowadzenie dowodów i wreszcie sąd dyscyplinarny może zawiesić w

czynnościach służbowych sędziego, przeciwko któremu wszczęto postępowanie

dyscyplinarne (art. 129 § 1 u.s.p.). Zważywszy na wymienione skutki prawne decyzji

o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, moment jego wszczęcia musi być

wyraźnie określony, a określenie to wyraża się przez wydanie postanowienia o

wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Nie zwalnia rzecznika dyscyplinarnego od

obowiązku wydania takiego postanowienia okoliczność, że podmiotem postępowania

dyscyplinarnego jest sędzia, a więc osoba o najwyższych kwalifikacjach z zakresu

znajomości przepisów prawa, i można by przypuszczać, że dokonanie przez rzecznika

dyscyplinarnego innych czynności procesowych, mogących nastąpić, zgodnie z

4

przepisami u.s.p., dopiero po podjęciu decyzji o wszczęciu postępowania, uzmysłowi

osobie przeciwko której toczy się postępowanie, że oto właśnie je wszczęto. Zdaniem

Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego przyjęcie takiego założenia niweczyłoby

gwarancyjny charakter wymienionych wyżej przepisów ustawy. Sędzia przeciwko

któremu ma się toczyć postępowanie dyscyplinarne musi wiedzieć, bez cienia

wątpliwości, od kiedy stał się osobą obwinioną o popełnienie przewinienia

dyscyplinarnego. A dniem wszczęcia takiego postępowania jest dzień wydania

postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego.

W rozpoznawanej sprawie Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu

Okręgowego, postanowieniem z dnia 14 marca 2006 r., podjął czynności

dyscyplinarne w trybie art. 114 § 1 u.s.p. (k. 13). Następnie, po przeprowadzeniu

szeregu czynności, postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2006 r., postanowił przedstawić

sędziemu Sądu Rejonowego zarzut popełnienia przewinienia służbowego (k. 129), a w

dniu 7 września 2006 r. skierował do Sądu pierwszej instancji wniosek o rozpoznanie

sprawy dyscyplinarnej. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny postanowieniem z dnia

28 września 2006 r. przekazał sprawę przeciwko sędziemu – Zastępcy Rzecznika

Dyscyplinarnego „w celu usunięcia istotnych braków czynności wyjaśniających”.

Wprawdzie w orzeczeniu tym Sąd nie wskazał wprost na brak postanowienia o

wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, to jednak uznał, że „przeprowadzone (...)

postępowanie przeddyscyplinarne (podkr. SN-SD) nie czyni zadość postulatowi

płynącemu z art.297 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.” (k. 144 v). I dopiero

wykonując czynności nakazane przez Sąd, Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla

okręgu Sądu Okręgowego dostrzegł brak decyzji procesowej dotyczącej zainicjowania

postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziemu. Dlatego w dniu 21 marca 2007 r.

wydał postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziemu

Sądu Rejonowego (k. 191). Okoliczności przedstawione wyżej uszły uwadze Sądu

Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, który rozpoznając wniosek Rzecznika

Dyscyplinarnego z dnia 5 kwietnia 2007 r. pominął ten fakt, stwierdzając, jak już

wspomniano, że postępowanie dyscyplinarne wszczęto w dniu 29 sierpnia 2006 r.

Przyjęcie zatem, iż postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte w dniu 21 marca

2007 r., powoduje konieczność dokonania ponownej analizy obowiązujących w czasie,

w którym możliwe jest prowadzenie postępowania dyscyplinarnego przeciwko

obwinionemu, przepisów dotyczących obowiązków spoczywających na

przewodniczącym wydziału w zakresie kontroli prawidłowości i terminowości

wykonania orzeczeń oraz oceny postępowania obwinionego i jego ewentualnej

odpowiedzialności za przewinienie służbowe.

Z tych względów należało, zdaniem Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego,

uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać Sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania.

5

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny rozpoznając ponownie sprawę uwzględni

termin wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziemu Sądu

Rejonowego, zważywszy na treść art. 108 u.s.p. oraz dokona ponownej oceny

postępowania obwinionego sędziego w oparciu o całokształt zgromadzonego w

sprawie materiału dowodowego.