I CSK 295/07

Sygn. akt I CSK 295/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 grudnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

Protokolant Beata Rogalska

w sprawie z powództwa Z. S

przeciwko I. S.A. z siedzibą w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 5 grudnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 6 lutego 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Powód Z. S. wnosił o zasądzenie od pozwanego „I” S.A. kwoty 226.264, 45

zł za równoczesnym zwrotem kupionego u pozwanego autobusu marki Setra

S215HD i wywodził, że w wyniku wady autobusu (podaniu przez sprzedającego

nieprawidłowej daty produkcji pojazdu) złożył oświadczenie o odstąpieniu od

umowy sprzedaży. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, dokonując następujących

ustaleń faktycznych.

Na podstawie umowy sprzedaży z dnia 31 maja 2002 r. powód nabył od

pozwanego autobus marki Setra typ S215HD o określonym numerze

identyfikacyjnym pojazdu i numerze rejestracyjnym za cenę 226.264, 45 zł.

Czas produkcji w dokumentach sprzedaży określono na 1994 r. Powód zapłacił

cenę pojazdu. W trakcie eksploatacji autobusu powód zlecił kilku rzeczoznawcom

sporządzenie opinii technicznej w celu ustalenia roku produkcji pojazdu i jego

wartości rynkowej. Z opinii sporządzonej w dniu 17 września 2002 r. wynikało m.in.

to, że autobus wyprodukowano w 1989 r., a jego wartość rynkowa w maju 2002 r.

wynosiła około 145.000 zł. Opinia ta została dostarczona powodowi w dniu

29 października 2002 r. Pismem z dnia 18 listopada 2002 r. powód złożył

oświadczenie o odstąpieniu od umowy, powołując się na wadę samochodu.

Sąd Okręgowy stwierdził, że powód (kupujący) nie dopełnił w terminie

przewidzianym w art. 563 § 2 k.c. aktu notyfikacji wady fizycznej sprzedawcy

i w związku z tym utracił uprawnienie z tytułu rękojmi. Opinię rzeczoznawczą powód

otrzymał w dniu 24 października 2002 r., a więc tym samym dowiedział się

o wadzie autobusu. Powiadamiając pozwanego o wykrytej wadzie w dniu

18 listopada 2002 r., uchybił terminowi notyfikacyjnemu określonemu w art. 563 § 2

k.c. Sąd uznał, że podniesiony przez pozwanego zarzut niezachowania aktów

staranności przez powoda objęty został prekluzją określoną w art. 47914

§ 2 k.p.c.,

jednakże wskazana okoliczność jest brana przez Sąd pod uwagę z urzędu. Mając

na względzie tzw. prekluzję dowodową, Sąd Okręgowy pominął wszystkie nowe

twierdzenia i zarzuty stron oraz złożone dowody poza dowodami dotyczącymi daty

doręczenia powodowi opinii z dnia 17 września 2002 r.

3

Apelacja powoda została oddalona. Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowisko

skarżącego, że art. 47912

§ 1 k.p.c. nie ma zastosowania przy ustaleniu kwestii

dochowania terminu notyfikacji wady rzeczy, gdy powód dochodzi roszczeń z tytułu

rękojmi. Przewidziany w art. 563 § 2 k.c. termin jest bowiem terminem prawa

materialnego do złożenia pozasądowego oświadczenia w celu zachowania

uprawnień. Sąd ma obowiązek uwzględnienia tego (prekluzyjnego) terminu

z urzędu przy ocenie zasadności powództwa bez względu na podniesiony w tym

względzie zarzut pozwanego. Powód zakreślił podstawę faktyczną powództwa,

wskazując na wadę fizyczną autobusu (podanie nieprawdziwej daty produkcji)

i załączył do pozwu opinię rzeczoznawców z dnia 17 września 2002 r.

Na okoliczność daty powzięcia wiadomości o wadzie powód nie zgłosił żadnych

dowodów. Stąd data sporządzenia opinii (17 września 2002 r.) jest datą ujawnienia

się wady, a datą zawiadomienia sprzedającego o wadzie jest data złożenia mu

oświadczenia o odstąpieniu od umowy (18 listopada 2002 r.). Wskazane w pozwie

okoliczności świadczą o niedopełnieniu przez powoda aktów staranności

przewidzianych w art. 563 § 2 k.c. Tymczasem wykazanie okoliczności

świadczących o „niezwłocznym powiadomieniu” sprzedającego było niezbędne

niezależnie od tego, jakie stanowisko w tej kwestii zajęła strona pozwana.

W niniejszej sprawie nie było podstaw do odstępowania od rygorów stosowania

prekluzji dowodowej przewidzianych w art. 47912

§ 2 k.p.c. Odnosi się to do

wszystkich twierdzeń, zarzutów i dowodów niewnioskowanych w pozwie

i odpowiedzi na pozew. Według Sądu drugiej instancji, upływ terminu określonego

w art. 563 § 2 k.c., a w konsekwencji – utrata przez powoda uprawnień z tytułu

rękojmi, podlega uwzględnieniu przez sąd z urzędu. Nietrafny zatem pozostawał

zarzut naruszenia art. 47914

§ 2 k.p.c.

W skardze kasacyjnej powoda podniesiono zarzut naruszenia art. 47912

§ 1

k.p.c. w zw. z art. 563 § 2 k.c. poprzez zastosowanie tzw. prekluzji dowodowej

i przyjęcie, że przy ustalaniu faktu dochowania (niedochowania) terminu zawitego

do notyfikacji sprzedającemu wady fizycznej rzeczy, stosuje się reguły takiej

prekluzji. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości

i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Dochodząc roszczeń od sprzedającego na podstawie przepisów o rękojmi,

kupujący powinien udowodnić istnienie wady i także fakt zachowania odpowiednich

aktów staranności przewidzianych w art. 563 § 2 k.c., ewentualnie - wykazać takie

zdarzenia, które nie powodują utraty uprawnień z tytułu rękojmi mimo

niezachowania aktów staranności w zakresie zbadania rzeczy (art. 564 k.c.).

Zgodnie z art. 47912

§ 1 k.p.c., w pozwie powód jest obowiązany podać wszystkie

twierdzenia i dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich

w toku postępowania, chyba że wykaże, że ich powołanie w pozwie nie było

możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później.

Należy podzielić stanowisko Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym, przepis

art. 47912

§ 1 k.p.c., eksponujący tzw. prekluzję dowodową w postępowaniu

w sprawach gospodarczych, ma oczywiście zastosowanie także w zakresie

ustalania tego, czy powód występujący z roszczeniem na podstawie przepisów

o rękojmi za wady rzeczy dochował terminu notyfikacji wady rzeczy sprzedającemu,

określonego w art. 563 § 2 k.c. W przepisie art. 47912

§ 1 k.p.c. nie zawarto w tym

zakresie stosownych ograniczeń, toteż należy przyjąć, że przepis ten dotyczy

wszystkich spóźnionych twierdzeń i dowodów bez względu na ich znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy (por. np. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia

17 lutego 2004 r., III CZP 115/036, OSNIP 2005, z. 5, poz. 77). Ograniczenia takie

nie wynikają też z brzmienia i celu art. 563 § 2 k.c. Innymi słowy, prekluzją

dowodową przewidzianą w art. 47912

§ 1 k.p.c., może być objęta także możliwość

wykazywania zachowania przez kupującego terminu notyfikacji wady rzeczy

sprzedającemu.

Przewidziana w art. 47912

§ 1 k.p.c. zasada tzw. prekluzji dowodowej ma na

celu przede wszystkim dyscyplinowanie strony w postępowaniu w sprawach

gospodarczych. Chodzi tu o realizacje postulatu szybkości i sprawności

postępowania w takich sprawach, co leży także w interesie podmiotów

prowadzących działalność gospodarczą (por. np. uzasadnienie wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2005 r., III CK 541/04, niepubl.). Reguła wykazana

5

w art. 47912

§ 2 k.p.c. nie może być rozumiana w sposób bezwzględny. Doznaje

ona ograniczeń przynajmniej w kilku płaszczyznach.

Po pierwsze, w postępowaniu w sprawach gospodarczych nie można

wykluczyć zastosowania art. 232 zd. 2 k.p.c., zgodnie z którym sąd może dopuścić

dowód niewskazany przez stronę (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

15 grudnia 2004 r., V CK 453/04, niepubl.) i to także wówczas, gdy dowód taki nie

mógłby już być powołany przez stronę w związku z zastosowaniem art. 47912

§ 1

k.p.c. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., III 341/05 OSNC 2006,

z. 10, poz. 174).

Po drugie, w treści art. 47912

§ 1 k.p.c. przewidziano możliwość

powoływania się na spóźnione twierdzenia i dowody w razie wykazania, że ich

powołanie w pozwie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysowuje się trafne stanowisko, zgodnie

z którym formułę „późniejszej potrzeby” w rozumieniu art. 47912

§ 1 k.p.c. należy

interpretować przy uwzględnieniu okoliczności (uwarunkowań) konkretnej sprawy

(por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2006 r., V CSK 243/06,

nieopubl.; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2005 r.,

III CK 541/04). W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2007 r., I CSK 435/06

(nieopubl.) sformułowano stanowisko, że o powstaniu późniejszej „potrzeby”

przeprowadzenia dowodów nieprzedstawionych w pozwie mogą jednak

„decydować okoliczności wyjątkowe, które sprawiają, ze od powoda nie można było

rozsądnie wymagać przewidzenia, iż sformułowanie dodatkowego wniosku

dowodowego będzie konieczne w celu wykazania zasadności powództwa”.

Po trzecie, istnieje inna jeszcze procesowa możliwość usunięcia rygoru

prawnego tzw. prekluzji dowodowej przewidzianej w art. 47912

§ 1 k.p.c. Chodzi

mianowicie o dokonanie przez sąd odpowiednio pogłębionej analizy twierdzeń

i dowodów strony powodowej złożonych w pozwie w powiązaniu z treścią

zgłoszonego żądania i tym samym – ewentualnie skonstatowanie tego, czy niektóre

twierdzenia (lub nawet dowody) nie zostały zgłoszone przez powoda przynajmniej

implicite w zakreślonym przez ustawę terminie prekluzyjnym. Przepisy o prekluzji

dowodowej nie mogą być stosowanie w sposób zbyt formalistyczny kosztem

6

możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli zachowana została

przynajmniej minimalna aktywność strony powodowej w zakresie przedstawienia

twierdzeń tej strony i dowodów na ich poparcie.

Wskazując na możliwe wyjątki od rygorów prekluzji dowodowej przewidziane

w art. 47912

§ 1 k.p.c., Sąd Apelacyjny stwierdził ogólnie, bez bliższego

uzasadnienia, iż w rozpatrywanej sprawie (s. 6 zaskarżonego wyroku) wyjątki takie

nie zachodziły, mimo że do pozwu dołączono bardzo szczegółową opinię

ekspertów, w której obok stwierdzenia faktu daty produkcji sprzedanego pojazdu

i jego ceny rynkowej, podane zostały inne jeszcze informacje dotyczące samego

stanu technicznego samochodu i zachowania się stron po zawarcie umowy

sprzedaży. Jeżeli powód wywodził swoje roszczenie o zwrot ceny samochodu

z przepisów o rękojmi (za wady fizyczne), wykazywał w pozwie istnienie tej wady

opinią ekspertów i wskazywał okoliczności złożenia sprzedającemu (pozwanemu)

oświadczenie o odstąpieniu od umowy, to w takiej aktywności powoda można by

doszukiwać się przynajmniej implicite twierdzenia, że zachował on także

odpowiednie akty staranności w zakresie zgłoszenia wady pozwanemu, chociaż

twierdzenie takie w pozwie nie zostało odpowiednio wyartykułowane. Zlecenie

dokonania opinii rzeczoznawcom niebawem po zawarciu umowy sprzedaży

oznaczać może podjęcie czynności obejmujące badanie rzeczy w rozumieniu art.

563 § 2 k.c., przy czym treść dokumentów wymienionych tej opinii, stanowiących

korespondencję kreowaną przez kupującego wobec sprzedającego, mogłaby

służyć wykazania tego, czy akt notyfikacji wady autobusu został dokonany

w terminie przewidzianym w art. 563 § 2 k.c.

Należy zatem w konsekwencji stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie Sądy

meriti zastosowały rygory tzw. prekluzji dowodowej zbyt wcześnie, bez odpowiednio

pogłębionej i przekonywającej w tym względzie motywacji nawiązującej do treści

pozwu i dołączonych do pozwu dokumentów. Dlatego zarzut naruszenia art. 4792

§

1 k.p.c. należało uznać za uzasadniony i w konsekwencji – uchylić zaskarżony

wyrok i przekazać sprawę do rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania (art. 39815

§ 1 k.p.c.).