I BP 36/07

Wyrok z dnia 26 lutego 2008 r.

II BP 36/07

Przepisy porozumienia zbiorowego nie mogą być uznane za statuujące

szczególną ochronę stosunku pracy w rozumieniu art. 47 zdanie drugie k.p.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie: SN Zbigniew Myszka, SA

Jolanta Pietrzak (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego

2008 r. sprawy z powództwa Ryszarda C. przeciwko E. Koncernowi Energetycznemu

SA Oddziałowi w L. o wynagrodzenie, na skutek skargi powoda o stwierdzenie nie-

zgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 23 listopada 2006 r. [...]

o d d a l i ł skargę.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2006 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Legnicy zasądził od strony pozwanej E. Koncernu Energetycznego

SA Oddziałowi w L. na rzecz powoda Ryszarda C. kwotę 7.903 zł tytułem wynagro-

dzenia za czas pozostawania bez pracy wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 1

czerwca 2006 r. do dnia zapłaty oraz orzekł o kosztach procesu i rygorze natych-

miastowej wykonalności.

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i

zapatrywania prawne. Powód zaliczał się do grupy pracowników, którym strony Po-

rozumienia Zbiorowego dla Pracowników Spółek Grupy [...] Następców Prawnych

tych Spółek z dnia 26 kwietnia 2004 r. w § 6 ust. 1 i 2 w związku z § 32 tego Poro-

zumienia zagwarantowały trwałość zatrudnienia przez okres 9 lat od jego zawarcia.

Rozwiązanie z nim umowy o pracę podlegało zatem ograniczeniu z mocy przepisu

szczególnego, powołanego w § 6 ust. 1 i 2 Porozumienia Zbiorowego. Odmienne

stanowisko strony pozwanej o pozbawieniu powoda (jako zatrudnionego w Spółce

2

rencisty) na podstawie § 9 ust. 3 lit. a zarówno prawa do odprawy, jak i gwarancji

zatrudnienia, pozostaje w sprzeczności z jasną i czytelną treścią Porozumienia. W

przekonaniu Sądu pierwszej instancji, na podstawie § 9 ust. 3 Porozumienia pra-

cownicy spełniający przesłanki do nabycia prawa do emerytury lub renty zostali po-

zbawieni jedynie prawa do odprawy jednorazowej określonej w § 7 Porozumienia.

Skoro zaś powód podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy na poprzednich wa-

runkach pracy i płacy to przysługuje mu wynagrodzenie za cały czas pozostawania

bez pracy (od 1 września 2005 r. do 22 maja 2006 r.), bowiem należał do kategorii

pracowników, z którymi rozwiązanie stosunku pracy podlegało ograniczeniu z mocy

przepisu szczególnego, tj. § 6 ust. 1 i 2 Porozumienia Zbiorowego z 26 kwietnia

2004 r. Z uwagi na to, że strona pozwana wypłaciła już powodowi odszkodowanie w

wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia, tj. kwotę 5.655 zł, Sąd uznał za uzasad-

nione jego roszczenie o zasądzenie dalszej kwoty dochodzonej pozwem tytułem wy-

równania należnego wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy.

Wyrokiem z dnia 23 listopada 2006 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Legnicy zmienił ten wyrok w pkt I,II i III w ten sposób, że powództwo

oddalił oraz obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

za obie instancje. W motywach tego wyroku Sąd Okręgowy stwierdził, że nie zasłu-

guje na aprobatę prezentowane przez stronę pozwaną w toku procesu stanowisko, iż

powodowi na mocy Porozumienia Zbiorowego z 26 kwietnia 2004 r. nie przysługiwała

gwarancja zatrudnienia przewidziana w § 6 tego Porozumienia. Zgodnie bowiem z

treścią przepisu art. 9 § 1 k.p. źródłem prawa pracy są także porozumienia norma-

tywne zawierane między partnerami socjalnymi, w tym układy zbiorowe pracy i inne

porozumienia zbiorowe, przy czym warunkiem zaliczenia porozumienia zbiorowego

do źródeł prawa pracy jest oparcie go na ustawie.

Sąd Okręgowy podniósł także, że z treści art. 9 § 1 k.p. nie wynika jednak, iż

wszystkie wymienione w nim źródła prawa pracy mają charakter przepisów po-

wszechnie obowiązujących. Cechy takiej nie posiadają bowiem postanowienia ukła-

dów zbiorowych pracy i porozumień zbiorowych opartych na ustawie, regulaminy i

statuty określające prawa i obowiązki stron stosunku pracy tylko w określonej gałęzi

gospodarki, grupie przedsiębiorców lub u jednego pracodawcy. Te ostatnie obowią-

zują tylko i wyłącznie podmioty, które objęte są ich treścią, nie są one i nie mogą być

źródłem prawa powszechnie obowiązującego. Przyjmuje się na ogół, że źródła prawa

3

pracy określone w art. 9 k.p. stanowią w konstytucyjnym systemie prawa wyjątek na

użytek prawa pracy - tzw. swoiste źródła prawa pracy.

W tym stanie rzeczy słuszne było przyjęcie, że Porozumienie Zbiorowe dla

Pracowników Spółek Grupy [...] Następców Prawnych tych Spółek, zawarte w G. w

dniu 26 kwietnia 2004 r. stanowi źródło prawa pracy w rozumieniu art. 9 k.p., z które-

go powód wywodzi swoje roszczenie. Przekonuje o tym przede wszystkim treść po-

stanowień zawartych w § 2 i 3 tego Porozumienia. Poza tym strona pozwana nie

kwestionowała tej okoliczności. Za trafny uznał również Sąd Okręgowy pogląd, iż w

postanowieniach zawartego Porozumienia Zbiorowego w § 4, 6 i 32 została przewi-

dziana dla wszystkich pracowników objętych Porozumieniem, z zastrzeżeniem wyjąt-

ków określonych w § 9 tegoż Porozumienia, trwałość zatrudnienia na okres 9 lat od

chwili jego podpisania. Wyłączenia gwarancji zatrudnienia przewidziane w postano-

wieniach ust. 1 i 2 § 9 nie dotyczyły powoda, gdyż pracuje on u strony pozwanej od 1

lipca 1985 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, a zatem był pra-

cownikiem przed 1 września 2001 r. Natomiast § 9 ust. 3 lit. a dotyczy wyłącznie po-

zbawienia prawa do odprawy pieniężnej określonej § 7 Porozumienia pracowników,

którzy spełniają przesłanki uprawniające do nabycia prawa do emerytury lub renty, i

nie obejmuje w swej treści gwarancji zatrudnienia. Konsekwencją powyższego sta-

nowiska było zaliczenie powoda do osób podlegających ochronie przed rozwiąza-

niem stosunku pracy na podstawie zawartego Porozumienia Zbiorowego.

Z powyższych względów Sąd Okręgowy uznał za uzasadniony także wniosek

Sądu pierwszej instancji dotyczący zasadności roszczenia powoda w przedmiocie

wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, jednak tylko w wysokości limitowa-

nej zdaniem pierwszym art. 47 k.p. W przekonaniu Sądu drugiej instancji, powód po

podjęciu pracy u strony pozwanej w wyniku przywrócenia go do pracy prawomocnym

wyrokiem Sądu Okręgowego w Legnicy z dnia 17 maja 2006 r. nabył prawo do wyna-

grodzenia za czas pozostawania bez pracy w wysokości 1 miesięcznego wynagro-

dzenia. Nie należał bowiem do kategorii osób, które z mocy Kodeksu pracy (art. 39,

177) lub z mocy przepisów szczególnych podlegają ochronie przed wypowiedze-

niem, a którym to przysługuje w takich przypadkach wynagrodzenie za cały czas po-

zostawania bez pracy. Ochrona jego stosunku pracy przed rozwiązaniem przed

upływem 9 lat od chwili podpisania Porozumienia Zbiorowego wynikała z treści po-

stanowienia tego Porozumienia, tymczasem przez zawarte w zdaniu drugim art. 47

k.p. określenie „z mocy przepisu szczególnego" należy rozumieć przepisy rangi

4

ustawowej powszechnie obowiązującego prawa pracy. Będą to między innymi prze-

pisy ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych; art. 32 dotyczący szczegól-

nej ochrony przed zwolnieniem działaczy związkowych; art. 5-7 ustawy z 13 marca

2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników; art. 18 ustawy z 17 maja 1989 r. o izbach

lekarskich, art. 11 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o samorządzie pielęgniarek; art.

11 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji

przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe" i inne, zawierające

szczegółowe uregulowania ustawowe w zakresie ochrony określonych w nich osób

przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem z nimi stosunków pracy.

Z kolei postanowienia umowne zawarte w porozumieniach zbiorowych - mają-

cych rangę źródeł prawa pracy - nie posiadają charakteru przepisów powszechnie

obowiązujących, a zatem będące przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie posta-

nowienia Porozumienia Zbiorowego podpisanego w dniu 26 kwietnia 2004 r. przez

związki zawodowe i dotychczasowych pracodawców oraz ich następców prawnych

nie są źródłem prawa powszechnie obowiązującego. Obowiązują tylko i wyłącznie

podmioty, które objęte są ich treścią. Stosownie do treści § 26 omawianego Porozu-

mienia wszelkie gwarancje i świadczenia, przysługujące pracownikom mocą jego

postanowień, stanowią świadczenia ze stosunku pracy, należne od pracodawcy. W

konsekwencji brak było podstaw prawnych do stwierdzenia, że rozwiązanie umowy o

pracę z powodem podlegało ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego (przewi-

dzianego w art. 47 k.p), natomiast postanowienia w § 4, 6 i 32 Porozumienia Zbioro-

wego gwarantowały powodowi jedynie trwałość stosunku pracy, zaś nie przewidziano

w nim obowiązku wypłaty przez pracodawcę - w przypadku wcześniejszego rozwią-

zania stosunku pracy, wynagrodzenia za cały okres pozostawania zwolnionego pra-

cownika bez pracy. Tymczasem tylko takie ewentualne postanowienia zawarte w

Porozumieniu uzasadniałoby nabycie przez powoda prawa do wynagrodzenia za

cały okres pozostawania bez pracy.

Z tych powodów, zdaniem Sądu Okręgowego, uzasadnione było żądanie po-

woda odnośnie wynagrodzenia tylko w wysokości limitowanej przepisem art. 47 zda-

nie pierwsze k.p., a ponieważ strona pozwana wypłaciła mu dotychczas kwotę 5.655

zł tytułem odszkodowania, zmienionego wyrokiem na przywrócenie go do pracy, Sąd

drugiej instancji uznał, że wypłacona kwota zawierała należne mu z art. 47 k.p. wy-

nagrodzenie 1 miesięczne.

5

Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu drugiej instancji

wniósł powód opierając ją na podstawie naruszenia prawa materialnego - art. 47

zdanie ostatnie k.p., poprzez uznanie, że pakiet socjalny (porozumienie zbiorowe)

nie jest przepisem szczególnym w rozumieniu art. 47 zdanie ostatnie k.p. oraz art.

393 k.c. w związku z art. 300 k.p. Skarżący wskazał, że zaskarżony wyrok jest nie-

zgodny z art. 47 k.p. oraz art. 393 k.c. w związku z art. 300 k.p. Skarżący podniósł,

że wskutek wydania wyroku wyrządzona została mu szkoda w wysokości wynagro-

dzenia przysługującego za czas pozostawania bez pracy w okresie od 1 września

2005 r. do 22 maja 2006 r. czyli w kwocie 7.903 zł. Nadto skarżący podniósł, że

wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i

nie jest możliwe, gdyż brak jest ustawowej podstawy do złożenia skargi o wznowie-

nie postępowania, a zaskarżony wyrok nie podlega zaskarżeniu skargą kasacyjną.

Powód domagał się stwierdzenia, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z art. 9 k.p. i

art. 47 k.p. oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Po pierwsze, stwierdzić należy, że przewidziana w Kodeksie postępowania cy-

wilnego skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,

usytuowana wśród nadzwyczajnych środków zaskarżenia, a mająca na celu uzyska-

nie odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem działania władzy publicznej przez

wydanie orzeczenia, może odnieść zamierzony skutek tylko wówczas, gdy zarzu-

cane w niej naruszenie prawa ma charakter kwalifikowany, elementarny i nie może

być rozumiana jako środek prowadzący do dochodzenia roszczeń odszkodowaw-

czych w odniesieniu do każdego wadliwego wyroku (por. wyrok Trybunału Konstytu-

cyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, Dz.U. Nr 145, poz. 1638). Uwzględniając

zatem okoliczność, że przy wydawaniu każdego orzeczenia sądowego dokonywana

jest wykładnia stosowanego prawa, z istoty swej otwarta na wielość możliwych inter-

pretacji, za niezgodne z prawem - w rozumieniu art. 4241

§ 1 k.p.c. w związku z art.

4171

§ 2 k.c. - można uznać tylko orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi

i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami roz-

strzygnięć albo takie, które zostało wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wy-

kładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga

głębszej analizy prawniczej. Innymi słowy, niezgodność z prawem rodząca odpowie-

6

dzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi mieć charakter kwalifikowany,

elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu Sądu można

przypisać cechy bezprawności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego

2007r., I CNP 71/06, LEX nr 253389).

Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie, zważywszy na

okoliczność, że zagadnienie charakteru porozumień zbiorowych, a w szczególności

kwalifikowania ich jako źródeł prawa jest nadal kontrowersyjne i zarówno w judykatu-

rze jak i doktrynie reprezentowane są rozbieżne poglądy w tej materii. Już zatem z

tego względu, skoro dokonanej przez Sąd drugiej instancji wykładni przepisów, któ-

rych naruszenie zarzuca skarżący, nie można uznać za oczywiście błędną i za taką

interpretacją przemawiały uzasadnione argumenty, to w świetle przytoczonego na

wstępie sposobu rozumienia pojęcia orzeczenia niezgodnego z prawem brak jest

możliwości uznania, że zaskarżone orzeczenie jest dotknięte wadami prawnymi,

poddającymi się zakwalifikowaniu jako elementarne lub oczywiste (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia z 18 stycznia 2006 r., II BP 1/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz.

351, z dnia 13 grudnia 2005 r., II BP 3/05, OSNP 2006 nr 21-22, poz. 323, czy z dnia

9 marca 2006 r., II BP 6/05, OSNP 2007 nr 3-4, poz. 42).

Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że wbrew stanowisku skarżą-

cego, prawidłowe było uznanie przez Sąd drugiej instancji, iż przepisy porozumienia

zbiorowego nie mogą być uznane za przepisy statuujące szczególną ochronę sto-

sunku pracy w rozumieniu zdania drugiego art. 47 k.p., jako że nie są to przepisy

powszechnie obowiązujące i dotyczą jedynie podmiotów, które są objęte ich treścią.

Wszakże powoływany art. 47 k.p. w zdaniu drugim przewidując dla pracownika zwol-

nionego z naruszeniem przepisów wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez

pracy wymienia tylko pracowników szczególnie chronionych przed rozwiązaniem sto-

sunku pracy ale na mocy przepisów powszechnie obowiązujących. Powołany przepis

odwołuje się bowiem w tym zakresie do statuujących taką ochronę uregulowań ko-

deksowych (art.39, art. 177) oraz do statuujących taką ochronę przepisów szczegól-

nych, przy czym nie wymienia ich z uwagi na ich wielość i umieszczenie w różnych

ustawach. Brak takiego szczegółowego wyliczenia jednak nie oznacza, że ów prze-

pis szczególny, to nie tylko przepis rangi ustawowej, ale także przepis każdego inne-

go aktu normatywnego stanowiącego źródło prawa pracy, w tym przepis porozumie-

nia czy regulaminu. Taki wniosek jest nieuprawniony w świetle obowiązujących ure-

gulowań prawnych. Należy bowiem odróżnić ochronę trwałości stosunku pracy wyni-

7

kającą z woli ustawodawcy i przysługującą określonym kategoriom pracowników

(chronionym ze względu na wiek, rodzicielstwo, pełnione funkcje społeczne) u każ-

dego pracodawcy od gwarancji trwałości zatrudnienia u danego pracodawcy wyni-

kających ze zobowiązania się tego właśnie pracodawcy w ramach uzgodnień z re-

prezentacją pracowników.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

========================================