I UK 208/07

Sygn. akt I UK 208/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Andrzej Wróbel

SSA Jolanta Pietrzak (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania W. Ż.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C.

o ustalenie nieistnienia ubezpieczenia społecznego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 stycznia 2008 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 3 kwietnia 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie:

Wyrokiem z dnia 5 października 2005 roku Sąd Okręgowy w K. - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie W. Ż. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w C. z dnia 26 stycznia 2005 roku stwierdzającej, iż W. Ż.

podlega ubezpieczeniom społecznym w okresach wymienionych w decyzji z tytułu

2

prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w zakresie rzemiosła

cholewkarskiego.

Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawczyni W. Ż. prowadziła działalność

gospodarczą w zakresie cholewkarstwa, przy czym w okresie od 1 czerwca 2000

roku do 17 kwietnia 2002 roku w ramach spółki cywilnej z ojcem, zaś samodzielnie

od 22 kwietnia 2002 roku. Wnioskodawczyni każdorazowo przerwę w działalności

gospodarczej zgłaszała w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i właściwym

Urzędzie Skarbowym w W. i obejmowały one okresy: od 1 czerwca 2000 roku do

30 czerwca 2000 roku, od 6 lipca 2000 roku do 31 lipca 2000 roku, od 4 czerwca

2001 roku do 1 lipca 2001 roku, od 9 lipca 2001 roku do 31 lipca 2001 roku, od 5

grudnia 2001 roku do 31 grudnia 2001 roku, od 7 stycznia 2002 roku do 31

stycznia 2002 roku, od 18 kwietnia 2002 roku do 21 kwietnia 2002 roku, od 22

maja 2002 roku do 2 czerwca 2002 roku, od 10 czerwca 2002 roku do 7 lipca 2002

roku, od 10 lipca 2002 roku do 8 sierpnia 2002 roku, od 20 listopada 2002 roku do

8 grudnia 2002 roku, od 12 grudnia 2002 roku do 8 stycznia 2003 roku, od 13

stycznia 2003 roku do 31 stycznia 2003 roku, od 11 lutego 2003 roku do 28

lutego 2003 roku, od 20 maja 2003 roku do 16 czerwca 2003 roku, od 19 czerwca

2003 roku do 18 lipca 2003 roku, od 22 lipca 2003 roku do 20 sierpnia 2003 roku,

od 24 listopada 2003 roku do 7 grudnia 2003 roku, od 11 grudnia 2003 roku do 9

stycznia roku, od 15 stycznia 2004 roku do 7 lutego 2004 roku, od 12 maja 2004

roku do 8 czerwca 2004 roku, od 14 czerwca 2004 roku do 12 lipca 2004 roku,

od 15 lipca 2004 roku do 10 sierpnia 2004 roku oraz od 1 stycznia 2005 roku do

dnia wydania zaskarżonej decyzji. Wnioskodawczyni jak dotąd nie

wyrejestrowała prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, a w wyżej

wymienionych okresach nie korzystała ze zwolnień lekarskich, gdyż jak zeznała

obawiała się rozpowszechnienia informacji o „wstydliwej" przypadłości ( ...) na

jaką cierpiała.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy przyjął, że

odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem prowadzenie działalności z

przerwami podyktowanymi potrzebami osobistymi prowadzącego działalność

takimi jak chęć odpoczynku z uwagi na stan zdrowia, nie pozbawia jednakże tej

działalności cechy ciągłości. Zakończenie prowadzenia pozarolniczej

3

działalności gospodarczej związane jest z zaprzestaniem jej wykonywania,

podjęciem czynności zmierzających do likwidacji przedsiębiorstwa i wypełnieniem

stosownych obowiązków wobec organów rejestracyjnych. Dla powstałego z

momentem wpisu do ewidencji działalności gospodarczej obowiązku

ubezpieczeniowego nie ma więc znaczenia forma prowadzenia tej działalność,

czas jej wykonywania, gdyż są to czynniki podyktowane charakterem

prowadzonej działalności, czy przyjętym sposobem jej organizacji. W ocenie

Sądu Okręgowego także dwa zaświadczenia lekarskie dołączone przez

wnioskodawczynię do akt sprawy nie stwierdzały jej niezdolności do pracy

uniemożliwiającej prowadzenie działalności gospodarczej, a jedynie okoliczność

pozostawania w leczeniu. W konkluzji tak dokonanych rozważań Sąd Okręgowy

przyjął, że odwołanie jako nieuzasadnione podlega oddaleniu, ponieważ

prawidłowo uznał organ rentowy, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż w

przypadku wnioskodawczyni rzeczywiście doszło do zaprzestania wykonywania

działalności gospodarczej, a tym samym uchylenia jej obowiązku

ubezpieczeniowego.

Apelacja ubezpieczonej od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 3 kwietnia 2007 r.

Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowe i podzielił ustalenia Sądu I instancji zaś

w kwestii oceny prawnej podniósł, że zarówno w rozumieniu obowiązującego

uprzednio w tym zakresie art. 2 ust.1 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. prawo

działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101 poz. 1178 ze zm.), jak i art. 2 aktualnie

obowiązującej ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności

gospodarczej (Dz.U. Nr 173 poz. 1807 ze zm.), działalnością gospodarczą jest

zarobkowa działalność wytwórcza, handlowa, budowlana, usługowa (...)

wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Prowadzenie działalności

gospodarczej obejmuje nie tylko faktyczne wykonywanie czynności należących do

jej zakresu, lecz także czynności zmierzające do zaistnienia takich czynności

gospodarczych. Faktyczne niewykonywanie działalności gospodarczej w czasie

oczekiwania na kolejne zamówienia lub w czasie ich poszukiwania nie oznacza

zaprzestania prowadzenia tej działalności i nie powoduje uchylenia obowiązku

ubezpieczeniowego.

4

Poza sporem pozostaje, iż wnioskodawczyni W. Ż. nie zgłaszała w

okresach objętych decyzją organu rentowego wyrejestrowania działalności

gospodarczej z ewidencji tej działalności. Osoba prowadząca działalność

gospodarczą winna natomiast zgłaszać organowi ewidencyjnemu nie tylko fakt jej

rozpoczęcia, ale także wszelkie zmiany stanu faktycznego i prawnego odnoszące

się do przedsiębiorcy i wykonywanej przez niego działalności gospodarczej,

ponieważ wpis do ewidencji działalności gospodarczej nie tylko legalizuje

wykonywanie tej działalności, ale też wyznacza czasowe ramy bycia przedsiębiorcą.

Wynikają z niego również inne konsekwencje prawne, przewidziane zwłaszcza w

prawie finansowym i prawie ubezpieczeń społecznych.

Okresy podlegania obowiązkowi ubezpieczenia wyznaczone zostały co do

zasady przez formalne, a nie faktyczne wykonywanie działalności, która stanowi

tytuł ubezpieczenia. Okresowe zaprzestanie prowadzenia działalności z

różnych przyczyn tj. urlop, wyjazd, czy też choroba, powinno być zgłoszone do

ewidencji. W takiej sytuacji odnotowanie przerwy w ewidencji powoduje zawsze

okresowe ustanie obowiązku ubezpieczenia. Powiadomienie o przerwach jedynie

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bądź też Urzędu Skarbowego nie powoduje z

mocy prawa, iż ustaje obowiązek ubezpieczenia przewidziany w art. 13 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem przepis ten statuuje obowiązek

ubezpieczeń od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności

gospodarczej do dnia zakończenia jej wykonywania. Obowiązujące przepisy

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i ustawy z dnia 19 listopada

1999 roku prawo działalności gospodarczej nie przewidują możliwości

zawieszenia działalności gospodarczej, lecz jedynie „zaprzestanie" jej

wykonywania, co ma miejsce wówczas, gdy zostanie ona wyrejestrowana z

ewidencji prowadzonej przez organy gminy.

W niniejszej sprawie bezspornym zaś pozostaje, że zgłaszane

każdorazowo do organu rentowego przerwy w prowadzeniu działalności

gospodarczej nie znajdowały równocześnie odzwierciedlenia w postaci

wyrejestrowania tejże działalności ze stosownej ewidencji.

Wypada w tym miejscu również zauważyć, iż stosownie do ustaleń

Naczelnego Sądu Administracyjnego (zobacz wyrok z dnia 30 kwietnia 1997 r.,

5

III SA 46/96, Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1998 nr 2, poz. 48) w razie

uznania za zaprzestanie działalności gospodarczej innych zdarzeń niż jej

likwidacja, należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności obiektywne, ale także

subiektywne, tzn. zamiar ubezpieczonego.

W rozpoznawanej zaś sprawie wnioskodawczyni nie tylko nigdy nie dokonała

wykreślenia prowadzonej działalności z ewidencji, ale też nigdy nie zgłosiła

zamiaru definitywnego zaprzestania jej prowadzenia. Przemawia za tym

zwłaszcza fakt, iż zgłaszane przez skarżącą przerwy w prowadzeniu działalności

cholewkarskiej miały charakter krótkotrwały (nie przekraczały 30 dni) i od 1

czerwca 2000 roku było ich aż 24. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie ma racji

wnioskodawczyni twierdząc, iż istota rozpoznawanej sprawy sprowadzała się

wyłącznie do problemu wykazania istnienia w spornych okresach stanu jej

niezdolności do pracy. Stosownie bowiem do przywoływanego w rozważaniach

dokonanych powyżej orzecznictwa dla ustalenia istnienia obowiązku

ubezpieczeniowego z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej

nie ma znaczenia przyczyna czasowego zaprzestania jej wykonywania.

Regulowanie czasu wykonywania działalności, podobnie jak podejmowanie innych

czynności natury organizacyjnej w zależności od aktualnych potrzeb osobistych

czy zawodowych prowadzącego działalność gospodarczą stanowi bowiem

nieodłączny element tego typu aktywności zarobkowej, czego świadoma była

sama wnioskodawczyni.

Na poprawność zaskarżonego wyroku nie wpływają także dołączone do

apelacji zaświadczenia lekarskie wystawione przez lek. med. J. C., psychologa

klinicznego E. R. i specjalistę neurologa dr T. M. Po pierwsze z zaświadczenia z

dnia 16 listopada 2005 roku wynika, że u wnioskodawczyni stwierdzony został

zespół (...), ale nie korzystała ona z orzeczeń o czasowej niezdolności do pracy,

albowiem „prawdopodobnie powodowała nią chęć utrzymania faktu rozstroju

zdrowia w tajemnicy". Twierdzenie takie jak wynika z zaświadczenia jest tylko i

wyłącznie niczym nie uzasadnionym przypuszczeniem a ponadto Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 30 listopada 2005 roku I UK 95/05 OSNAP 2006/19 -

20/ 311 orzekł, że ustawa z dnia z dnia 13 października 1998 roku o systemie

ubezpieczeń społecznych nie przewiduje „zawieszenia działalności

6

gospodarczej" powodującego brak obowiązku uiszczania składek

ubezpieczeniowych, a więc Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest

upoważniony do zwolnienia ubezpieczonego z tego obowiązku nawet wówczas,

gdy prowadzący taką działalność był niezdolny do pracy. Trudno wyobrazić

sobie, aby wnioskodawczyni będąc w stałej (...) prowadziła działalność

gospodarczą 4, 5, 8, 10 dni a następnie wskutek (...) tej działalności nie

prowadziła. Wniosek taki wysnuć można pośrednio także z zaświadczenia

wystawionego przez E. R., albowiem wnioskodawczyni z powodu zaburzeń

emocjonalnych z somatyzacją korzystała z porady psychologa w dniu 10 stycznia

2004 roku a od tego samego dnia zgłosiła w organie rentowym po przerwie

wznowienie prowadzonej działalności gospodarczej - identycznie było z

pozostałymi wizytami.

Ubezpieczona wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku zarzucając

naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 12 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 6 pkt

1, w związku z art.13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych przez błędne zastosowanie w sprawie tych przepisów

prawnych dla ustalenia obowiązku ubezpieczenia społecznego wnioskodawczyni

w okresach czasu podanych w decyzji pozwanego z 26 stycznia 2005r. będącej

przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie; naruszenie art. 2 ust. 1 ustawy z

dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej; jak również

poprzednio w tym zakresie obowiązującej ustawy z dnia 19 listopada 1999 r.

Prawo działalności gospodarczej oraz art. 13 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych przez błędne przyjęcie, że wnioskodawczyni jako prowadząca

pozarolniczą działalność gospodarczą miała obowiązek ubezpieczenia

społecznego w okresach czasu, podanych w zaskarżonej decyzji, a to wobec

niezgłoszenia przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej w organie

rejestrującym działalność gospodarczą tj. w Urzędzie Miasta i Gminy w K., a

jedynie zgłoszenie zaprzestania we wskazanych okresach czasu prowadzenia

działalności gospodarczej przez wnioskodawczynię w Zakładzie Ubezpieczeń

Społecznych oraz w Urzędzie Skarbowym w W., a co nie powoduje zaprzestania

obowiązku uiszczania składek ubezpieczeniowych wobec przyjęcia, że

obowiązek ubezpieczenia opiera się na przesłankach formalnych a nie

7

faktycznych, gdy tymczasem nie uwzględniono sprzecznie art. 382 k.p.c

okoliczności wynikających z akt sprawy, że wnioskodawczyni zgłosiła w

przedmiotowych okresach czasu zaprzestanie działalności gospodarczej z

powodu choroby, które udokumentowała, a co uczyniła w Zakładzie

Ubezpieczeń Społecznych i Urzędzie Skarbowym w W., a które to naruszenia

prawa nastąpiły przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie powyższych

przepisów prawnych zaś naruszenie przepisów postępowania wyżej podane miało

istotny wpływ na wynik sprawy.

Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające

istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art.

382 k.p.c. przez wydanie zaskarżonego wyroku wbrew stanowi rzeczy

istniejącemu w chwili zamknięcia rozprawy, z którego wynika, że wnioskodawczyni

z powodu udokumentowanej w aktach jej choroby była zmuszona zaprzestać w

przedmiotowych okresach czasu prowadzenia działalności gospodarczej i fakt

ten zgłosiła zarówno w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych jak i w Urzędzie

Skarbowym W., zaś brak zgłoszenia tegoż w Urzędzie Miasta i Gminy w K. nie

może mieć wpływu dla ustalenie obowiązku opłacania przez nią składek

ubezpieczeniowych w okresie faktycznego i zgłoszonego w wyżej wymienionych

organach okresu zaprzestania prowadzenia przez nią działalności gospodarczej.

Wskazując na przytoczone zarzuty skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego

wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego K. z dnia 5.10.2005 r. i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania temu sądowi.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c. jest

chybiony.

Zdaniem pełnomocnika ubezpieczonej Sąd Apelacyjny uchybił wskazanym

przepisom „przez wydanie zaskarżonego wyroku wbrew stanowi rzeczy

istniejącemu w chwili zamknięcia rozprawy, z którego wynika, że wnioskodawczyni

z powodu udokumentowanej w aktach choroby była zmuszona zaprzestać we

8

wskazanych okresach czasu prowadzenia działalności gospodarczej”.

Uzasadniając postawiony zarzut skarżący podnosił, że Sąd II instancji opierając się

wyłącznie na przesłankach formalnych a nie faktycznych ferując zaskarżony wyrok

nie uwzględnił okoliczności, że ubezpieczona w postępowaniu międzyinstancyjnym

uzupełniła dokumentację lekarską świadczącą o tym, że w spornych okresach

zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej wyłącznie z powodu choroby.

Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika jednoznacznie, że Sąd II

instancji ferując wyrok wziął pod uwagę także dowody przedstawione w

postępowaniu apelacyjnym, ale uznał, że nie wpływają one na poprawność

orzeczenia Sądu I instancji i swój pogląd w tym względzie uzasadnił.

Wskazana okoliczność wyklucza zasadność postawionego zarzutu.

Niezasadne są także zarzuty naruszenia prawa materialnego tj. art. 6 ust. 1

pkt 5 w związku z art. 12 ust. 1, w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1, w związku z art.13

pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych oraz naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o

swobodzie działalności gospodarczej; jak również poprzednio w tym zakresie

obowiązującej ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności

gospodarczej.

Problematyka prowadzenia działalności gospodarczej jest obecnie

uregulowana w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności

gospodarczej zaś poprzednio regulowała ją ustawa z dnia 19.11.1999 r. Prawo

działalności gospodarczej.

Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy, działalnością gospodarczą jest

zarobkowa działalność wytwórcza, handlowa, budowlana, usługowa oraz

poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych, wykonywana w

sposób zorganizowany i ciągły. Działalność taka podlega obowiązkowemu

zgłoszeniu organowi ewidencyjnemu. Obowiązek ten obejmuje także zmiany stanu

faktycznego i prawnego odnoszące się do przedsiębiorcy i wykonywanej przez

niego działalności gospodarczej [...] powstałe po dniu dokonania wpisu do ewidencji

działalności gospodarczej.

O zmianach w zakresie prowadzonej działalności przedsiębiorca

zobowiązany jest zawiadamiać jednak nie tylko organ ewidencyjny ale także Urząd

9

Skarbowy i Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako że zmiany te rzutują także na

zakres obowiązków przedsiębiorcy jako podatnika i płatnika składek na

ubezpieczenie społeczne.

Godzi się także przypomnieć, że zgłoszenie wyrejestrowania z

ubezpieczenia nie jest dla organu rentowego bezwzględnie wiążące. Podlega ono

kontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i może być w rezultacie tej kontroli

zakwestionowane.

O obowiązku ubezpieczenia przesądzają przepisy prawa, a nie wola

ubezpieczonego lub organu rentowego.

Zatem wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji

lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu powoduje zawsze - na stałe lub

okresowo - ustanie obowiązku ubezpieczenia. Zgłoszenie faktycznego zaprzestania

prowadzenia działalności gospodarczej tylko w Zakładzie Ubezpieczeń

Społecznych może, ale nie musi prowadzić do ustania przymusu ubezpieczenia

(tak jak np. nie uzasadnia zwolnienia z obowiązku ubezpieczenia z tytułu

pozostawania w stosunku pracy faktyczna przerwa w wykonywaniu pracy). Zależy

to od wyników kontroli, w trakcie, której zgłoszenie wyrejestrowania z ubezpieczeń

poddawane jest weryfikacji.

Wreszcie należy podnieść, że czymś innym jest obowiązek ubezpieczenia, a

czymś innym obowiązek opłacania składki na ubezpieczenia. Nie ma tu prostej

zależności wyrażającej się w twierdzeniu - kto podlega przymusowi ubezpieczenia

z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, ten musi opłacać

składki na to ubezpieczenie.

Udokumentowana i usprawiedliwiona przerwa w faktycznym prowadzeniu

działalności gospodarczej, uzasadniająca zwolnienie z opłacania składek na

ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe ubezpieczonych z innych tytułów,

uzasadniałaby, uwzględniając treść art. 2a ustawy, zwolnienie przedsiębiorcy z

obowiązku opłacania składek za okresy tych przerw.

Pogląd taki wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11.01.2005 r. I UK

105/04 OSNP2005/13/198, na który to wyrok powoływał się również skarżący,

jakkolwiek wywodził z niego zgoła odmienne wnioski, oraz w wyroku z dnia

16.05.2006 r. I UK 289/05 OSNP 2007/11-12/168.

10

Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie podziela stanowisko, że definicja

legalna działalności gospodarczej, zamieszczona w przepisie art. 2 ustawy o

swobodzie działalności gospodarczej oznacza, że działalność ta ma być z

założenia działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany i nastawioną na

nieokreślony z góry okres czasu, zatem bez znaczenia dla charakteru takiej

działalności są ewentualne przerwy w faktycznym wykonywaniu tej działalności, już

po jej uruchomieniu. Wspomniane przerwy mogłyby jedynie uzasadniać zwolnienie

przedsiębiorcy z obowiązku opłacenia składek, oczywiście o ile zostałyby należycie

usprawiedliwione i udokumentowane.

W rozpatrywanej sprawie jednak, jak wynika z wiążących Sąd Najwyższy

ustaleń faktycznych, ubezpieczona nie wykazała, że w spornych okresach nie

prowadziła działalności gospodarczej z powodu choroby skutkującej jej

niezdolnością do pracy.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na mocy art. 39814

orzekł jak

w sentencji.

/tp/