III UK 62/07

Sygn. akt III UK 62/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 grudnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

SSN Andrzej Wróbel

Protokolant Halina Kurek

w sprawie z odwołania J. L.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B.

o prawo do emerytury,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 6 grudnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w [..]

z dnia 27 lutego 2007 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. wyrokiem z

dnia 27 lutego 2006 r. oddalił odwołanie J. L. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w B. odmawiającej ubezpieczonemu prawa do emerytury z

tytułu pracy w szczególnych warunkach. W uzasadnieniu wyroku Sąd ustalił, że

ubezpieczony nie spełnia wszystkich przesłanek prawa do emerytury na podstawie

art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.),

ponieważ nie legitymuje się okresem 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Sąd

Okręgowy – wbrew stanowisku organu rentowego - zaliczył ubezpieczonemu do

pracy w warunkach szczególnych okres pracy na stanowisku kierownika warsztatu,

które to stanowisko jest wymienione w wykazie A załącznika do rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.

Nr 8, poz. 43 ze zm.), w dziale XIV, pod pozycją 24. Za pracę w warunkach

szczególnych Sąd uznał także pracę na stanowisku specjalisty do spraw bhp,

bowiem wynika to ze świadectwa pracy, a także stanowisko to wymienione jest w

uzupełnionym wykazie stanowisk opracowanym przez zakład pracy w oparciu o

załącznik Nr 1 do zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów

Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. w sprawie stanowisk pracy w zakładach

pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów

Budowlanych, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach

uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz wzrostu emerytury

lub renty (Dz. Urz. M.B. i P.M.B. z 1983 r. nr 3, poz. 6) pod pozycją 196. Wprawdzie

stanowisko to nie jest wymienione ani w Wykazie A stanowiącym załącznik do

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r., ani w wykazie A

stanowiącym załącznik Nr 1 do zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu

Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r., lecz zakład pracy skorzystał z

udzielonej mu delegacji do rozszerzenia listy stanowisk pracy wykonywanej w

szczególnych warunkach i wskazując w uzupełnionym wykazie stanowisko

3

specjalisty do spraw bhp, uznał je za odpowiadające pracom wymienionym pod

pozycją 24 działu XIV załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego

1983 r. Zatem uznany okres pracy w warunkach szczególnych to łączny okres

pracy na obu tych stanowiskach w L.[…] Przedsiębiorstwie Produkcyjno –

Usługowym Ceramiki Budowlanej Oddział w C. Cegielnia B. - od 23 sierpnia 1980 r.

do 19 września 1984 r. Z tych samych względów Sąd Okręgowy uznał zatrudnienie

ubezpieczonego w Cementowni C. w okresie od 31 marca 1991 r. do 31 sierpnia

1996 r. na stanowisku specjalisty do spraw bhp oraz zatrudnienie od 31 marca

2001 r. do 31 grudnia 2002 r. na stanowisku mistrza za pracę w warunkach

szczególnych. Sąd Okręgowy stwierdził, że nie było podstaw, aby do tego okresu

zaliczyć okres wykonywania przez ubezpieczonego pracy na stanowisku inspektora

do spraw bhp, gdyż nie figuruje ono w uzupełnionym wykazie stanowisk pracy w

warunkach szczególnych opracowanym przez zakład pracy na podstawie

załącznika Nr 1 do zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów

Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. Łączny zatem okres pracy w warunkach

szczególnych jest niższy niż wymagane 15 lat.

Apelacja ubezpieczonego od powyższego wyroku oddalona została

wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 27 lutego 2007 r. W pisemnych motywach

rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, iż brak

podstaw do zakwalifikowania pracy na stanowisku inspektora do spraw bhp jako

pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Podkreślił, że większość

czynności wynikających z zakresu obowiązków na tym stanowisku to prace

biurowe, niezwiązane z dozorem inżynieryjno – technicznym. Ponieważ zakres

obowiązków na stanowisku inspektora do spraw bhp jest zbieżny z zakresem

obowiązków specjalisty do spraw bhp, Sąd Apelacyjny, inaczej niż Sąd Okręgowy,

uznał, że również brak podstaw do zaliczenia okresu pracy wykonywanej na tym

ostatnim stanowisku do pracy w warunkach szczególnych. Sąd Apelacyjny

stwierdził, że nie sposób uznać, iż ubezpieczony w okresach, w których wykonywał

pracę specjalisty do spraw bhp i inspektora do spraw bhp, stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy wykonywał nadzór inżynieryjno – techniczny, na oddziałach i

wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w

Wykazie A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Sąd Apelacyjny

4

podkreślił, że zakładowe wykazy stanowisk, na których wykonywana jest praca w

szczególnych warunkach, nie mogły rozszerzać katalogu stanowisk wymienionych

w załączniku do tego rozporządzenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł ubezpieczony zarzucając

naruszenie przepisów postępowania – art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. i

art. 233 § 1 k.p.c. poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku, w którym przy

dokonywaniu ustaleń faktycznych powołano jedynie część materiału dowodowego,

z pominięciem niektórych dowodów, bez wskazania, z jakich powodów Sąd

odmówił tym pominiętym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, a także

naruszenie art. 384 k.p.c. poprzez zmianę podstawy faktycznej wyroku Sądu

pierwszej instancji, mimo, że strona przeciwna nie wniosła apelacji od powyższego

wyroku i nie kwestionowała podstawy faktycznej wyroku Sądu Okręgowego w L.

Skarżący w podstawach kasacyjnych powołał także naruszenie prawa

materialnego: art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z § 1 ust. 2 i § 4

ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze oraz § 4 pkt 14 i 24 załącznika Nr 1 do zarządzenia nr 9

Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983

r. w sprawie stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra

Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których wykonywane są

prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na

emeryturę oraz wzrostu emerytury lub renty poprzez błędną wykładnię i przyjęcie,

że stanowisko specjalisty do spraw bhp i inspektora do spraw bhp nie miało

charakteru dozoru inżynieryjno – technicznego przy produkcji cementu w

Cementowni C. S.A.; art. 9 k.p. w zw. z pkt 196 wykazu A stanowisk pracy, na

których wykonywano pracę w warunkach szczególnych, wydanego przez

Cementownię C. S.A. na podstawie do zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i

Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r.; art. 207 § 1 pkt 1 – 3

k.p. w zw. z § 22 pkt 1 – 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997

r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. Nr 109, poz. 704 ze zm.)

poprzez ich niezastosowanie.

5

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący stwierdził, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

polegające na udzieleniu odpowiedzi, czy zakładowy wykaz stanowisk pracy, na

których wykonywane są prace uprawniające do wcześniejszego przejścia na

emeryturę, stanowi źródło prawa pracy, a jeśli tak, to czy umieszczenie w tym

wykazie określonego stanowiska, na którym praca w szczególnych warunkach

wykonywana była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy uprawnia do

wcześniejszej emerytury. Skarżący wskazał także na konieczność wykładni

przepisów budzących poważne wątpliwości, tj. art. 9 k.p. w zw. z pkt 196 wykazu A

stanowisk pracy, na których wykonywano pracę w warunkach szczególnych,

wydanego przez Cementownię C. S.A. na podstawie zarządzenia nr 9 Ministra

Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r.; art.

207 § 1 pkt 1 – 3 k.p. w zw. z § 22 pkt 1 – 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy i wyjaśnienia,

czy wykonywanie pracy na stanowisku specjalisty (inspektora) do spraw bhp można

zaliczyć do dozoru technicznego produkcji cementu, którego stale i bezpośrednie

wykonywanie stanowi okres pracy w warunkach szczególnych.

W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że Sąd Apelacyjny dokonał

odmiennych ustaleń niż Sąd Okręgowy, ponieważ doszedł do przekonania, iż

całego zatrudnienia ubezpieczonego na stanowiskach specjalisty do spraw bhp i

inspektora do spraw bhp nie można zaliczyć do pracy w warunkach szczególnych,

gdyż praca na tych stanowiskach nie była dozorem inżynieryjno – technicznym nad

pracownikami produkcji a nadto praca ta miała w znacznej części charakter pracy

„biurowej.” Ustalenia te wymagały odniesienia się do wszystkich dowodów.

Tymczasem Sąd Apelacyjny powołał zakres obowiązków na tych stanowiskach, nie

biorąc pod uwagę zeznań świadków i częściowo zeznań ubezpieczonego, z których

wynikało, że ubezpieczony swoje obowiązki wykonywał w wydzielonej części

produkcyjnej, w której przebywał cały czas, przemieszczając się między

stanowiskami ciągów produkcyjnych, wykonując czynności związane z dozorem

urządzeń technicznych. Tym samym naruszony został przepis art. 328 § 2 k.p.c.

Nadto ustalenia te doprowadziły do zmiany podstawy faktycznej rozstrzygnięcia na

niekorzyść strony wnoszącej apelację, przy braku zaskarżenia wyroku przez stronę

6

przeciwną, co zdaniem skarżącego stanowi naruszenie zakazu reformationis in

peius, wynikającego z art. 384 k.p.c. Dalej skarżący wywiódł, że ujęcie w

resortowych wykazach stanowisk pracy wykonywanej w szczególnych warunkach

nie może wykraczać poza delegację ustawową zawartą w rozporządzeniu Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,

powołując się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2005 r.

I UK 41/05 (OSNP 2006 r. nr 19-20, poz. 306). Stąd też zasadnicze znaczenie ma

to, że ubezpieczony wykonując pracę na stanowisku specjalisty do spraw bhp i

inspektora do spraw bhp wykonywał swoje czynności w części produkcyjnej

cementowni, a zatem dozorował pracę na wydziałach na których wykonywane są

jako podstawowe prace przy produkcji cementu. Gdyby natomiast pracę tę nie

uznać za dozór inżynieryjno –techniczny, to wymienienie stanowiska specjalisty do

spraw bhp w zakładowym wykazie wskazuje, że w warunkach konkretnego zakładu

pracy czynności takie uznano za pracę wykonywaną stale i bezpośrednio przy

produkcji cementu. Zdaniem skarżącego zakładowy wykaz A ma charakter źródła

prawa pracy w rozumieniu art. 9 k.p. i jest wiążący dla uprawnień emerytalnych

ubezpieczonego, gdyż nie można dopatrzeć się jego sprzeczności z

rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Skarżący zakwestionował

także pogląd Sądu Apelacyjnego, iż pojęcie dozoru inżynieryjno – technicznego

należy ograniczyć wyłącznie do nadzoru nad produkcją w zakresie utrzymania i

ciągów produkcyjnych w technicznej sprawności, wywodząc, że owa sprawność

techniczna musi uwzględniać także przestrzeganie zasad bhp w funkcjonowaniu

urządzeń.

Sąd Najwyższy zważył, następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie z uwagi przede wszystkim na

zarzucane naruszenie przepisów prawa procesowego – w szczególności art. 328 §

2 k.p.c. W istocie bowiem Sąd Apelacyjny oceniając kluczową kwestię dotyczącą

charakteru pracy na stanowisku specjalisty do sprawa bhp i inspektora do spraw

bhp poprzestał na analizie zakresów czynności obowiązujących na tych

stanowiskach, natomiast pominął milczeniem pozostałe dowody, z których

7

wynikało, że ubezpieczony wykonywał swoje obowiązki w hali produkcyjnej,

przemieszczając się i wykonując czynności związane z dozorem urządzeń

technicznych przez 8 godzin dziennie. (zeznania ubezpieczonego, zeznania

świadka M. M.). Z uzasadnienia Sądu Apelacyjnego wynika z jednej strony, iż

podstawą jego poglądu jest odrzucenie możliwości zakwalifikowania pracy

ubezpieczonego na spornych stanowiskach jako dozór inżynieryjno – techniczny,

jak też z drugiej strony, stwierdzenie, że przeważający zakres jego obowiązków

sprowadzał się do pracy „biurowej,” a więc niewykonywanej w szczególnych

warunkach.

Przepis art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

FUS stanowi, że ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r.,

zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,

przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27. Dla celów ustalenia

uprawnień, o których mowa w tym przepisie, za pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o

znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub

wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na

bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy

stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych. Przepis ten, w

zakresie, w jakim posługiwał się określeniem "w podmiotach, w których obowiązują

wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych", został

wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2004 r., P 17/03 (OTK-A

2004 nr 6, poz. 57 i Dz. U. Nr 144, poz. 1530) pozbawiony mocy prawnej. Artykuł

32 ust. 4 pozostał bez zmian i stanowi, że "wiek emerytalny, o którym mowa w ust.

1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom

wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie

przepisów dotychczasowych". Wykładni pojęcia "przepisy dotychczasowe" dokonał

Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 13 lutego 2002 r., III ZP

30/01 (OSNAPiUS 2002 nr 10, poz. 243), wskazując, że "przepisy dotychczasowe",

o których mowa w odesłaniu, to § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze

8

zm.), stanowiący, iż okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na

zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w

pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy; § 4-8a

określające wiek emerytalny i okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach

pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazach A i B

stanowiących załącznik do rozporządzenia oraz § 9-15 dotyczące wieku

emerytalnego i warunków przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w

szczególnym charakterze. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 października

2005r. I UK 41/05 (OSNP 2006r. nr 19-20, poz. 306) wywiedziono, iż określone w

art. 93 ust. 2 Konstytucji akty prawne, niebędące obecnie źródłem prawa – w tym

zarządzenia ministrów, nie mogą być samodzielną podstawą prawną

indywidualnych decyzji, jednakże akt prawny, mający swoje umocowanie w ustawie

i rozporządzeniu Rady Ministrów, a ponadto nieodnoszący się do praw

podmiotowych obywateli, który jest w istocie jedynie wykazem prac wykonywanych

w szczególnych warunkach, nadal obowiązuje. Określone w nim skutki prawne

wykonywania takich prac nie są bowiem wskazywane przez to zarządzenie, lecz

stanowi o nich ustawa i utrzymane jej przepisami w mocy rozporządzenie Rady

Ministrów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2004 r., II UK 337/03,

OSNP 2004 nr 22, poz. 392). Jednocześnie „przepisy dotychczasowe” w

rozumieniu art. 32 ust. 4 to wyłącznie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 7 lutego 1983 r., a wydane na ich podstawie zarządzenia resortowe są aktami

niższego rzędu i nie mogą wykraczać poza ustawowe upoważnienie. Upoważnienie

dla właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz centralnych

związków spółdzielczych wynikające z § 2 ust. 2 tego rozporządzenia nie stwarzało

podstawy prawnej do wydawania aktów niepozostających w zgodności z

powszechnie obowiązującym prawem, lecz obejmowało tylko ustalenie w

porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w podległych i

nadzorowanych zakładach pracy stanowisk pracy, na których są wykonywane

prace w szczególnych warunkach i nie przewidywało możliwości wykroczenia poza

wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach wymienione w załączniku

do rozporządzenia. Na jego podstawie wymienione podmioty mogły tylko wskazać,

9

na których stanowiskach są wykonywane prace w szczególnych warunkach,

wymienione w wykazach A i B, nigdy zaś ustanawiać nowych stanowisk pracy.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. wydane zostało na

podstawie art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Upoważniał on Radę

Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, rodzajów prac lub stanowisk

pracy oraz warunków, na podstawie których przysługuje prawo do emerytury w

obniżonym wieku emerytalnym. Z kolei § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów

stanowi, iż właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne

związki spółdzielcze w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych

ustalają w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na

których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w

wykazach A i B. Uprawnienie zatem do ustalenia wykazu takich stanowisk

pozostawało na szczeblu resortowym. Nie było zatem podstawy do tworzenia w

zakładach pracy wykazu stanowisk pracy w warunkach szczególnych, a tym

bardziej rozszerzania go o inne stanowiska, niż wynikające z zarządzenia

resortowego, a w tym konkretnym przypadku z załącznika Nr 1 do zarządzenia nr 9

Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia

1983r. Zatem fakt umieszczenia stanowiska specjalisty do spraw bhp w

zakładowym wykazie stanowisk, na których wykonywana jest praca w szczególnych

warunkach, samo w sobie nie przesądza o charakterze pracy na tym stanowisku.

Definicję ustawową „pracy w szczególnych warunkach” zawiera art. 32 ust. 2

ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Mianowicie, zgodnie z tym przepisem, za

pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników

zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym

stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze

względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Praca w warunkach

szczególnych to praca, w której pracownik w sposób znaczny jest narażony na

niekorzystne dla zdrowia czynniki. Jako przykłady takiej pracy można wymienić:

pracę w narażeniu na hałas przekraczający dozwolone normy, w zapyleniu, w

oparach chemicznych, w wysokich temperaturach lub zmiennych warunkach

atmosferycznych. Pracę taką pracownik musi wykonywać stale i w pełnym

10

wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku (§ 2 ust. 1

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.), aby nabyć prawo do

emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Motyw przyświecający ustawodawcy

w stworzeniu instytucji przewidzianej w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS opiera się zatem na założeniu, że praca wykonywana w szczególnych

warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym

stanowisku pracy przyczynia się do szybszego obniżenia wydolności organizmu,

stąd też osoba wykonująca taką pracę ma prawo do emerytury wcześniej niż inni

ubezpieczeni. Pamiętać również należy, iż prawo do emerytury w obniżonym wieku

emerytalnym stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 27 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS i określonego w nim wieku emerytalnego, tak więc

przepisy regulujące to prawo należy wykładać w sposób gwarantujący zachowanie

celu uzasadniającego to odstępstwo. Przy takim założeniu czynności ogólnie

pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji wykonywanej w tych wydziałach

i oddziałach, w których zatrudnieni są pracownicy wykonujący pracę w warunkach

szczególnych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.,

objęte poz. 24 działu XIV Wykazu A, to wyłącznie te czynności, które wykonywane

są w warunkach bezpośrednio narażających na szkodliwe dla zdrowia czynniki, a

więc polegające na bezpośrednim nadzorze i bezpośredniej kontroli procesu pracy

na stanowiskach pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Jeśli zatem

czynności te wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy

obowiązującym na stanowisku pracy związanej z kontrolą międzyoperacyjną,

kontrolą jakości produkcji i usług oraz dozorem inżynieryjno-technicznym, to okres

wykonywania tej pracy jest okresem pracy uzasadniającym prawo do świadczeń na

zasadach określonych w rozporządzeniu. Przenosząc te rozważania na grunt

niniejszej sprawy, wskazać należy, że nie tyle istotne jest ustalenie, co mieści się w

pojęciu dozoru inżynieryjno - technicznego, lecz to, czy czynności związane ze

stanowiskiem specjalisty do spraw bhp, czy inspektora do sprawa bhp, polegające

na dozorowaniu procesu pracy bezpośrednio przy produkcji cementu z punktu

widzenia przestrzegania zasad bhp, były wykonywane stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy. Z pisemnego zakresu obowiązków, na którym oparł się Sąd

Apelacyjny, wynika, iż ubezpieczony na obu tych stanowiskach wykonywał także

11

szereg czynności niemających w ogóle charakteru jakiegokolwiek bezpośredniego

dozoru nad procesem produkcji. Natomiast z niektórych dowodów, których Sąd

Apelacyjny nie ocenił, a na które powołuje się skarżący, wynikałoby, że

ubezpieczony przez 8 godzin dziennie dozorował proces pracy z punktu widzenia

przestrzegania przepisów bhp, bezpośrednio przy stanowiskach pracy

wykonywanej w warunkach szczególnych. Ocena tych dowodów, mająca swoje

odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku, będzie dawała podstawę do poczynienia

ustaleń, w jakich proporcjach - do czasu pracy obowiązującego na omawianych

stanowiskach - pozostawały czynności związane z dozorem, które można uznać za

pracę wykonywaną w warunkach szczególnych.

Nieuzasadniony jest natomiast zarzut obrazy przepisu art. 384 k.p.c., bowiem

w żaden sposób Sąd Apelacyjny nie naruszył zakazu reformationis in peius.

Przedmiotem rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest prawo ubezpieczonego do

emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych, którego odmówiono mu na

podstawie wyroku Sądu pierwszej instancji, natomiast Sąd drugiej instancji nie

wydał w tej sprawie wyroku reformatoryjnego, lecz oddalił apelację. Nigdy też

zmiana podstawy prawnej jak i faktycznej przez sąd drugiej instancji, przy

oddaleniu apelacji, z bardziej korzystnej na mniej korzystną dla apelującego nie

będzie stanowiła obrazy art. 384 k.p.c. Wbrew wywodom skargi, w żaden też

sposób takiego poglądu nie można wywieść z Komentarza do Kodeksu

postępowania cywilnego, T.Erecińskiego, J.Gudowskiego, M.Jędrzejewskiej, Część

pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze , Warszawa 2001r., s.663 – 664, tezy 5 –

10, na który powołuje się skarżący.

Nieuprawnione jest także twierdzenie skarżącego, iż jakikolwiek akt prawny,

nawet będący w rozumieniu art. 9 k.p. źródłem prawa pracy, może kształtować

uprawnienia emerytalne. Taki akt kształtuje wyłącznie wzajemne prawa pracownika

i pracodawcy, natomiast nie może przenosić żadnych uprawnień do sfery prawa

ubezpieczeń społecznych i kształtować je w sposób sprzeczny z obowiązującymi w

niej przepisami, bądź uprawnienia te rozszerzać. Niezrozumiały jest wreszcie

zarzut naruszenia art. 207 § 1 pkt 1 – 3 k.p. w zw. z § 22 pkt 1 – 22 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i

higieny pracy - w szczególności, że przepisy rozporządzenia wskazujące na zakres

12

działania służby bhp potwierdzają to, iż czynności wykonywane przez te służby

polegają w przeważającej części na pracy niezwiązanej z bezpośrednim nadzorem

nad bezpieczeństwem i higieną pracy ciągów produkcyjnych.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego. orzeczono

na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 39821

k.p.c.

/tp/