II CSK 318/07

Sygn. akt II CSK 318/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 listopada 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Antoni Górski

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Banku […] Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta Ł. - wykonującemu

zadanie z zakresu administracji rządowej i Wojewodzie […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 21 listopada 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 2 lutego 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu

Okręgowego w Ł. z dnia 31 marca 2006 r. i przekazuje sprawę

Sądowi Okręgowemu w Ł. do ponownego rozpoznania,

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 31 marca 2006 r. oddalił powództwo o

zapłatę odszkodowania w wysokości 4 931 109,60 zł wniesione przez Bank

[…]przeciwko Skarbowi Państwa-Prezydentowi Miasta Ł. Sąd ten ustalił, że strona

powodowa jest następcą prawnym Banku […], który na podstawie decyzji

Kierownika Urzędu Rejonowego w Ł. z dnia 23 sierpnia 1991 r. uzyskał

użytkowanie wieczyste gruntów położonych w Ł. przy Al. K. […] oraz własność

czterech usytuowanych tam budynków. Z tytułu ceny nabycia zabudowań i

pierwszej opłaty za użytkowanie wieczyste bank zapłacił łącznie 7 798 644 000

starych zł. Wojewoda decyzją z dnia 7 maja 2001 r. stwierdził nieważność decyzji z

23 sierpnia 1991 r. Następnie decyzją z dnia 31 stycznia 2005 r. przyznał Bankowi

[…] odszkodowanie w wysokości 779 864,40 zł.

Sąd pierwszej instancji przyjął, że stronie powodowej w świetle regulacji

z art. 160 k.p.a. przysługiwało odszkodowanie za poniesioną szkodę rzeczywistą.

Strona pozwana zwróciła jej wartość świadczenia, co do którego odpadł tytuł

prawny. Brak było natomiast podstaw prawnych do waloryzacji tej kwoty, co

przemawiało za oddaleniem powództwa.

Apelacja strony powodowej została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 lutego 2007 r., który podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i

jego ocenę, że roszczenia odszkodowawczego strona powodowa mogła dochodzić

na podstawie art. 160 k.p.a. Szkoda wynikająca z nieważnej decyzji

administracyjnej powstała przed dniem wejścia w życie Konstytucji RP, co

uzasadniało trafność stanowiska Sądu Okręgowego wskazującego na ograniczenie

odpowiedzialności strony pozwanej do szkody rzeczywistej (damnum emergens).

Należało przyjąć, że obowiązek naprawienia szkody wynikającej z wydania decyzji,

której nieważność stwierdzono, istniał po stronie organu administracji już w dniu

uiszczenia przez bank kwoty 7 798 644 000 starych zł. W tej sytuacji

odszkodowanie powinno polegać na zwróceniu stronie powodowej tej samej sumy.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że zobowiązanie strony pozwanej z tego tytułu nie było

zobowiązaniem umownym, a jego przedmiotem nie było stricte świadczenie

pieniężne, co wyłączało zastosowanie art. 3571

i 3581

§ 3 k.c. Nadto nie sposób

przyjąć istnienia normalnego związku przyczynowego pomiędzy wydaniem wadliwej

3

decyzji administracyjnej, a spadkiem siły nabywczej pieniądza, co w ocenie strony

powodowej spowodowało jej szkodę. W tej sytuacji niecelowe było

przeprowadzenie na wniosek strony powodowej postępowania dowodowego w celu

wykazania spadku siły nabywczej pieniądza.

Skarga kasacyjna strony powodowej została oparta o podstawę naruszenia

prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.). Skarżąca zarzuciła naruszenie art.

77 ust. 1 Konstytucji RP, art. 361 § 1 i 2 k.c. oraz art. 361 § 1 i 2 k.c. w zw. z art.

316 k.p.c., a także art. 160 § 1 i 2 k.p.a. W oparciu o te zarzuty wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wymaga na wstępie podkreślenia, że strona powodowa dochodziła

bezsprzecznie roszczenia odszkodowawczego, związanego z wydaniem w dniu

23 sierpnia 1991 r. wadliwej decyzji administracyjnej, której nieważność

stwierdzono w 1999 r. Chodzi zatem o zobowiązanie powstałe z deliktu. Ma to

dwojakie znaczenie. Po pierwsze wysokość odszkodowania podlega wówczas

ustaleniu według zasad określonych w art. 363 k.c. Tym samym bezprzedmiotowe

były rozważania Sądów obu instancji dotyczące możliwości zastosowania art. 3571

i art. 3581

§ 3 k.c. dla oceny zasadności rozmiaru dochodzonego roszczenia.

Po wtóre zaś konstrukcja tego roszczenia wskazuje na określone zdarzenie

prawne, którego skutkiem miało być według strony powodowej powstanie stosunku

zobowiązaniowego. Strona powodowa upatruje go w decyzji nadzorczej

(stwierdzającej nieważność decyzji z dnia 23 sierpnia 1991 r.) i tym uzasadnia

stanowisko, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 77 ust. 1 Konstytucji. Pogląd

ten nie jest jednak uzasadniony. Decyzja nadzorcza ma charakter deklaratoryjny.

Stwierdza jedynie, że odnosząca się do niej decyzja administracyjna była wadliwa

już od chwili jej wydania. Źródłem szkody jest zatem wydanie wadliwej decyzji,

stanowiące przesłankę powstania zobowiązania ex delicto. Powstanie

zobowiązania do naprawienia szkody związane z wydaniem wadliwej decyzji

administracyjnej decyduje o reżimie odpowiedzialności zgodnie z zasadą, że mają

zastosowanie przepisy obowiązujące w chwili powstania zdarzenia rodzącego

4

odpowiedzialność. Miało ono miejsce przed wejściem w życie Konstytucji, co

wyłącza możliwość zastosowania jej przepisów do odszkodowania dochodzonego

na podstawie art. 160 k.p.a. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia

2006 r., I CK 273/05). W rozpoznawanej sprawie kwestia ta nie ma przy tym

istotnego znaczenia, skoro strona powodowa dochodzi jedynie naprawienia szkody

tzw. rzeczywistej, w postaci wyrównania poniesionych strat związanych z wydaniem

wadliwej decyzji administracyjnej, co dopuszczał art. 160 k.p.a. w brzmieniu

obowiązującym przed wejściem w życie Konstytucji.

Istota sporu sprowadza się do oceny istnienia podstaw do naprawienia tej

szkody w rozmiarze przekraczającym wysokość świadczenia pieniężnego strony

powodowej, pozostającej w granicach normalnego związku przyczynowego między

szkodą a wydaniem wadliwej decyzji administracyjnej. Chybione było natomiast

stanowisko Sądu Apelacyjnego, że dla istnienia roszczenia odszkodowawczego

strony powodowej istotne było wystąpienie normalnego związku przyczynowego

pomiędzy wydaniem wadliwej decyzji administracyjnej (której nieważność

stwierdzono w decyzji nadzorczej) a spadkiem siły nabywczej pieniądza. Spadek

siły nabywczej pieniądza, który według twierdzeń strony powodowej miał miejsce,

a co nie było przedmiotem oceny Sądu, mógł wpływać na wysokość doznanej przez

nią szkody. W rzeczywistości istotne było stwierdzenie normalnego związku

przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą w tym znaczeniu,

czy szkoda nastąpiłaby wówczas, gdyby nie została wydana decyzja niezgodna

z prawem. Usprawiedliwiony był zatem zarzut naruszenia art. 361 k.c.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 kwietnia 2002 r. (V CKN 960/00) Sąd

Najwyższy stwierdził, że szkoda w rozumieniu art. 160 § 1 k.p.a. może być

następstwem spadku wartości pieniądza powstałej pomiędzy dokonaniem przez

stronę świadczenia, a jego zwrotem przez organ administracyjny, w następstwie

stwierdzenia nieważności decyzji.

Odmowa uwzględnienia przez Sąd Apelacyjny co do zasady tego rodzaju

okoliczności jako podstawy ustalenia wysokości szkody, według reguł określonych

w art. 363 § 2 k.c., doprowadziło do naruszenia także tego przepisu,

a w konsekwencji również art. 160 k.p.a. Zasada, że naprawienie szkody

5

w pieniądzu następuje według cen z daty ustalenia odszkodowania nie odnosi się

bowiem jedynie do tych przypadków, gdy roszczenie odszkodowawcze jest ściśle

związane z „ustaleniem ceny” z daty wyrokowania. W uzasadnieniu wyroku z dnia

22 maja 1990 r. (II CR 225/90, LEX nr 9030) Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 363

§ 2 k.c. ma zastosowanie także do tych wszystkich wypadków roszczeń

odszkodowawczych, w których odszkodowania nie określa się według „cen”

w dosłownym tego słowa znaczeniu.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

kg