II PK 107/07

Wyrok z dnia 14 stycznia 2008 r.

II PK 107/07

Likwidacja stanowiska urzędniczego bądź jego przeniesienie do innej ko-

mórki organizacyjnej urzędu, dokonywane poza trybem przewidzianym dla

zmian statutu lub regulaminu organizacyjnego, stanowi reorganizację urzędu w

rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracowni-

kach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze

zm.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie: SN Romualda Spyt (spra-

wozdawca),SA Jolanta Pietrzak.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia

2008 r. sprawy z powództwa Jolanty T. przeciwko K.-P. Urzędowi Wojewódzkiemu w

B. o odszkodowanie, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgo-

wego we Włocławku z dnia 20 grudnia 2006 r. [...]

I. o d d a l i l skargę kasacyjną;

II. zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 120 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Włocławku wyro-

kiem z dnia 17 października 2006 r. oddalił powództwo Jolanty T. przeciwko K.-P.

Urzędowi Wojewódzkiemu w B. o odszkodowanie z tytułu rozwiązania stosunku

pracy za wypowiedzeniem i zasądził od niej na rzecz pozwanego kwotę 1.800 zł ty-

tułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W pisemnych motywach rozstrzy-

gnięcia Sąd ustalił, że powódka - jako urzędnik mianowany - była zatrudniona u po-

zwanego ostatnio na stanowisku starszego inspektora wojewódzkiego w K.-P. Urzę-

dzie Wojewódzkim w B. w Ośrodku Zamiejscowym w W., w Komórce Spraw Rolnic-

twa i Ochrony Środowiska. Pismem z dnia 28 kwietnia 2006 r. rozwiązano z powódką

2

stosunek pracy za wypowiedzeniem, ze skutkiem na dzień 31 lipca 2006 r. Jako

przyczynę rozwiązania stosunku pracy wskazano zmniejszenie zatrudnienia w urzę-

dzie, spowodowane zmniejszeniem wydatków na obsługę administracji rządowej

oraz nabycie przez powódkę uprawnień do wcześniejszej emerytury. Sąd Rejonowy

wskazał, że zgodnie z założeniami centralnego programu rządowego „Tanie i

sprawne Państwo” od 2007 r. nastąpić miała likwidacja około 6.000 etatów admini-

stracji rządowej, tj. 5 % ogółu, co powodować miało oszczędności budżetowe w

wysokości 250.000.000 zł i w konsekwencji zmniejszenie wydatków na wynagrodze-

nia w budżecie na 2007 r. Założenia te przedstawiono pozwanemu na przełomie

marca i kwietnia 2006 r. Pismem z dnia 21 kwietnia 2006 r. Wojewoda P.-K. polecił

zmniejszenie zatrudnienia w Urzędzie Wojewódzkim w korpusie służby cywilnej o 5%

stanu osobowego i poinformował, że w pierwszej kolejności należy rozwiązać umowy

o pracę z osobami deklarującymi chęć przejścia na wcześniejszą emeryturę i oso-

bami takie uprawnienia posiadającymi. W związku z realizacją programu pozwany w

2007 r. miał otrzymać środki finansowe na pokrycie wynagrodzeń pomniejszone o

5% zlikwidowanych etatów. Ilość osób, które zwolnione zostały przez pozwanego w

wyniku realizacji programu „Tanie i sprawne Państwo”, wynosiła 5% ogólnego za-

trudnienia. Oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę złożone zostało w dniu 28

kwietnia 2006 r. bowiem pracodawca brał pod uwagę wydatki płacowe związane z

wypłatą sześciomiesięcznych odpraw dla zwalnianych pracowników. Sąd Rejonowy

ustalił także, iż na stanowisku powódki nikt nie został zatrudniony, zostało ono zlikwi-

dowane, a przewidziane dla niego zadania podzielono pomiędzy innych pracowni-

ków. Powódka nie odpowiadała także wymogom kwalifikacyjnym przy prowadzonej

przez urząd rekrutacji na inne stanowiska pracy. Mając tak ustalony stan faktyczny

Sąd Rejonowy uznał, że przyczyną rozwiązania z powódką umowy o pracę była re-

organizacja urzędu w postaci redukcji zatrudnienia. Natomiast kwestia związana z

posiadaniem przez nią uprawnień do wcześniejszej emerytury stanowiła jedynie kry-

terium doboru pracowników do zwolnienia. Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem pre-

zentowanym przez powódkę, że podjęte przez pozwanego działania, które doprowa-

dziły do redukcji zatrudnienia nie stanowiły reorganizacji urzędu w rozumieniu prze-

pisu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów

państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.).

Tym samym nie podzielił poglądu, że reorganizacja urzędu dokonuje się wy-

łącznie poprzez zmianę jego statutu, czy zmianę regulaminu organizacyjnego, wpro-

3

wadzającą podział lub połączenie istniejących wydziałów. Przedstawiając takie sta-

nowisko Sąd Rejonowy powołał się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z

dnia 22 sierpnia 1990 r., II SA 525/90 (ONSA 1990 nr 2, poz. 53), z dnia 20 stycznia

1994 r., II SA 2348/93 (ONSA 1995 nr 1, poz. 35), z dnia 3 lipca 1998 r., II SA 779/98

(ONSA 1999 nr 2, poz. 60), z dnia 17 września 1999 r., II SA 1245/99 (LEX nr 46179)

oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 1998 r., I PKN 393/98

(OSNAPiUS 1999 nr 23, poz. 746) i z dnia 17 września 1982 r,. I PRN 64/82

(OSNCP 1983 nr 4, poz. 61).

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Włocławku, na sku-

tek apelacji powódki, wyrokiem z dnia 20 grudnia 2006 r. zmienił zaskarżony wyrok

jedynie w części dotyczącej kosztów zastępstwa procesowego - obniżając zasą-

dzaną z tego tytułu kwotę do kwoty 60 zł, natomiast w pozostałej części apelację od-

dalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Re-

jonowego oraz dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną. W szczególności podkreślił,

że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut apelacji dotyczący braku dostosowania

statutu i regulaminu organizacyjnego urzędu do dokonanych zmian organizacyjnych,

bowiem przyczyną wypowiedzenia powódce umowy o pracę było wprowadzenie pro-

gramu „Tanie i sprawne Państwo”, powodujące redukcję zatrudnienia w korpusie

służby cywilnej o 5% stanu osobowego, z którego wynikało ograniczenie wydatków

na administrację rządową.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła powódka zarzucając

błędną wykładnię art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych,

poprzez przyjęcie, że zmniejszenie stanu zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych w

urzędzie państwowym, bez zmiany jego struktury organizacyjnej, dokonanej w sto-

sownym trybie, oznacza reorganizację urzędu w rozumieniu tego przepisu, a także

naruszenia art. 30 § 4 k.p. i art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o

pracownikach urzędów państwowych, poprzez przyjęcie, że przyczyna wskazana w

wypowiedzeniu umowy o pracę jest zgodna z przepisem art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o

pracownikach urzędów państwowych. Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania, skarżąca wskazała na potrzebę wykładni użytego w przepisie art. 13

ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych zwrotu „reorganizacja

urzędu” jako przesłanki rozwiązania z pracownikiem mianowanym umowy o pracę za

wypowiedzeniem. Jednocześnie skarżąca stwierdziła, że skarga jest oczywiście uza-

sadniona, bowiem zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego

4

przez reorganizację w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzę-

dów państwowych należy rozumieć zmianę organizacji urzędu dokonaną w identycz-

nym trybie, jak przy ustalaniu jego struktury, czyli poprzez zmianę statutu lub regula-

minu w stosownym trybie legislacyjnym (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administra-

cyjnego z dnia 20 stycznia 1994r. II SA 2348/93, ONSA 1995 nr 1, poz. 35).

Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku

oraz zmianę poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i uwzględnienie po-

wództwa wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty i

zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu według norm przepi-

sanych. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Sąd Okręgowy, dokonując wykładni

przepisu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, błędnie

przyjął, że reorganizacja urzędu, od której uzależniona jest możliwość wypowiedze-

nia umowy o pracę pracownikowi mianowanemu, to także redukcja zatrudnienia -

bez zmiany struktury organizacyjnej w stosownym trybie. Orzeczenia Sądu Najwyż-

szego z dnia 20 października 1998 r., I PKN 393/98 oraz z dnia 17 września 1982 r.,

I PRN 64/82, które zostały przywołane przez Sąd, nie dotyczą urzędnika państwo-

wego mianowanego, zatem nie są one przydatne dla wykładni pojęcia „reorganizacja

urzędu.” Natomiast z treści wyroków z dnia 20 stycznia 1994 r., II SA 2348/93, z dnia

3 lipca 1998 r., II SA 779/98, z dnia 17 września 1999 r., II SA 1245/99, wynika od-

mienna wykładnia tego pojęcia, niż dokonał jej Sąd, a wyrok z dnia 22 sierpnia 1990

r., II SA 525/90, dotyczy uprzedniego brzmienia przepisu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o

pracownikach urzędów państwowych. Skarżąca podkreśliła, że realizacja przez po-

zwanego programu „Tanie i sprawne Państwo” nie wiązała się ze zmianą struktury

organizacyjnej K.-P. Urzędu Wojewódzkiego, bowiem nie wprowadzono zmian w

statucie urzędu. Realizacja tego programu sprowadziła się wyłącznie do redukcji za-

trudnienia z przyczyn ekonomicznych, co nie mieści się w pojęciu „reorganizacja

urzędu” w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwo-

wych. Z tych przyczyn zaskarżone orzeczenie zapadło z naruszeniem art. 30 § 4 k.p.

Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądze-

nie od powódki na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego w postępo-

waniu kasacyjnym według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska

pozwany zgodził się z poglądem Sądu Okręgowego co do rozumienia zwrotu „reor-

ganizacja urzędu” zawartego w przepisie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach

urzędów państwowych, a także wskazał, że przepis art. 30 § 4 k.p. dotyczy koniecz-

5

ności wskazania przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę a nie obejmuje kwalifika-

cji prawnej tej przyczyny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych

rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym może nastąpić

w drodze wypowiedzenia w razie likwidacji urzędu lub jego reorganizacji, jeżeli nie

jest możliwe przeniesienie urzędnika państwowego mianowanego na inne stanowi-

sko w tym samym urzędzie. Aktualne brzmienie tego przepisu wprowadzone zostało

od 27 stycznia 1995 r. przez art. 1 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r. o zmia-

nie ustawy o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. Nr 136, poz. 704 ze zm.).

Wedle poprzednio obowiązującej treści tego przepisu rozwiązanie stosunku pracy z

urzędnikiem państwowym mianowanym mogło nastąpić w drodze wypowiedzenia w

razie likwidacji urzędu lub jego reorganizacji połączonej ze zmniejszeniem stanu za-

trudnienia, jeżeli przeniesienie urzędnika państwowego mianowanego, za jego

zgodą, do innego urzędu nie było możliwe. Tak więc i w poprzednim i teraźniejszym

brzmieniu tego przepisu przesłanką rozwiązania stosunku pracy z mianowanym

urzędnikiem państwowym była reorganizacja urzędu. Istotnie w orzecznictwie Na-

czelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany został pogląd co do tego, iż przez

reorganizację urzędu, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach

urzędów państwowych, należy rozumieć zmianę organizacji urzędu, dokonaną w

identycznym trybie jak przy ustalaniu jego struktury. W zależności od zakresu i cha-

rakteru reorganizacji urzędu muszą być dokonane zmiany statutu lub regulaminu

przez ich nowelizację w stosownym trybie legislacyjnym. Po raz pierwszy stanowisko

takie wyrażone zostało w wyroku z dnia 20 stycznia 1994 r., II SA 2348/93 (ONSA

1995 nr 1, poz. 35). Za taką koncepcją opowiedział się Naczelny Sąd Administra-

cyjny w kolejnych wyrokach: z dnia 24 maja 1996 r., SA/Wr 2106/95 (Prawo Pracy

1996 nr 12, poz. 46), z dnia 3 lipca 1998 r., II SA 779/98 (ONSA 1999 nr 2, poz. 60),

z dnia 7 września 1999 r., II SA 953/99 (LEX nr 46597), z dnia 17 września 1999 r., II

SA 1245/99 (LEX nr 46179). W ostatnich dwóch przywołanych orzeczeniach podkre-

śla się, że urząd jako całość jest zorganizowany według realizowanych przezeń ce-

lów i wykonywanych zadań. Dopiero ich zmiana pociąga za sobą konieczność reor-

ganizacji urzędu i przewidziane w analizowanym przepisie konsekwencje dla urzęd-

6

nika mianowanego. Prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyj-

nego stanowisko wychodzi zatem z założenia, że urząd organizowany jest wyłącznie

na podstawie statutu i regulaminu organizacyjnego, stanowionych zgodnie z wymo-

gami art. 27 ust. 1 i 2 oraz art. 30 ust.1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o admini-

stracji rządowej w województwie (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 80, poz. 872 ze

zm.), a jeśli tak, to zmiana tej organizacji odbywać musi się w stosownym trybie legi-

slacyjnym, aby uznać ją za reorganizację w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o

pracownikach urzędów państwowych. Stanowisko takie można by uznać za trafne,

jednakże pod warunkiem, że statut i regulamin urzędu organizowałyby całościowo

jego pracę. Przyjąć należy, iż organizacja urzędu to nie tylko określenie jej jednostek

organizacyjnych i ich zadań lecz także przydzielenie do tych jednostek etatów pra-

cowniczych, bowiem ostatecznie cele i zadania urzędu realizowane są przez jego

pracowników. Trudno też przyjąć, że etaty pracownicze - w tym te, które obejmują

stanowiska urzędnicze - nie tworzą struktury organizacyjnej urzędu. Zatem zwrot „re-

organizacja urzędu” odnosić się musi do całej struktury organizacyjnej urzędu,

poczynając od podstawowego podziału na komórki organizacyjne, kończąc na usy-

tuowanych w tych komórkach stanowiskach pracy. Tymczasem zarówno statut jak i

regulamin organizacyjny nie określają w sposób zupełny struktury organizacyjnej

urzędu, bo też nie taka jest ich rola. W myśl art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca

1998 r. o administracji rządowej w województwie statut urzędu określa organizację

zespolonej administracji rządowej w województwie, zgodnie z wymogami wynikają-

cymi z ust. 3 tego artykułu. Zawierać więc musi on obowiązkowe elementy dotyczą-

ce: nazwy i siedziby urzędu, nazw stanowisk dyrektorów wydziałów, nazw wydziałów

oraz innych komórek organizacyjnych urzędu, zakresu działania wydziałów i innych

komórek organizacyjnych urzędu oraz, jeżeli ustawy tak stanowią, zakresu kompe-

tencji przypisanych określonym w ustawach stanowiskom lub funkcjom urzędowym,

nazw stanowisk kierowników zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich,

nazw komend, inspektoratów i innych jednostek organizacyjnych stanowiących apa-

rat pomocniczy kierowników zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich, za-

kresu działania komend, inspektoratów i innych jednostek organizacyjnych, nazw,

siedzib i zakresu działania delegatur, składu kolegium wojewody i trybu jego pracy.

Oprócz tego zawierać może on postanowienia w innych sprawach istotnych dla or-

ganizacji i funkcjonowania urzędu. Natomiast regulamin organizacyjny stanowi

uszczegółowienie statutu. Z analizy statutu jak i regulaminu K.-P. Urzędu Wojewódz-

7

kiego w B., dostępnego na stronie internetowej [...] wynika, że nie tworzą one całej

struktury organizacyjnej tej instytucji. Zarówno statut jak i regulamin ograniczają się

do utworzenia stanowisk kierowniczych w poszczególnych wydziałach, ich zastęp-

ców oraz kierowników oddziałów, a także stanowisk kierowników zespolonych służb,

inspekcji i straży wojewódzkich. Tak więc utworzenie w poszczególnych komórkach

organizacyjnych pozostałych stanowisk pracy i określenie ich ilości, nie wynika z po-

stanowień statutu ani regulaminu, a zatem zmiana struktury organizacyjnej w tej czę-

ści nie wymaga stosownego trybu legislacyjnego.

Z tych względów Sąd Najwyższy, orzekający w niniejszej sprawie, wyraża po-

gląd, że likwidacja stanowiska urzędniczego, bądź jego przeniesienie do innej ko-

mórki organizacyjnej urzędu, dokonywane poza trybem legislacyjnym przewidzianym

dla zmian statutu lub regulaminu organizacyjnego, stanowi również reorganizację

urzędu w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwo-

wych, będącą przesłanką rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem mianowanym

za wypowiedzeniem, jeśli nie jest możliwe jego przeniesienie na inne stanowisko w

tym samym urzędzie. Dokonana w ten sposób wykładnia omawianego przepisu nie

narusza ogólnej zasady wyrażającej się wzmożoną ochroną trwałości stosunku pracy

urzędnika mianowanego, ponieważ nadal przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie

umowy o pracę ma charakter kwalifikowany. Rozwiązanie stosunku pracy za wypo-

wiedzeniem jest dopuszczalne tylko wtedy, kiedy następują zmiany organizacyjne

uniemożliwiające dalsze zatrudnianie pracownika na dotychczasowym stanowisku i

jeśli nie ma możliwości zatrudnienia go na innym stanowisku.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39814

k.p.c. orzekł

jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na mocy art. 98 k.p.c. w związku z art.

391 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c. oraz § 12 ust. 4 pkt 1 w związku z § 11

ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

(Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

========================================